Phát triển hạ tầng đường bộ cao tốc đồng bộ hiện đại
Theo lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam, trong 5 năm qua Cục đã đôn đốc tổ chức thực hiện đối với 21 dự án xây dựng đường cao tốc, trong đó 7 dự án gồm: Chợ Mới - Bắc Kạn, Cao Lãnh - Lộ Tẻ, Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Dự án thành phần 2 thuộc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Chơn Thành - Đức Hòa, Mỹ An - Cao Lãnh và Dầu Giây - Tân Phú do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư và 14 dự án: Vành đai 4 Hà Nội, Hòa Bình - Mộc Châu, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Hữu Nghị - Chi Lăng, Tuyên Quang - Hà Giang, Ninh Bình - Hải Phòng (2 đoạn qua Ninh Bình, Nam Định và Thái Bình), Hòa Bình - Mộc Châu, Dự án thành phần 1 và 3 thuộc cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Vành đai 3 TP.HCM, TP.HCM - Chơn Thành, Cao Lãnh - An Hữu, Tuyên Quang - Phú Thọ, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng do địa phương làm chủ đầu tư. Trong đó, đã đầu tư trạm dừng nghỉ trên các tuyến cao tốc bảo đảm đồng bộ với khai thác đường cao tốc, đáp ứng yêu cầu khai thác an toàn, phục vụ nhu cầu của người dân.
Theo Thông tư 06/2024/TT-BGTVT của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, tốc độ thiết kế đường bộ cao tốc được phân làm 3 cấp: Cấp 120 có tốc độ thiết kế là 120 km/h; cấp 100 có tốc độ thiết kế là 100 km/h; cấp 80 có tốc độ thiết kế là 80 km/h; đối với vị trí địa hình đặc biệt khó khăn, yếu tố quốc phòng an ninh khống chế, cho phép áp dụng tốc độ thiết kế 60 km/h.
Đường bộ cao tốc có quy mô tối thiểu 4 làn xe chạy (2 làn xe cho mỗi chiều), có làn dừng xe khẩn cấp được bố trí liên tục (trừ các vị trí: qua cầu có khẩu độ nhịp từ 150 m trở lên; cầu có trụ cao từ 50 m trở lên; hầm; có bố trí làn tăng, giảm tốc; làn phụ leo dốc).
Cũng theo Thông tư 06/2024/TT-BGTVT, số làn xe chạy được xác định trên cơ sở lưu lượng xe thiết kế, nhưng không ít hơn 2 làn xe cho mỗi chiều. Chiều rộng làn xe chạy tối thiểu 3,75 m đối với đường cấp 120, cấp 100 và tối thiểu 3,50 m đối với đường cấp 80. Làn dừng xe khẩn cấp có chiều rộng tối thiểu 3 m đối với đường cấp 120, cấp 100 và tối thiểu 2,50 m đối với đường cấp 80.
Trên đường bộ cao tốc có thể có những đoạn áp dụng cấp khác nhau, nhưng đoạn này phải dài từ 15 km trở lên và tốc độ thiết kế của hai đoạn liên tiếp không được chênh nhau quá 20 km/h. Trường hợp đường bộ cao tốc áp dụng cấp tốc độ thiết kế quá một cấp (20 km/h), phải có một đoạn quá độ dài ít nhất 2 km có cấp tốc độ thiết kế trung gian.
Các công trình gắn với đường bộ cao tốc bao gồm: Trung tâm quản lý, điều hành giao thông tuyến; trạm dừng nghỉ; hệ thống thu phí điện tử không dừng đối với tuyến đường có thu phí; trạm kiểm tra tải trọng xe; hàng rào bảo vệ...
Theo Lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam, để khai thác hiệu quả hệ thống đường cao tốc thời gian qua, Bộ Xây dựng đang triển khai đồng loạt các dự án xây dựng hệ thống trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc - Nam theo tiêu chuẩn Thông tư số 09/2024/TT-BGTVT về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trạm dừng nghỉ đường bộ của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) sửa đổi 01:2024 QCVN 43:2012/BGTVT. Hiện nay, trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã duyệt mạng lưới trạm dừng nghỉ gồm 36 trạm, trong đó, đã triển khai đầu tư 21 trạm.
Theo đó, Thông tư 09/2024/TT-BGTVT nêu rõ: trạm dừng nghỉ là công trình thuộc kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, được xây dựng trên tuyến đường cao tốc, tuyến quốc lộ hoặc đường tỉnh để cung cấp các dịch vụ phục vụ người và phương tiện tham gia giao thông. Các trạm dừng nghỉ phải phù hợp với quy hoạch kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ được phê duyệt.
Các công trình, thiết bị của trạm dừng nghỉ phải được xây dựng, lắp đặt bảo đảm tương ứng với cấp công trình theo quy định tại TCVN 4319:2012 và các quy định liên quan khác.
Ngoài ra, hệ thống điện, nước, chiếu sáng, thông tin liên lạc của trạm dừng nghỉ phải bảo đảm đồng bộ, hoàn chỉnh, tuân thủ theo các quy định tại QCVN 07:2010/BXD, TCVN 4319:2012 để có thể cung cấp an toàn, liên tục, ổn định các dịch vụ cho người, phương tiện giao thông.
Hệ thống điện phục vụ cho các trụ, thiết bị sạc điện cho xe ô tô điện phải bảo đảm đồng bộ, hoàn chỉnh theo nhu cầu sử dụng và từng giai đoạn đầu tư. Thông tư nêu rõ, các hạng mục công trình cơ bản của trạm dừng nghỉ được chia làm 3 nhóm, gồm: Các công trình dịch vụ công (cung cấp dịch vụ miễn phí), các công trình dịch vụ thương mại và các công trình bổ trợ.
Các trạm dừng nghỉ được xây dựng chia làm 4 loại, căn cứ vào diện tích tối thiểu và các hạng mục công trình bắt buộc phải có và các hạng mục khuyến khích. Diện tích mặt bằng tối thiểu để xây dựng trạm dừng nghỉ loại 1 là 10.000 m2, loại 2 là 5.000 m2, loại 3 là 3.000 m2, loại 4 là 500 m2.
Trạm loại 1 và loại 2 bắt buộc phải có số vị trí đỗ xe tối thiểu có thể bố trí xe ô tô vào sạc điện chiếm 10% tổng vị trí đỗ xe; việc đầu tư hạ tầng dành để lắp đặt trụ sạc, thiết bị sạc phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng và từng giai đoạn đầu tư; đường ra vào riêng biệt; khu kiểm tra, bảo dưỡng phương tiện hoặc khu rửa xe; trạm cấp nhiên liệu. Trạm loại 3 và loại 4 đường ra vào chung rộng tối thiểu 7,5 m còn các hạng mục như trên thì khuyến khích có.
Tất cả các trạm dừng nghỉ đều phải bố trí tối thiểu trên 3% tổng diện tích xây dựng và có nơi vệ sinh phục vụ người khuyết tật theo QCVN 10:2014/BXD; phải có phòng nghỉ tạm thời cho lái xe (diện tích tối thiểu cho các loại là 36 m, 24 m,18 m, 18 m); Không gian nghỉ ngơi có mái che và khu vực trồng cây xanh ghế ngồi tối thiểu 10% diện tích mặt bằng trạm. Các hạng mục: Nơi cung cấp thông tin, khu vực ăn uống giải khát, khu vực giới thiệu văn hóa và bán hàng, phòng trực cứu hộ, sơ cứu tai nạn giao thông tất cả các trạm đều phải có.
Mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã có Công điện gửi các đơn vị về đẩy nhanh tiến độ hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng và triển khai các dự án đầu tư kinh doanh công trình trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, trong đó lưu ý hoàn thành các công trình dịch vụ công trước ngày 30/12/2025.
