Phát triển bền vững hạ tầng thương mại biên giới Việt Nam - Campuchia

Kiểm soát buôn lậu, gian lận thương mại 

Theo phân tích của lực lượng quản lý thị trường, tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia với địa hình đa dạng, nhiều cửa khẩu chính và tiểu ngạch, cùng hệ thống sông rạch đan xen là điều kiện thuận lợi để giao thương nhưng cũng tạo ra những điểm nóng về buôn lậu và vận chuyển hàng cấm. Đặc biệt tại các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp và An Giang, nơi cư dân hai bên sinh sống xen kẽ, các đối tượng thường lợi dụng địa hình và sự thông thạo địa bàn để vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới . 

Những mặt hàng vi phạm phổ biến gồm đường cát, thuốc lá, thực phẩm, rượu, đồ điện tử, điện gia dụng đã qua sử dụng và cả thuốc bảo vệ thực vật nằm trong danh mục cấm lưu hành. Chênh lệch giá cả giữa hai nước, trong khi đời sống người dân biên giới còn khó khăn, khiến nhiều trường hợp bị lôi kéo tiếp tay vận chuyển thuê. 

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc lớn đã bị phát hiện và xử lý. Lực lượng chức năng đã thu giữ hàng nghìn kg đường cát nhập lậu, trong đó có trường hợp các đối tượng sang bao, xóa nhãn để qua mắt cơ quan kiểm tra. Các chuyên án phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường và công an địa phương cho thấy tính chất tinh vi, có tổ chức của hoạt động buôn lậu xuyên biên giới, đòi hỏi sự tăng cường phối hợp cả trong tuần tra lẫn chia sẻ dữ liệu giữa hai nước. 

Trước thách thức đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước xác định cần mở rộng cơ chế hợp tác với phía Campuchia, thiết lập đường dây nóng và cơ sở dữ liệu chung về đối tượng, phương thức, tuyến đường buôn lậu. Giải pháp tuần tra liên ngành, chia sẻ thông tin thời gian thực, ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc, kiểm tra mã vạch, nhận diện hàng hóa giả mạo được xem là hướng đi chủ lực trong giai đoạn tới. 

Song song với công tác chuyên môn, việc nâng cao năng lực cán bộ kiểm tra, đào tạo kỹ năng nhận diện gian lận thương mại và hiểu biết pháp luật hai nước cũng giữ vai trò trụ cột. Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, môi trường thương mại lành mạnh chỉ có thể hình thành khi cộng đồng doanh nghiệp và người dân biên giới được tuyên truyền, nâng cao nhận thức, từ đó chủ động tham gia vào công tác phòng, chống buôn lậu. 

Những nỗ lực này không chỉ giúp ổn định thị trường trong nước, bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính mà còn tạo điều kiện để thương mại hợp pháp tại cửa khẩu phát triển bền vững, giảm áp lực lên hệ thống giám sát và hạ tầng biên giới. 

Dự báo cung cầu và phát triển chuỗi phân phối 

Để đảm bảo môi trường thương mại minh bạch, thì nhiệm vụ song hành là phát triển hạ tầng thương mại biên giới phải gắn với khả năng dự báo thị trường, điều tiết cung cầu và xây dựng chuỗi phân phối hiệu quả. 

Theo phân tích, thị trường Campuchia có nhu cầu lớn đối với hàng nông sản, thủy sản Việt Nam nhờ ưu thế địa lý giúp duy trì độ tươi sống, đồng thời cộng đồng người Việt tại Campuchia tạo ra nguồn cầu ổn định. Tuy vậy, đặc thù sản xuất trong nước, nhất là nông sản vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của tình trạng “được mùa, rớt giá”, khiến cung - cầu biến động mạnh và khó kiểm soát nếu thiếu cơ sở dữ liệu cập nhật. 

Vì thế, xây dựng hệ thống dữ liệu cung cầu, giá cả các mặt hàng thiết yếu và chuẩn hóa thông tin thị trường là nhiệm vụ cấp thiết. Việc dự báo chính xác còn là cơ sở để doanh nghiệp tối ưu kế hoạch sản xuất kinh doanh, đồng thời giúp cơ quan quản lý chủ động điều tiết thị trường trong nước, tránh ảnh hưởng tiêu cực đến an sinh và lạm phát khi xuất khẩu tăng mạnh. 

Một trong những thách thức lớn của thương mại biên giới hiện nay là chất lượng hàng hóa xuất khẩu. Campuchia đang siết chặt quy định về kiểm soát dư lượng hóa chất trong nông sản, trong khi xuất khẩu tiểu ngạch vẫn chiếm tỷ lệ lớn, tiềm ẩn rủi ro cho cả chuỗi cung ứng. Điều này đòi hỏi sự dịch chuyển mạnh sang mô hình xuất khẩu chính ngạch và phát triển sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao. 

Hệ thống phân phối tại Campuchia còn ở giai đoạn đầu, chủ yếu dựa vào chợ đầu mối và mạng lưới nhỏ lẻ. Tuy nhiên, chính sự thiếu hoàn thiện này lại mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng đầu tư, xây dựng chuỗi phân phối bài bản, thiết lập trung tâm phân phối, kho lạnh, kho ngoại quan gắn với các cửa khẩu trọng điểm. 

Trong bức tranh chung, hạ tầng thương mại biên giới gồm chợ biên giới, cửa khẩu, kho bãi và dịch vụ logistics chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi được vận hành bởi một hệ thống dự báo thị trường chủ động và lực lượng quản lý thị trường mạnh. Do đó, việc đào tạo đội ngũ cán bộ có năng lực phân tích thị trường, xây dựng chính sách kết nối cung - cầu và ứng dụng KHCN là giải pháp dài hạn để bảo đảm thị trường trong nước ổn định, đồng thời hỗ trợ xuất khẩu bền vững sang Campuchia.