Phát triển công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Các ý kiến tại buổi làm việc thể hiện tinh thần thẳng thắn, gắn với thực tiễn phát triển của Việt Nam và cập nhật xu hướng công nghệ toàn cầu. Nhiều đề xuất đã được phản ánh trong các chủ trương, chính sách đang triển khai; đồng thời xuất hiện các ý tưởng mới có giá trị tham khảo để hoàn thiện chiến lược phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghệ chiến lược quốc gia trong thời gian tới.

Hoàn thiện thể chế nhanh để dẫn dắt đổi mới sáng tạo

Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, dưới sự chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, do Tổng Bí thư Tô Lâm trực tiếp chỉ đạo, công tác hoàn thiện thể chế có bước tiến rất mạnh mẽ. Riêng Bộ KH&CN đã triển khai xây dựng song song 10 luật cùng nhiều văn bản liên quan, với yêu cầu tiến độ nhanh và chất lượng cao, phù hợp thông lệ quốc tế.

Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trọng tâm cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Tiếp đó, Quyết định số 1131/QĐ-TTg cụ thể hóa mục tiêu và giải pháp phát triển các công nghệ tiên phong, đặt nền móng hình thành hệ sinh thái công nghệ chiến lược quốc gia.

Hệ thống pháp luật dự kiến sửa đổi, bổ sung và ban hành trong năm 2025 như: Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Luật Công nghệ cao; Luật Công nghiệp công nghệ số; Luật Trí tuệ nhân tạo; cùng các Luật về dữ liệu, an ninh mạng, năng lượng mới… sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ chiến lược.

Chính phủ cũng đã dành nguồn lực rất lớn cho KHCN và đổi mới sáng tạo (3 - 5% GDP).

Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nêu rõ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng, lượng tử, robot, tự động hóa, hàng không vũ trụ, thiết bị bay không người lái (UAV), vật liệu tiên tiến và công nghệ y sinh… là các ngành có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số và kinh tế xanh - tuần hoàn. Đây không chỉ là cơ hội phát triển, mà còn là yêu cầu bắt buộc để Việt Nam bứt phá và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Để phát triển các ngành này, Việt Nam cần chiến lược tổng thể về làm chủ công nghệ lõi; phát triển nhân lực trình độ cao; đầu tư hạ tầng công nghệ và phòng thí nghiệm dùng chung; thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với liên kết “3 nhà” (nhà nước - doanh nghiệp - viện trường).

Xây dựng công nghệ chiến lược là điều kiện sống còn

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng chỉ rõ nhiều thách thức như: nhận thức chưa đồng đều về vai trò của công nghệ chiến lược; thiếu hụt nhân lực chất lượng cao; nhu cầu vốn rất lớn cho R&D và sản xuất thử nghiệm; thiếu cơ chế thử nghiệm công nghệ mới và còn khoảng cách trong tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, chuỗi cung ứng.

Phó Thủ tướng yêu cầu, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế đột phá để huy động và phân bổ nguồn lực cho phát triển công nghệ chiến lược.

Ưu tiên phát triển NIC trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; hình thành trung tâm ươm tạo, phát triển nhân tài; thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu đặt trung tâm R&D tại Việt Nam. Đầu tư phòng thí nghiệm dùng chung, thiết bị nghiên cứu - đào tạo; cơ chế tài chính chấp nhận rủi ro trong R&D.

Bộ KH&CN tiếp thu, hoàn thiện chính sách; đặt hàng nhiệm vụ KHCN quốc gia; xây dựng tiêu chuẩn - quy chuẩn công nghệ mới; thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm chiến lược; thí điểm chương trình khởi nghiệp công nghệ.

Mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyên gia cần bám sát Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược; đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế, tham gia phản biện chính sách, chuyển giao tri thức, đào tạo chuyên gia và hỗ trợ hình thành các trung tâm R&D tại Việt Nam.

Phó Thủ tướng khẳng định, xây dựng các ngành công nghệ chiến lược là nhiệm vụ tất yếu, trọng tâm và lâu dài để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thịnh vượng, tự cường. Nhiệm vụ này cần sự chung tay của hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ chuyên gia - nhà khoa học, cùng sự hợp tác quốc tế.

Phó Thủ tướng tin tưởng, Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và đội ngũ chuyên gia công nghệ chiến lược sẽ tiếp tục lớn mạnh, trở thành cầu nối quan trọng đưa Việt Nam bước vào thời kỳ phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.