Đẩy mạnh truyền thông chính sách về phát triển lĩnh vực đường sắt

Phát huy vai trò “cầu nối” đưa chính sách pháp luật vào thực tiễn

Chính vì lẽ đó, công tác truyền thông chính sách đóng vai trò thiết yếu như chiếc cầu nối khơi thông điểm nghẽn, định hình niềm tin và kiến tạo sự đồng thuận xã hội trong hành trình hiện điện hóa đường sắt đáp ứng đòi hỏi phát triển mới của đất nước.

Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, pháp luật đóng vai trò kiến tạo và định hình hành vi. Dù vậy, một hệ thống văn bản pháp lý dù được thiết kế hoàn hảo và đột phá đến đâu cũng khó phát huy trọn vẹn giá trị nếu không được triển khai sâu rộng vào thực tiễn đời sống. Với bản chất của công tác quản trị công hiện đại, truyền thông chính sách không chỉ là công đoạn phổ biến quy định, mà phải là nguồn năng lượng đồng hành, trực tiếp tháo gỡ tư tưởng, giải tỏa lo âu và kiến tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội.

Đường sắt - lĩnh vực hạ tầng xương sống của ngành GTVT đang đứng trước yêu cầu bứt phá hiện đại hóa cấp bách, việc đợt tái cấu trúc thể chế lần này mang ý nghĩa bước ngoặt lịch sử. Việc ban hành Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026) cùng hàng loạt Nghị định (Nghị định 123/2025/NĐ-CP, Nghị định 67/2026/NĐ-CP, Nghị định 04/2026/NĐ-CP, Nghị định 16/2026/NĐ-CP, Nghị định 81/2026/NĐ-CP) và các thông tư chuyên ngành (Thông tư 33/2025/TT-BXD, Thông tư 34/2025/TT-BXD,Thông tư 42/2025/TT-BXD) đã đặt nền móng pháp lý cơ bản, vững chắc. Tuy vậy, cũng cần có một kế hoạch truyền thông tổng thể để làm chiếc cầu nối chuyển tải tinh thần đổi mới từ thể chế đến từng chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, công trường thi công và hoạt động vận tải.

Tuyên truyền chính sách trong giai đoạn này không dừng lại ở việc phổ biến khô khan các điều khoản luật định. Đó là quá trình giải thích minh bạch vì sao phải thay đổi, những quyền lợi và trách nhiệm mới được phân định ra sao. Quan trọng nhất là làm thế nào để mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp nhận thức rõ mình là một chủ thể thụ hưởng trực tiếp và cùng đóng góp vào sự phát triển lĩnh vực hạ tầng xương sống của ngành GTVT .

Mô hình TOD điểm nhấn tạo đột phá 

Điểm mới, tạo đột phá lớn nhất tại Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 và Nghị định số 67/2026/NĐ-CP bên cạnh khẳng định vai trò hạt nhân trong quản lý nhà nước về phát triển ngành Đường sắt hiện đại còn thể hiện tư duy đổi mới trong quản lý theo hướng phân cấp, phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương.

Thay vì cơ chế quản lý tập trung như trước đây, UBND cấp tỉnh hiện nay đã được trao thẩm quyền đại diện chủ sở hữu, tự chủ quyết định đầu tư, bồi thường GPMB và quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt đô thị, đường sắt địa phương. Công tác quản lý chuyên ngành đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tháo gỡ triệt để các "nút thắt" thủ tục hành chính kéo dài.

Song hành cùng phân cấp là sự luật hóa mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD - Transit-Oriented Development). Đây được xem là "chìa khóa vàng" giúp các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh tái cấu trúc không gian sống. Nhờ cơ chế thu hồi và khai thác giá trị tăng thêm từ đất đai (Land Value Capture) xung quanh khu vực nhà ga, địa phương không chỉ có nguồn tài chính để tái đầu tư vào hạ tầng mà còn kiến tạo nên các trung tâm đô thị nén hiện đại, tích hợp đa năng, nâng cao chất lượng sống cho cư dân. Mô hình TOD và cơ chế thiết kế FEED không chỉ là giải pháp kỹ thuật và quy hoạch, mà là động lực kinh tế mới, biến từng không gian quanh nhà ga thành nguồn lực phát triển bền vững cho quốc gia.

Về quản lý dự án, Nghị định 123/2025/NĐ-CP và Nghị định 67/2026/NĐ-CP lần đầu tiên đưa cơ chế thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED - Front-End Engineering Design) vào chuẩn hóa đối với các dự án đường sắt công nghệ cao. Cơ chế đặc thù này cho phép thực hiện song song các bước thẩm định, phê duyệt và chỉ định thầu, giúp rút ngắn tiến độ thực hiện dự án từ 2 đến 3 năm so với quy trình truyền thống mà vẫn kiểm soát chặt chẽ tổng mức đầu tư.

Đối với doanh nghiệp, Nghị định số 04/2026/NĐ-CP thiết lập bộ tiêu chí khắt khe với "bộ lọc" năng lực tài chính: Vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng và doanh thu bình quân tối thiểu 8.000 tỷ đồng/năm. Đây sẽ là "cú hích" chiến lược nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp cơ khí, xây dựng trong nước liên kết lại thành các tập đoàn công nghiệp quy mô lớn, đủ sức mạnh nhận chuyển giao công nghệ cốt lõi và làm chủ sản xuất.

Luật Đường sắt và các nghị định được bàn hành thời gian qua đã mở ra dư địa phát triển, tạo đà đột phá linh vực đường sắt. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới đã gửi đi một thông điệp hành lang pháp lý quan trọng, tạo đà cho lĩnh vực hạ tầng xương sống phát triển.

Đẩy mạnh công tác truyền thông lĩnh vực đường sắt tạo nên sự đồng thuận xã hội bồi đắp từ sự minh bạch chính sách, niềm tin vào tính hiệu quả và nhận thức sâu sắc về lợi ích chung. Việc chuẩn cơ sở pháp lý cho siêu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và hệ thống đường sắt đô thị, sự đồng thuận và chung tay của toàn bộ hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp cùng mọi tầng lớp nhân dân chính là nguồn sức mạnh quyết định. Cầu nối truyền thông chính sách, giấc mơ về một hệ thống đường sắt Việt Nam hiện đại, an toàn và bứt phá chắc chắn sẽ trở thành hiện thực sinh động trong tương lai gần.