Quảng Ninh là tỉnh có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, vừa là cực tăng trưởng trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, vừa là cửa ngõ giao thương quốc tế với Trung Quốc và các quốc gia khác. 
Trục liên kết chiến lược Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái
Chiều 27/3, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đã chủ trì Hội nghị thẩm định nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh. Với vai trò vị thế chiến lược và điều kiện cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, các quy hoạch tổng thể của quốc gia, vùng và tỉnh đã xác định mục tiêu xây dựng phát triển tỉnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Theo dự thảo nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ địa giới hành chính tỉnh, với diện tích đất liền hơn 6.231 km² cùng không gian biển mở rộng tới 6 hải lý.
Điểm cốt lõi của định hướng quy hoạch là chuyển đổi mô hình tổ chức không gian từ phân tán theo địa giới hành chính sang cấu trúc tích hợp đa trung tâm, mở và liên kết. Đây không chỉ là thay đổi về hình thái đô thị, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển, đặt Quảng Ninh vào vị thế một hệ sinh thái đô thị, kinh tế hoàn chỉnh, gắn kết chặt chẽ giữa biển đảo, biên giới, di sản và các cực tăng trưởng đô thị.
Trong cấu trúc này, Hạ Long tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trung tâm, trong khi các đô thị như Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái cùng các khu vực kinh tế ven biển, cửa khẩu trở thành các cực phát triển bổ trợ. Sự phân bố này cho phép vừa giảm áp lực cho khu vực lõi, vừa mở rộng không gian phát triển theo chiều sâu và chiều rộng, tạo ra mạng lưới đô thị đa cực có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.
Quy hoạch cũng nhấn mạnh trục liên kết chiến lược Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, trong đó hệ thống giao thông, đặc biệt là đường sắt và logistics, được xác định là “xương sống” để dịch chuyển nguồn lực, kết nối không gian và tái cấu trúc chuỗi giá trị kinh tế vùng. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các mô hình phát triển trước đây vốn phụ thuộc nhiều vào giao thông đường bộ.
Định vị đô thị biển, cửa ngõ quốc tế hàng đầu
Một trong những nội dung nổi bật của nhiệm vụ quy hoạch là xác định rõ tính chất và vai trò chiến lược của Quảng Ninh trong hệ thống đô thị quốc gia và khu vực. Theo đó, Quảng Ninh được định vị là trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch quốc tế, đồng thời là cửa ngõ hợp tác quốc tế quan trọng của Việt Nam.
Không gian phát triển đô thị được tổ chức theo hướng khai thác tối đa lợi thế biển đảo, cảng biển và cửa khẩu. Các khu kinh tế như Vân Đồn, Quảng Yên, Móng Cái được định hướng trở thành những động lực tăng trưởng mới, kết nối trực tiếp với các hành lang kinh tế quốc tế, đặc biệt là trục Trung Quốc - ASEAN.
Bên cạnh đó, quy hoạch cũng đặt yêu cầu phát triển đô thị phải gắn chặt với bảo tồn di sản, đặc biệt là Vịnh Hạ Long - di sản thiên nhiên thế giới. Không gian đô thị được tổ chức theo hướng hài hòa giữa phát triển và bảo tồn, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên, đồng thời khai thác hiệu quả giá trị cảnh quan để phát triển du lịch bền vững.
Đáng chú ý, mô hình đô thị xanh, thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu được xác định là định hướng xuyên suốt. Hệ thống hạ tầng số, quản lý đô thị thông minh, năng lượng sạch và các giải pháp giảm phát thải được tích hợp ngay từ giai đoạn quy hoạch, tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.
Quy hoạch đặt trọng tâm vào việc tái cấu trúc không gian kinh tế theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào các ngành truyền thống như khai khoáng.
Trong đó, các ngành dịch vụ, du lịch, logistics, công nghiệp công nghệ cao và năng lượng sạch được xác định là động lực tăng trưởng chính trong giai đoạn tới. Không gian công nghiệp được tổ chức lại theo hướng chuyên ngành, tập trung, giảm thiểu ô nhiễm và gắn với các chuỗi giá trị toàn cầu.
Một điểm nhấn quan trọng là định hướng phát triển khu vực phía Đông tỉnh, bao gồm Móng Cái, Hải Hà, Đầm Hà và Tiên Yên, trở thành không gian động lực mới. Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái được định hướng phát triển theo mô hình khu hợp tác biên giới, kết hợp thương mại, logistics và dịch vụ xuyên biên giới, đóng vai trò cửa ngõ quốc tế của vùng Đông Bắc.
Đồng thời, quy hoạch cũng chú trọng phát triển hệ thống đô thị nông thôn theo mô hình “đô thị làng quê”, nâng cao chất lượng sống, thu hẹp khoảng cách giữa đô thị và nông thôn, gắn với tái cơ cấu nông nghiệp và ứng dụng công nghệ cao.
Phát triển hạ tầng đồng bộ, hướng tới đô thị thông minh và bền vững
Hạ tầng được xác định là yếu tố dẫn dắt tổ chức không gian và phân bố các hoạt động kinh tế - xã hội. Quy hoạch đề xuất phát triển hệ thống giao thông đa phương thức, bao gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không, với các đầu mối logistics hiện đại, kết nối liên vùng và quốc tế.
Song song đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật như cấp nước, thoát nước, năng lượng, xử lý chất thải, thông tin truyền thông được quy hoạch đồng bộ, hướng tới đô thị thông minh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu.
Đặc biệt, quy hoạch yêu cầu kiểm soát chặt chẽ phát triển không gian đô thị, nhất là tại các khu vực ven biển, khu vực di sản và các đô thị trung tâm; đồng thời tăng cường không gian xanh, mặt nước và các khu vực sinh thái nhằm nâng cao chất lượng sống.
Tại hội nghị, các thành viên Hội đồng thẩm định đánh giá hồ sơ cơ bản đã đáp ứng yêu cầu, tuy nhiên cần tiếp tục rà soát, bổ sung để bảo đảm đồng bộ với các quy hoạch cấp trên và phù hợp với xu thế phát triển mới.
Các ý kiến góp ý tập trung vào việc làm rõ phân vùng phát triển, xác định hệ thống chỉ tiêu đô thị theo quy định; tăng cường liên kết hạ tầng vùng đồng bằng sông Hồng; bổ sung các giải pháp phát triển đô thị xanh, giảm ô nhiễm môi trường.
Một số ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với quốc phòng - an ninh, phù hợp với vị trí chiến lược của Quảng Ninh; đồng thời cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý đô thị, điều hành giao thông và phát triển hạ tầng thông minh.
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn yêu cầu UBND tỉnh Quảng Ninh tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ nhiệm vụ quy hoạch, đặc biệt là các nội dung về định hướng phát triển đô thị biển, dự báo dân số, đất đai, cấu trúc không gian và hệ thống hạ tầng.
Đồng thời, cần làm rõ hơn tính chất đô thị, nhấn mạnh vai trò đô thị biển, đô thị cửa ngõ quốc tế và trung tâm động lực phát triển của vùng; bảo đảm quy hoạch không chỉ có tầm nhìn dài hạn mà còn có tính khả thi cao trong triển khai.
