Phải làm cho “các cụ” hiểu đã! Phải làm cho “các cụ” hiểu đã!

Phải làm cho “các cụ” hiểu đã!

Đến nay đã hơn 20 năm trôi qua kể từ buổi “họp bàn lịch sử” của ngành công nghiệp phần mềm Việt Nam, Trương Gia Bình vẫn kể lại rằng, khi đó, khó nhất là thuyết phục “các cụ bật đèn xanh” để đội ngũ doanh nghiệp IT non trẻ của Việt Nam tự tin bước vào một lĩnh vực mà rủi ro có thể ập đến bất cứ lúc nào.

Theo ngôn ngữ của những doanh nhân trẻ IT hồi bấy giờ, cụm từ “các cụ” ở đây thường dành cho các bậc lãnh đạo cao nhất của đất nước, nghĩa là “tứ trụ” đấy!

Thế nhưng nên bắt đầu từ đâu?

Trong 3 người ở quán cà phê hôm đó, chỉ Trương Gia Bình là có nhiều cơ hội tiếp cận với các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng và Chính phủ. Anh hiểu rằng, nếu các “cụ” ở trên mà chưa thông thì khó có thể có những chính sách hỗ trợ cho nền Công nghiệp phần mềm phát triển.

Trương Gia Bình nhớ lại: “Trong đầu các vị lãnh đạo khi đó rất ủng hộ phát triển công nghệ, khoa học... nhưng nói chung là không hiểu chúng hình hài như thế nào. Tôi hỗ trợ nhưng các bạn tự làm, giống như hỗ trợ cho học sinh đi thi học sinh giỏi Vật lý, Toán quốc tế ấy. Vì thế, mình phải thuyết phục đây là một ngành công nghiệp, gọi là Công nghiệp phần mềm. Mà khi nói đến công nghiệp tức là động tới sản xuất. Mà động tới sản xuất là các vị bắt đầu quan tâm”.

Thực ra, năm 1995, Chương trình Quốc gia về công nghệ thông tin (CNTT) được Chính phủ phê duyệt để thực hiện từ 1995 đến 2000. Nhưng cuối năm 1998, Chính phủ lại quyết định rút chương trình này ra khỏi các chương trình mục tiêu của Nhà nước.

Mặc dù có nhiều lời can ngăn từ nhiều nhà khoa học nhưng Chính phủ vẫn giữ nguyên quyết định và chỉ thị phải tiến hành tổng kết Chương trình Quốc gia CNTT để chấm dứt.

Một lãnh đạo cấp cao của Bộ KH&CN khi đó, kể: “Chúng tôi đã phải thi hành theo quyết định của Chính phủ song cũng nhận thức rõ, nếu không còn Chương trình Quốc gia CNTT thì tình hình phát triển CNTT ở các Bộ, các ngành, các địa phương sẽ lâm vào tình trạng như “rắn mất đầu”.

Trước mối nguy đó, dưới sự chỉ đạo của GS Đặng Hữu, chúng tôi đã soạn thảo báo cáo thuyết phục Bộ Chính trị ra một Nghị quyết hay Chỉ thị về CNTT để tiếp tục định hướng, thúc đẩy CNTT phát triển, với mong muốn “lấp đầy” khoảng trống do Chương trình Quốc gia CNTT chấm dứt. May thay, lúc bấy giờ, lực lượng trẻ làm phần mềm rất ủng hộ đề xuất của Ban soạn thảo.

Chúng tôi đã giải thích với cấp trên rằng, người trực tiếp làm là các doanh nghiệp mà các doanh nghiệp đã đảm bảo họ có thể làm được thì tại sao lại không cho họ làm?”…

Thế mới biết, khi đó, doanh nhân trẻ muốn lập nghiệp gặp những khó khăn, trắc trở đến mức nào. Chẳng những họ phải lo vốn liếng, nhân lực, lo thị trường đầu ra, đầu vào… mà còn phải lo tác động rất nhiều cấp, đặc biệt là về thông tin, về tri thức, về tư duy chiến lược ở cấp quốc gia… để “các cụ” thông hiểu và ra các chủ trương, chính sách hỗ trợ, “cho phép” được lao tâm khổ tứ để làm giàu cho mình và cho đất nước.

Chả bù cho hiện nay, Chính phủ ra hết nghị quyết này đến quyết định khác về phát triển CNTT để nâng cao tính cạnh tranh và hiệu quả công tác mà dường như vẫn chưa được như kỳ vọng.

Chẳng hạn như trong lĩnh vực chuyển đổi số hiện nay, ngày 24/9/2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định số 1619/QĐ-TTg kiện toàn và đổi tên Ủy ban Quốc gia về Chính phủ điện tử thành Ủy ban Quốc gia về chuyển đổi số mà do đích thân Thủ tướng Chính phủ làm Chủ tịch Ủy ban. 

Cho đến tháng 3/2023, Chính phủ đã có tới 5 phiên họp nhưng vẫn phải yêu cầu các thành viên Ủy ban và Tổ công tác tập trung đánh giá thẳng thắn, khách quan thực trạng về tình hình chuyển đổi số và phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử, nhất là dịch vụ công trực tuyến; chỉ ra những điểm nghẽn, nguyên nhân tồn tại; đưa ra giải pháp; chia sẻ những kinh nghiệm hay, bài học quý; đề xuất những giải pháp cụ thể, nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử…

Nhắc lại thông tin trên để thấy thêm rằng, CNTT đang là một công cụ tất yếu để cải cách kinh tế, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một minh chứng rõ nét nhất được nêu ra trong bài viết của GS Nguyễn Thiện Nhân có tiêu đề “20 năm phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin 2000 - 2020 và triển vọng đột phá tăng năng suất lao động, đổi mới mô hình tăng trưởng Việt Nam”.

Theo bài viết, năm 2000, đóng góp của Công nghiệp Công nghệ Thông tin và Truyền thông (CNTT-TT) chỉ khoảng 0,5% GDP của Việt Nam, với doanh thu 300 triệu USD và số lao động chỉ chiếm khoảng 0,11% tổng số lao động của Việt Nam. Và ngành Công nghiệp CNTT-TT được coi là ngành kinh tế (cấp 02) nhỏ, thua kém các ngành khác như Nông nghiệp, Dầu khí, Thương mại, Xây dựng.

Tuy nhiên, sau 20 năm, Công nghiệp CNTT-TT đã có bước phát triển nhảy vọt:

Doanh thu vào năm 2019 là 120 tỷ USD, gấp 400 lần năm 2000, tương ứng mức tăng trưởng bình quân 37%/năm trong suốt 19 năm.
Số lao động là 1,03 triệu người, gấp 20 lần năm 2000, chiếm 1,88% tổng số lao động Việt Nam.

Năng suất lao động gấp 7,6 lần năng suất lao động bình quân cả nước.

Đóng góp 14,3% vào GDP của Việt Nam, gấp 28 lần năm 2000 (0,5% GDP).

Xuất khẩu giá trị 89,2 tỷ USD, chiếm 33,7% xuất khẩu của Việt Nam. Giá trị xuất khẩu 1 lao động tạo ra 1 năm gấp 18 lần bình quân cả nước.

Như vậy, từ chỗ là một ngành công nghiệp nhỏ bé của Việt Nam vào năm 2000, sau 20 năm Công nghiệp CNTT-TT đã trở thành ngành kinh tế (cấp 2) lớn nhất của Việt Nam, có mức tăng trưởng cao nhất, có năng suất lao động cao nhất và giá trị xuất khẩu lớn nhất.

Thế đấy, bài học “Phải làm cho các cụ hiểu đã” của Trương Gia Bình và các cộng sự cùng chí hướng sau 20 năm đã để lại những con số đầy ấn tượng như vậy. Tuy nhiên, con đường để đi đến thành công của họ lại đầy chông gai và trả giá!

Kỳ sau: Đi tìm những cộng sự tài năng