Trong bối cảnh nhu cầu kết nối liên vùng ngày càng cao, Quảng Ninh đang đẩy mạnh quy hoạch và triển khai các tuyến đường sắt nhằm hình thành trục liên kết với Hà Nội, Hải Phòng và khu vực cửa khẩu. 
Mở rộng không gian phát triển
Theo nội dung quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Quảng Ninh có 3 tuyến đường sắt quốc gia, gồm: (i) Tuyến đường sắt Kép - Hạ Long; (ii) Tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái; và (iii) Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.
Hệ thống tuyến đường sắt này được định hướng phát triển, kết nối với các trung tâm kinh tế lớn, cửa khẩu quốc tế và hệ thống cảng biển, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức đối với Quảng Ninh.
Cùng với đó, các tuyến đường sắt không chỉ đóng vai trò vận tải hành khách, cũng như vận chuyển hàng container và hàng xuất, nhập khẩu mà còn giúp giảm áp lực cho đường bộ, nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi logistics.
Việc quy hoạch và hoàn thiện hệ thống đường sắt là tiền đề quan trọng để Quảng Ninh tái cấu trúc không gian phát triển, mở ra những khu vực mới có tiềm năng thu hút đầu tư, hình thành các khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc theo hành lang tuyến đường sắt.
Hiện Cục Đường sắt Việt Nam đang triển khai lập quy hoạch chi tiết tuyến và ga đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Theo phương án quy hoạch tuyến đường sắt đi song song với tuyến cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, dự kiến có 13 vị trí ga kết nối thuận lợi với đường bộ cao tốc, cảng biển và cửa khẩu trên địa bàn tỉnh.
Trong đó, định hướng ga Hạ Long Xanh, tại phường Tuần Châu là điểm tích hợp kết nối cả 3 tuyến theo quy hoạch, tại đặc khu Vân Đồn có 2 ga đường sắt và tại địa bàn phường Yên Tử có 1 ga đường sắt kết nối đến khu vực di sản Yên Tử.
Cùng với đó, tuyến nhánh của dự án đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái được kết nối với khu vực cảng Con Ong - Hòn Nét, tại phường Cửa Ông và KCN Hải Hà.
Để dự án tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nhanh chóng được triển khai, UBND tỉnh đề xuất Bộ Xây dựng được sử dụng NSĐP phối hợp với NSTW tham gia công tác chuẩn bị đầu tư, thực hiện GPMB toàn tuyến đường sắt và tuyến nhánh kết nối đến cảng biển Con Ong - Hòn Nét, đồng thời đầu tư xây dựng đoạn Hải Phòng - Hạ Long và tuyến nhánh kết nối cảng Con Ong - Hòn Nét trong giai đoạn 2026-2030.
Hiện thực hóa tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối liên vùng
Theo lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh, hiện Bộ Xây dựng đang triển khai lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, đồng thời với nghiên cứu quy hoạch chi tiết để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Dự kiến hoàn thành công tác lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trong năm 2026.
Tại thông báo số 163/TB-VPCP, ngày 01/4/2026 của Văn phòng Chính phủ đã chỉ rõ, Chính phủ yêu cầu UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND TP Hải Phòng khẩn trương hoàn thiện thủ tục theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, tiến tới giao UBND tỉnh Quảng Ninh làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án tuyến đường sắt Móng Cái - Quảng Ninh - Hải Phòng theo đúng quy định pháp luật.
Đặc biệt, mới đây, ngày 12/4, UBND tỉnh Quảng Ninh, Tập đoàn Vingroup phối hợp cùng UBND TP Hà Nội, Hải Phòng, và Bắc Ninh khởi công dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2028.
Theo đó, dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh do Công ty CP Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed (Tập đoàn Vingroup) làm chủ đầu tư với tổng mức đầu tư hơn 5,6 tỷ USD.
Dự án đi qua 4 địa phương: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh với chiều dài 120,2 km, được thiết kế theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ ray 1.435 mm, điện khí hóa toàn tuyến, tốc độ tối đa lên tới 350 km/giờ, riêng đoạn qua Hà Nội có tốc độ tối đa 120 km/giờ.
Tại lễ khởi công tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, ông Bùi Văn Khắng khẳng định, dự án là động lực chiến lược để Quảng Ninh mở rộng không gian phát triển mới và nâng cao vị thế trong liên kết vùng. Việc kết nối trực tiếp với Thủ đô Hà Nội bằng đường sắt tốc độ cao sẽ đưa Quảng Ninh trở thành cực tăng trưởng phía Đông của vùng. Đồng thời, tạo điều kiện tái cấu trúc không gian kinh tế, đô thị, lao động và du lịch, phát triển mạnh du lịch, dịch vụ chất lượng cao, hình thành các cực tăng trưởng mới tại khu vực nhà ga, nâng cao năng lực thu hút đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao và cải thiện toàn diện chất lượng sống của nhân dân.
Có thể nói, dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được triển khai, góp phần quan trọng từng bước hoàn thiện hệ thống đường sắt liên kết vùng, mở ra không gian phát triển mới, tạo tiền đề để Quảng Ninh sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương như lộ trình đã đề ra.
