Quản trị hiệu quả nguồn lực kinh tế nhà nước

Kinh tế nhà nước là tổng thể các nguồn lực

Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, xác định rõ vị trí, vai trò và phạm vi của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời làm rõ những hạn chế trong quản lý và sử dụng nguồn lực công hiện nay.

Theo Nghị quyết, kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo trong: bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, quốc phòng, an ninh và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.

Bộ Chính trị nhấn mạnh, kinh tế nhà nước không chỉ bao gồm doanh nghiệp nhà nước mà là tổng thể các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối để phục vụ phát triển đất nước, bao gồm: đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm; các công trình kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư xây dựng; NSNN, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước; vốn nhà nước tại doanh nghiệp, kể cả trường hợp Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống; và hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập.

Bộ Chính trị chỉ rõ, mặc dù kinh tế nhà nước đã đóng góp quan trọng cho phát triển đất nước trong nhiều giai đoạn, song việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản nhà nước hiện nay vẫn còn hạn chế, hiệu quả chưa cao, chưa gắn với yêu cầu hạch toán kinh tế đầy đủ, còn tình trạng lãng phí, thất thoát.

Hoạt động của doanh nghiệp nhà nước chưa tương xứng với nguồn lực đang nắm giữ, năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế, chưa thực sự giữ vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo và dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt.

Hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập còn cồng kềnh, cơ chế hoạt động và tự chủ tài chính chậm đổi mới, chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng yêu cầu; nhiều tồn tại, vướng mắc kéo dài chưa được xử lý kịp thời, gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước.

Từ thực trạng đó, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra yêu cầu phải tiếp cận kinh tế nhà nước như một hệ thống nguồn lực công thống nhất, được quản lý, khai thác và sử dụng theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, hiệu quả, có trách nhiệm giải trình rõ ràng, thay vì chỉ tập trung vào từng loại hình hoặc từng doanh nghiệp riêng lẻ như cách tiếp cận trước đây.

Nguồn lực của kinh tế nhà nước phải được hạch toán đầy đủ

Trên cơ sở xác định lại phạm vi và cách tiếp cận, Bộ Chính trị đề ra các quan điểm chỉ đạo mang tính nguyên tắc đối với phát triển kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới. Theo đó, kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là công cụ quan trọng để Nhà nước định hướng phát triển, điều tiết nền kinh tế và can thiệp kịp thời khi phát sinh các tình huống đột xuất, cấp bách.

Đồng thời, kinh tế nhà nước phải bình đẳng trước pháp luật với các thành phần kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, tiếp cận các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển trên cơ sở công khai, minh bạch.

Toàn bộ các nguồn lực của kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá và hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; việc sử dụng nguồn lực nhà nước phải được đánh giá tác động và phân tích lợi ích – chi phí xã hội theo thông lệ quốc tế, kiên quyết chống thất thoát, lãng phí.

Nghị quyết cũng yêu cầu tách bạch rõ ràng việc sử dụng nguồn lực nhà nước để cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh; đồng thời đặt yêu cầu kinh tế nhà nước phải tiên phong trong kiến tạo phát triển, dẫn dắt công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả hoạt động và áp dụng mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế; tập trung phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước trong các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có vai trò chiến lược đối với nền kinh tế.

Phấn đấu có 50 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 khu vực

Về mục tiêu phát triển, Bộ Chính trị xác định mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong và định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước; dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển; góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tiến bộ, công bằng xã hội; phấn đấu đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, hướng tới năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Đến năm 2030, Bộ Chính trị yêu cầu quản lý, khai thác và sử dụng đất đai, tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch; phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại; điều hành NSNN theo hướng bền vững với tỉ lệ huy động khoảng 18% GDP, bội chi khoảng 5% GDP, nợ công không quá 60% GDP, tăng tỉ trọng chi đầu tư phát triển; phấn đấu dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP.

Doanh nghiệp nhà nước được yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, phấn đấu có 50 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 – 3 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số và áp dụng đầy đủ các nguyên tắc quản trị của OECD.

Các tổ chức tín dụng nhà nước phải nâng cao năng lực tài chính, quản trị và công nghệ, giữ vai trò chủ lực trong hệ thống ngân hàng; hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được sắp xếp tinh gọn, đẩy mạnh xã hội hóa, tập trung vào cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu.