Trước những thay đổi lớn về mô hình tổ chức chính quyền địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính, Bộ Xây dựng đã kịp thời tham mưu, ban hành các quy phạm pháp luật quan trọng, qua đó khẳng định vai trò của hệ thống đô thị như một động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Tìm giải pháp pháo tháo gỡ các vấn đề mới trong thực tiễn
Theo báo cáo của Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), sau khi tổ chức thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh thay vì 63 tỉnh, thành phố như trước.
Việc không còn các thành phố, thị xã thuộc tỉnh, thị trấn thuộc huyện vốn là các chủ thể trực tiếp quản lý phát triển đô thị đã đặt ra nhiều vấn đề mới trong thực tiễn. Nhiều địa phương băn khoăn về sự tồn tại của hệ thống đô thị, việc phân định thẩm quyền quản lý trong mô hình mới cũng như yêu cầu thể chế hóa các chỉ đạo của Đảng, Chính phủ.
Trước tình hình đó, Bộ Xây dựng đã chủ động lập báo cáo, phối hợp với các bộ, ngành và Ban Chính sách Chiến lược Trung ương để báo cáo các cấp về định hướng phát triển hệ thống đô thị. Quan điểm xuyên suốt được quán triệt là: “Đô thị hiện đại, văn minh là động lực phát triển; nông thôn giàu đẹp, văn hóa, bền vững là hậu phương vững chắc”.
Trên cơ sở này, Bộ Xây dựng tiếp tục tham mưu Bộ Chính trị ban hành các kết luận quan trọng; đồng thời báo cáo Quốc hội ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết về phân loại đô thị.
Các văn bản định hướng và quy phạm pháp luật đã kịp thời điều chỉnh hệ thống đô thị trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời kế thừa và phát huy những thành tựu đã đạt được trong xây dựng hệ thống đô thị ở các vùng, miền.
Hiện nay, hệ thống đô thị được xác định còn bốn loại: Đô thị loại đặc biệt, loại I, loại II và loại III. Thủ đô Hà Nội và TP.HCM tiếp tục là đô thị loại đặc biệt; các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại là đô thị loại I. Tỉnh định hướng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương phải đáp ứng tiêu chí đô thị loại I.
Đối với các tỉnh, chỉ còn hai loại đô thị, gồm đô thị loại II là trung tâm tỉnh và các đô thị còn lại là đô thị loại III. Hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn được lồng ghép các yêu cầu về đô thị xanh, đô thị thông minh và điều kiện thực hiện chuyển đổi số; các phường trong đô thị cũng được đánh giá trình độ phát triển theo hai mức.
Ngay sau khi Nghị quyết số 111 được ban hành, trong tháng 01/2026, Bộ Xây dựng đã trình Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn, đồng thời tổ chức 07 đoàn công tác làm việc trực tiếp tại các địa phương. Cùng với đó, Bộ đã có văn bản đôn đốc các địa phương thực hiện việc công bố danh mục đô thị sau chuyển tiếp, phân công, phân cấp nhiệm vụ quản lý và xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển đô thị.
Tiếp tục đồng hành cùng địa phương
Theo Cục Phát triển đô thị, qua thực tiễn triển khai cho thấy, một số vấn đề vẫn cần được các địa phương đặc biệt lưu ý, như việc chuẩn hóa cách hiểu về đô thị và hệ thống đô thị; định hướng phát triển các đô thị mới còn thiếu luận cứ vững chắc; lúng túng trong đặt tên đô thị chuyển tiếp, đô thị mới; phân định ranh giới quản lý hạ tầng đô thị và nông thôn; cũng như nguy cơ xuống cấp, lãng phí tại các đô thị tỉnh lỵ cũ.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị và kết luận của Tổng Bí thư, các địa phương phát huy đầy đủ vai trò của hệ thống đô thị trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững và lan tỏa. Việc lập quy hoạch tỉnh, trong đó xác định rõ định hướng phát triển hệ thống đô thị và nông thôn, được xem là căn cứ quan trọng để tổ chức triển khai hiệu quả.
Theo đó, các địa phương cần chú trọng phát triển hệ thống đô thị trong quy hoạch tỉnh; kịp thời rà soát, lập và điều chỉnh quy hoạch đô thị; tổ chức phát triển đô thị có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời áp dụng sớm các mô hình phát triển thích ứng biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh và thông minh.
Trong thời gian tới, Cục Phát triển đô thị sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương thông qua việc phối hợp nghiên cứu điều chỉnh Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn; trình phê duyệt định hướng phát triển đô thị thông minh thay thế Đề án 950 và trình ban hành hướng dẫn tiêu chí đánh giá năng lực chống chịu của đô thị, góp phần hoàn thiện nền tảng phát triển đô thị bền vững trong giai đoạn mới.
