Quản lý vận chuyển hàng hóa nguy hiểm bằng phương tiện thủy nội địa

Trong bối cảnh vận tải thủy nội địa ngày càng phát triển, đặc biệt với những loại hàng hóa có tính chất nguy hiểm (hóa chất, xăng dầu, vật liệu dễ cháy nổ…), vấn đề an toàn luôn là mối quan tâm hàng đầu. Để quản lý tốt lĩnh vực này, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Nghị định 140/2025/NĐ-CP đã quy định chuyển giao vai trò quản lý từ UBND cấp huyện về UBND cấp xã.

Sự thay đổi này giúp nâng cao tính trực tiếp, sát thực tiễn trong công tác quản lý, đồng thời phát huy vai trò của cấp chính quyền gần dân nhất.

Khoản 1 Điều 28 Nghị định 140/2025/NĐ-CP quy định rõ:

“UBND cấp xã thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước theo quy định tại khoản 3 Điều 30 Nghị định số 34/2024/NĐ-CP ngày 31/3/2024 của Chính phủ quy định Danh mục hàng hóa nguy hiểm, vận chuyển hàng hóa nguy hiểm bằng phương tiện thủy nội địa (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 161/2024/NĐ-CP ngày 18/12/2024 của Chính phủ) theo chỉ đạo của UBND cấp tỉnh.”

Tra cứu khoản 3 Điều 30 Nghị định số 34/2024/NĐ-CP ngày 31/3/2024 quy định:

“Điều 30. UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

3. Chỉ đạo UBND cấp huyện, xã khi xảy ra sự cố trong quá trình vận chuyển hàng hóa nguy hiểm trên địa bàn quản lý, phải thực hiện các nội dung sau:

a) Giúp người điều khiển phương tiện và người áp tải (nếu có) trong việc cứu người, cứu hàng, cứu phương tiện;

b) Đưa nạn nhân ra khỏi khu vực có sự cố, tổ chức cấp cứu nạn nhân;

c) Tổ chức bảo vệ hàng hóa, phương tiện để tiếp tục vận chuyển hoặc lưu kho, bãi, chuyển tải theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền;

d) Khoanh vùng, sơ tán dân cư ra khỏi khu vực ảnh hưởng nguy hiểm, đồng thời báo cáo UBND cấp trên và cơ quan hữu quan khác để huy động các lực lượng cần thiết đến xử lý kịp thời.”

Trước đây nhiệm vụ này thuộc thẩm quyền UBND cấp huyện, là cấp trung gian, có bộ máy chuyên môn đủ năng lực, thuận tiện trong việc chỉ đạo, tổng hợp. Tuy nhiên, việc giám sát ở cơ sở thường gặp độ trễ vì khoảng cách địa lý, dẫn đến phản ứng ban đầu đôi khi chưa kịp thời.

Hiện nay, sau khi bỏ cấp huyện, thẩm quyền này được chuyển hẳn về UBND cấp xã là cấp chính quyền gần dân nhất. Với lợi thế “tai mắt tại chỗ”, xã dễ dàng nắm bắt hoạt động trên tuyến sông, bến bãi địa phương, kịp thời phát hiện vi phạm, ngăn ngừa rủi ro và chủ động tuyên truyền cho cộng đồng.

Điều này có nghĩa, UBND xã không chỉ “giữ vai trò phối hợp” như trước, mà nay đã trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động vận chuyển hàng nguy hiểm bằng đường thủy tại địa bàn. Để thực hiện tốt vai trò này, UBND cấp xã cần:

Thứ nhất: Giám sát, kiểm tra tại chỗ

UBND xã có nhiệm vụ theo dõi, giám sát hoạt động vận chuyển hàng nguy hiểm qua địa bàn. Điều này bao gồm cả việc kiểm tra các bến thủy, điểm neo đậu, kho chứa hàng hóa có nguy cơ cháy nổ hoặc gây ô nhiễm môi trường.

Thứ 2: Đầu mối phối hợp với cấp trên

UBND xã thực hiện các chỉ đạo từ UBND tỉnh, đồng thời thường xuyên báo cáo tình hình, phản ánh các sự cố, vi phạm lên cơ quan có thẩm quyền. Đây là “cầu nối” quan trọng giữa chính quyền cơ sở và cấp quản lý chuyên ngành.

Thứ ba: Ứng phó sự cố ban đầu

Khi xảy ra sự cố như cháy nổ, tràn dầu hay tai nạn chìm tàu, UBND xã chính là đơn vị đầu tiên huy động lực lượng tại chỗ (công an xã, dân quân, phòng cháy chữa cháy cơ sở) để xử lý bước đầu, hạn chế thiệt hại trước khi lực lượng chuyên nghiệp từ tỉnh, huyện đến hỗ trợ.

Thứ tư: Tuyên truyền và nâng cao nhận thức

UBND xã có trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân, doanh nghiệp địa phương. Khi cộng đồng hiểu rõ nguy cơ và cách phòng ngừa, rủi ro sẽ giảm đáng kể.

Xin đưa một ví dụ thực tiễn: Hãy hình dung một xã ven sông ở tỉnh Đồng Tháp, nơi thường xuyên có các ghe chở xăng dầu nhỏ cập bến. Trước đây, khi phát hiện phương tiện bơm xăng không đảm bảo an toàn, UBND xã phải báo cáo lên huyện, chờ kiểm tra xuống xử lý. Quá trình này mất nhiều thời gian, nguy cơ cháy nổ vẫn treo lơ lửng. Nay, UBND xã được giao trách nhiệm kiểm tra trực tiếp, nhắc nhở, lập biên bản ban đầu và báo cáo ngay cho tỉnh. Nhờ vậy, nguy cơ được xử lý sớm tại chỗ, đồng thời người dân địa phương cũng yên tâm hơn về mức độ an toàn.

Xin nhấn mạnh, UBND cấp xã không có thẩm quyền cấp phép vận chuyển hàng nguy hiểm hay quyết định quy hoạch tuyến vận tải. Thẩm quyền này thuộc về UBND tỉnh và các bộ, ngành. Vai trò của xã chủ yếu là giám sát - phối hợp - ứng phó ban đầu - báo cáo.

Có thể thấy, việc giao thêm trách nhiệm quản lý vận chuyển hàng nguy hiểm bằng phương tiện thủy nội địa cho UBND cấp xã là một bước đi đúng hướng, phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, để xã thực hiện tốt vai trò này, Nhà nước cần đồng thời hỗ trợ về nguồn lực, chuyên môn và cơ chế phối hợp. Khi đó, chủ trương “gần việc, sát dân” mới thật sự phát huy hiệu quả, bảo đảm an toàn cho hoạt động vận tải thủy và đời sống nhân dân.