Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương, sơ bộ tổng mức đầu tư 288.268 tỷ đồng. Chính phủ đề xuất chuẩn bị đầu tư toàn tuyến từ năm 2026, phấn đấu hoàn thành trước năm 2035. Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Dự án xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.
Đề xuất đầu tư công, tiếp tục nghiên cứu phương thức PPP
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, việc sớm đầu tư đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là cần thiết nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ.
Theo phương án đề xuất, dự án có tổng chiều dài khoảng 349 km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến chính được thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc, quy mô 6 làn xe, tốc độ từ 100-120 km/h. Đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế từ 60-80 km/h.
Hướng tuyến được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp quy hoạch, bảo đảm chiều dài ngắn nhất có thể và hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án lựa chọn đã nhận được ý kiến thống nhất bằng văn bản của cả 7 địa phương có dự án đi qua.
Dự án sẽ xây dựng các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn qua địa bàn tỉnh Ninh Bình và Phú Thọ; đồng thời đầu tư hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý, điều hành giao thông và các trạm dừng nghỉ theo hướng đồng bộ, hiện đại.
Phạm vi giải phóng mặt bằng được thực hiện theo toàn bộ quy mô mặt cắt ngang của tuyến Vành đai 5. Tổng diện tích đất dự kiến chiếm dụng khoảng 4.011 ha; chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sơ bộ khoảng 78.143 tỷ đồng.
Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đã được nghiên cứu theo cả hai hình thức: đầu tư công và đối tác công tư (PPP). Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án tài chính theo phương thức PPP chưa bảo đảm tính khả thi.
Để giảm chi phí logistics và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, Chính phủ đề xuất trước mắt triển khai dự án theo hình thức đầu tư công. Sau khi hoàn thành, tuyến đường sẽ được tổ chức thu phí tương tự các dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam phía Đông.
Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng thu hút đầu tư theo phương thức PPP.
Sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong đó, phần tuyến chính cao tốc dự kiến cần khoảng 215.192 tỷ đồng, được bố trí từ ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách địa phương.
Trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng cho dự án.
Đề xuất 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt
Theo phương án được trình Quốc hội, toàn bộ tuyến đường dài 349 km sẽ được chuẩn bị đầu tư để làm cơ sở huy động nguồn lực triển khai.
Đối với tuyến chính cao tốc, Chính phủ đề xuất ưu tiên đầu tư khoảng 116 km đoạn phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Đây là đoạn có nhu cầu vận tải cao, có tiềm năng mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics, đồng thời phù hợp với khả năng cân đối vốn.
Đoạn tuyến này được đầu tư theo quy mô 6 làn xe bằng nguồn vốn đầu tư công. Đối với đường song hành, phạm vi, quy mô và thời điểm đầu tư sẽ được xác định trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.
Dự kiến, dự án được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, bắt đầu triển khai trong năm 2027 và cơ bản hoàn thành các hạng mục thuộc giai đoạn đầu vào năm 2030.
Đối với những đoạn còn lại, trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ và các địa phương sẽ tiếp tục huy động nguồn vốn để ưu tiên đầu tư, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.
Để triển khai dự án, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt.
Trong số này, 8 nhóm chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án khác, gồm: thẩm quyền quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư; thẩm định khả năng cân đối vốn; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xử lý bãi đổ chất thải rắn xây dựng; chuyển mục đích sử dụng rừng; chỉ định thầu; điều chỉnh các quy hoạch liên quan và khai thác giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến.
Hai chính sách mới được đề xuất liên quan đến bồi thường, hỗ trợ doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.
Làm rõ khả năng cân đối vốn của Trung ương và địa phương
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo Điều 8 Luật Đầu tư công; hồ sơ dự án cơ bản đáp ứng quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu giữa các tài liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ dân bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư và các đối tượng yếu thế để bảo đảm hồ sơ đầy đủ, chính xác.
Về sự cần thiết đầu tư và tính phù hợp với quy hoạch, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá rõ mối quan hệ giữa Vành đai 5 với các dự án giao thông trọng điểm khác, cũng như hiệu quả tổng thể của mạng lưới giao thông sau khi tuyến đường được hình thành.
Chính phủ cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương nhằm bảo đảm thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ, chất lượng công trình và giải ngân vốn.
Đối với tổng mức đầu tư, cơ quan thẩm tra đề nghị cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá, bảo đảm sát thực tế và hạn chế phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Chính phủ cũng được đề nghị làm rõ nguồn vốn, cơ cấu, tiến độ bố trí và khả năng cân đối vốn của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương theo từng giai đoạn, nhất là đối với những địa phương dự kiến phải bố trí nguồn lực lớn như Hà Nội và Hải Phòng.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung văn bản cam kết của đầy đủ 7 địa phương về khả năng và tiến độ bố trí ngân sách cho phần đường song hành, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Cân nhắc quy mô đầu tư, bảo đảm tái định cư, nguồn vật liệu
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, có ý kiến cho rằng nếu giai đoạn 2026-2030 chỉ cân đối được khoảng 59.700 tỷ đồng, Chính phủ cần nghiên cứu quy mô đầu tư giai đoạn 1 tương ứng với nguồn lực thực tế.
Phương án phân kỳ phải bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và tuân thủ pháp luật về đầu tư công, Quy định số 189-QĐ/TW ngày 8/10/2024 của Bộ Chính trị và Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương.
Ủy ban cũng đề nghị đánh giá kỹ tác động của dự án đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn trong bối cảnh nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời.
Về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị quỹ đất tái định cư và có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho người dân.
Đối với nguồn vật liệu xây dựng, Chính phủ cần xây dựng phương án tổng thể về nhu cầu, nguồn cung, vận chuyển và khai thác hợp pháp gắn với bảo vệ môi trường; không để xảy ra tình trạng thiếu vật liệu hoặc khai thác trái phép, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả dự án.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất dọc tuyến, phương pháp xác định nguồn thu, nguyên tắc phân chia giữa ngân sách trung ương và địa phương, cũng như cơ chế hoàn trả nguồn lực cho dự án.
Cùng với đó, cần có giải pháp ngăn ngừa tình trạng đầu cơ đất đai; bổ sung phân tích về hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và hiệu quả khai thác trong từng giai đoạn.
Cơ quan thẩm tra lưu ý nguy cơ giảm hiệu quả của Vành đai 5 nếu các tuyến đường kết nối triển khai chậm, đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.
Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có tổng chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính được thiết kế theo tiêu chuẩn cao tốc, quy mô 6 làn xe, tốc độ 100-120 km/h; đường song hành có tối thiểu 2 làn xe, tốc độ 60-80 km/h. Dự án còn đầu tư đồng bộ các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành và trạm dừng nghỉ.
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 4.011 ha đất, với chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sơ bộ khoảng 78.143 tỷ đồng. Tổng mức đầu tư ước tính 288.268 tỷ đồng, gồm khoảng 215.192 tỷ đồng cho tuyến chính cao tốc từ ngân sách trung ương và khoảng 73.076 tỷ đồng cho đường song hành từ ngân sách địa phương.
Chính phủ đề xuất trước mắt triển khai dự án bằng hình thức đầu tư công và tổ chức thu phí sau khi hoàn thành; đồng thời tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Toàn tuyến sẽ được chuẩn bị đầu tư, trong đó ưu tiên xây dựng khoảng 116 km đoạn phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn, theo quy mô 6 làn xe.
Trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng. Dự án được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, triển khai từ năm 2027, cơ bản hoàn thành các hạng mục giai đoạn đầu vào năm 2030 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.
Để đẩy nhanh tiến độ, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt liên quan đến điều chỉnh chủ trương đầu tư, cân đối vốn, giải phóng mặt bằng, tái định cư, chuyển mục đích sử dụng rừng, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch, khai thác giá trị đất dọc tuyến, hỗ trợ doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và chuyển đổi hình thức đầu tư.
Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ khả năng cân đối vốn, bổ sung cam kết bố trí ngân sách của 7 địa phương, bảo đảm quỹ đất tái định cư và nguồn vật liệu xây dựng; đồng thời hoàn thiện cơ chế điều phối toàn tuyến, ngăn ngừa đầu cơ đất đai và đánh giá đầy đủ hiệu quả đầu tư của từng giai đoạn.
