Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (ngày 11/12/2025) cho thấy một lựa chọn chính sách rõ ràng: Thu hẹp đúng phạm vi điều chỉnh của Luật, phân định rành mạch mối quan hệ giữa các loại quy hoạch trong hệ thống pháp luật hiện hành. 
Hai nội dung cốt lõi được xác định rõ là: (i) không đưa chỉ tiêu sử dụng đất vào Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn; (ii) làm rõ ranh giới giữa quy hoạch tỉnh với quy hoạch chung thành phố. Đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật lập pháp, mà phản ánh cách tiếp cận thận trọng, có tính hệ thống trong bối cảnh pháp luật về quy hoạch và đất đai vừa trải qua nhiều thay đổi lớn.
Không mở rộng phạm vi điều chỉnh sang lĩnh vực đất đai
Một trong những điểm được tranh luận nhiều trong quá trình xây dựng Luật là đề xuất đưa chỉ tiêu sử dụng đất vào kế hoạch thực hiện quy hoạch chung, coi đây là căn cứ cho các quyết định thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất. Tuy nhiên, Chính phủ và các cơ quan thẩm tra đã thống nhất không tiếp cận theo hướng này.
Về bản chất, chỉ tiêu sử dụng đất là công cụ quản lý đất đai, gắn trực tiếp với thẩm quyền, trình tự, điều kiện thu hồi và phân bổ đất đai, là những nội dung đã được Luật Đất đai điều chỉnh tương đối đầy đủ. Nếu tiếp tục “đưa ngược” các chỉ tiêu này vào Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, hệ quả không chỉ là trùng lặp nội dung, mà còn tạo nguy cơ xung đột pháp lý khi áp dụng, nhất là ở cấp địa phương, nơi trực tiếp triển khai cả quy hoạch và quản lý đất đai.
Việc loại bỏ các quy định thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật đất đai khỏi Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn vì vậy có thể coi là một quyết định mang tính “kỷ luật lập pháp”, bảo đảm mỗi luật điều chỉnh đúng đối tượng, đúng phạm vi. Cách tiếp cận này giúp làm gọn hệ thống pháp luật, giảm gánh nặng cho người thực thi và hạn chế tình trạng phải “chọn luật để áp dụng” trong các tình huống cụ thể.
Phân định lại vai trò giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố
Bên cạnh phạm vi điều chỉnh, vấn đề tổ chức hệ thống quy hoạch, đặc biệt là mối quan hệ giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đối với các thành phố trực thuộc Trung ương, tiếp tục là một điểm nghẽn lớn trong thực tiễn nhiều năm qua. Thực tế cho thấy, sự chồng lấn về nội dung giữa hai loại quy hoạch này không chỉ làm kéo dài thời gian lập và phê duyệt, mà còn gây khó khăn trong triển khai các dự án đầu tư và quản lý phát triển đô thị.
Trong quá trình sửa Luật, hai hướng tiếp cận đã được đặt ra: hợp nhất quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố, hoặc tiếp tục duy trì hai loại quy hoạch nhưng phân định rõ ranh giới nội dung. Việc lựa chọn phương án thứ hai cho thấy Chính phủ ưu tiên ổn định hệ thống quy hoạch, tránh những xáo trộn lớn trong bối cảnh Luật Quy hoạch (sửa đổi) và Luật Đất đai 2024 vừa có hiệu lực.
Theo cách thiết kế mới, quy hoạch tỉnh đối với thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đóng vai trò định hướng chiến lược, xác định các phương hướng phát triển lớn, không can thiệp sâu vào tổ chức không gian đô thị. Ngược lại, quy hoạch chung thành phố được xác định là công cụ trung tâm để định hướng phát triển không gian đô thị - nông thôn, bố trí hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và phát triển nhà ở, đồng thời làm căn cứ lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết.
Sự phân định này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn, bởi nó giúp xác lập lại trật tự trong hệ thống quy hoạch, tránh tình trạng một nội dung phải “xin ý kiến” hoặc “đối chiếu” ở nhiều cấp quy hoạch khác nhau.
Đồng thời, cách tiếp cận này cũng phù hợp với Luật Đất đai năm 2024, theo đó việc lập kế hoạch sử dụng đất tại các thành phố trực thuộc Trung ương được thực hiện trên cơ sở quy hoạch chung và các quy hoạch đô thị liên quan, thay vì thông qua một quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh riêng biệt.
Cải cách dựa trên thực tiễn
Một điểm đáng chú ý khác trong quá trình sửa Luật là yêu cầu tổng kết, đánh giá thực tiễn các cơ chế thí điểm về quy hoạch tại Hà Nội, TP.HCM và một số đô thị đặc thù trước khi xem xét mở rộng. Điều này cho thấy cách tiếp cận cải cách có cơ sở, dựa trên kết quả thực chứng thay vì áp dụng đồng loạt các mô hình mới khi chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.
Trong bối cảnh các đô thị lớn đang chịu áp lực rất lớn về hạ tầng, dân số và môi trường, việc sửa Luật theo hướng “đi từng bước chắc chắn” có thể giúp giảm rủi ro chính sách, đồng thời tạo dư địa điều chỉnh linh hoạt khi thực tiễn phát sinh vấn đề mới.
Từ góc độ chính sách, việc sửa đổi Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn không nhằm mở rộng phạm vi điều chỉnh, mà tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để bảo đảm sự phù hợp của hệ thống quy hoạch với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cách tiếp cận này thể hiện sự thận trọng cần thiết trong bối cảnh hệ thống pháp luật về quy hoạch, đất đai và đầu tư đang trong quá trình tái cấu trúc mạnh mẽ. Đây là một lựa chọn hợp lý trong bối cảnh hệ thống pháp luật về quy hoạch, đất đai và đầu tư đang được tái cấu trúc mạnh mẽ. Đây là một lựa chọn hợp lý trong bối cảnh hệ thống pháp luật về quy hoạch, đất đai và đầu tư đang được tái cấu trúc mạnh mẽ.
Việc giữ Luật “đúng vai”, phân định rõ giữa quy hoạch không gian và quản lý đất đai, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa các cấp độ quy hoạch, có thể coi là điều kiện cần để nâng cao hiệu quả quản lý phát triển đô thị trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của những điều chỉnh này vẫn phụ thuộc lớn vào chất lượng các văn bản hướng dẫn và năng lực tổ chức thực hiện tại địa phương, yếu tố sẽ tiếp tục cần được theo dõi và đánh giá một cách nghiêm túc.
