Giải Nobel Y sinh năm 2025 đã được trao cho 3 nhà khoa học Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell (Mỹ) và Shimon Sakaguchi (Nhật Bản) vì phát hiện ra tế bào T điều hòa, được coi “người gác cổng” của hệ miễn dịch, giúp cơ thể không tự tấn công chính mình. Công trình này được Viện Karolinska (Thụy Điển) mô tả là “một trong những bước ngoặt lớn nhất của y học hiện đại”, bởi công trình giúp lý giải vì sao cơ thể con người có thể phòng vệ mà không tự hủy hoại.
Hệ miễn dịch có nhiệm vụ phát hiện và tiêu diệt các mối đe dọa như vi khuẩn, virus hay tế bào ung thư. Tuy nhiên, nếu phản ứng này vượt quá giới hạn, cơ thể có thể tự gây tổn thương cho chính mình, dẫn đến các bệnh tự miễn như lupus, viêm khớp hay tiểu đường typ 1.
GS. Shimon Sakaguchi là người đầu tiên chứng minh có một nhóm tế bào đặc biệt trong hệ miễn dịch, gọi là tế bào T điều hòa (Regulatory T cells) có chức năng “hãm phanh”, giúp các phản ứng miễn dịch không vượt quá giới hạn.
Cùng thời gian đó, hai nhà khoa học Mỹ Brunkow và Ramsdell nghiên cứu một dòng chuột đặc biệt bị bệnh tự miễn nghiêm trọng. Sau nhiều năm, họ phát hiện ra nguyên nhân nằm ở gene FOXP3, một gene quan trọng giúp cơ thể tạo ra các tế bào T điều hòa.
Khi gene này bị lỗi, cơ thể không thể sản sinh đủ “tế bào phanh”, khiến hệ miễn dịch mất kiểm soát và tấn công các mô khỏe mạnh. Liên kết giữa FOXP3 và tế bào T điều hòa sau đó đã được xác nhận, trở thành nền tảng cho hiểu biết mới về cách hệ miễn dịch duy trì cân bằng.
Khám phá này đã mở đường cho hàng loạt nghiên cứu nhằm điều chỉnh hoạt động của tế bào T điều hòa để điều trị bệnh. Trong bệnh tự miễn, các nhà khoa học tìm cách kích hoạt tế bào này để “hạ nhiệt” hệ miễn dịch. Ngược lại, trong điều trị ung thư, họ cố gắng ức chế chúng để cơ thể có thể tấn công khối u hiệu quả hơn.
Các nhà nghiên cứu cũng hy vọng ứng dụng phát hiện này trong ghép tạng, giúp giảm liều thuốc ức chế miễn dịch, vốn gây nhiều tác dụng phụ cho bệnh nhân. Hiện nay, đã có hơn 200 thử nghiệm lâm sàng trên thế giới đang được triển khai dựa trên
Phát biểu trong buổi lễ vinh danh, GS. Shimon Sakaguchi chia sẻ: “Chúng ta thường nghĩ hệ miễn dịch là một đội quân luôn chiến đấu, nhưng đôi khi, sức mạnh thật sự lại nằm ở khả năng biết dừng đúng lúc”.
Giải Nobel Y sinh năm nay không chỉ ghi nhận nỗ lực bền bỉ của ba nhà khoa học trong hơn ba thập kỷ, mà còn gửi gắm một thông điệp nhân văn: Cũng như trong cuộc sống, sự cân bằng và điều tiết là chìa khóa để duy trì sức khỏe và sự bền vững của con người.
Ba nhà khoa học được vinh danh Giải Nobel Y sinh 2025
Mary E. Brunkow (Hoa Kỳ)
Nhà sinh học phân tử, hiện công tác tại Institute for Systems Biology ở Seattle. Bà là người đầu tiên xác định gene FOXP3 trên chuột “scurfy” – phát hiện mở đường cho việc lý giải cơ chế điều hòa miễn dịch ở người.
Fred Ramsdell (Hoa Kỳ)
Nhà miễn dịch học, từng làm việc tại ZymoGenetics và hiện là cố vấn khoa học tại Sonoma Biotherapeutics. Ông cùng Brunkow chứng minh gene FOXP3 là yếu tố kiểm soát hoạt động của tế bào T điều hòa – nền tảng của miễn dịch học hiện đại.
Shimon Sakaguchi (Nhật Bản)
Giáo sư danh dự Đại học Osaka, được xem là người khai sinh khái niệm “tế bào T điều hòa” (Regulatory T cells). Ông đã dành hơn 30 năm nghiên cứu cơ chế “phanh” của hệ miễn dịch và kiên trì theo đuổi lý thuyết từng bị xem là “điên rồ” trong giới khoa học.
