Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, nhằm bảo tồn lâu dài một không gian lịch sử có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, đồng thời phát huy giá trị di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững. Tổ chức không gian di tích theo 5 cụm lịch sử
Theo Quyết định số 136/QĐ-TTg, phạm vi nghiên cứu lập quy hoạch có tổng diện tích 2.428,83 ha, bao gồm toàn bộ Khu Di tích lịch sử Chi Lăng với 24 điểm di tích quốc gia đặc biệt, 22 điểm di tích quốc gia, khu Đền thờ Chi Lăng và vùng không gian cảnh quan kết nối các khu vực di tích.
Không gian quy hoạch không chỉ giới hạn trong phạm vi các điểm di tích, mà còn mở rộng sang khu vực cảnh quan, dân cư và môi trường sinh thái phụ cận, nhằm bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Quy hoạch xác định khu vực bảo vệ di tích với tổng diện tích 198,81 ha, trong đó khu vực bảo vệ I chiếm 98,45 ha và khu vực bảo vệ II chiếm 100,36 ha, bao gồm toàn bộ phạm vi khoanh vùng bảo vệ của 24 điểm di tích thành phần. Trên cơ sở đặc điểm lịch sử, địa hình và mối liên kết giữa các điểm di tích, không gian Di tích lịch sử Chi Lăng được tổ chức thành 5 cụm di tích.
Cụm 1 gồm các di tích gắn với khu vực tiền tiêu và tuyến phòng thủ như Thôn Ba Đàn, Lũy Ngõ Thề, núi Ba Đăng, cầu Trạm (cầu Phù Kiều), đền Quán Nàng, thành Kho và Vực Bơi.
Cụm 2 bao gồm các di tích núi Mã Yên, bãi Đầm, cửa Dinh, núi Kỳ Lân, thành Bầu và Lân Giao, những địa điểm có vai trò quan trọng trong việc hình thành thế trận mai phục nổi tiếng của Chi Lăng.
Cụm 3 là không gian các núi Ma Sẳn và Phượng Hoàng, gắn với địa hình hiểm yếu của ải Chi Lăng.
Cụm 4 tập trung nhiều di tích mang dấu ấn chiến trận như bãi Hào, đền Quỷ Môn, đấu Đong Quân, thành Trong, núi Mặt Quỷ, Lũy Ải Chi Lăng và núi Quỷ.
Cụm 5 gồm chùa Làng Trung và đồi Chôn Ruột, những điểm di tích gắn với yếu tố tâm linh và ký ức lịch sử của cộng đồng địa phương.
Việc phân chia không gian theo các cụm di tích giúp tái hiện rõ hơn cấu trúc không gian trận địa Chi Lăng lịch sử, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác bảo tồn, quản lý và tổ chức tham quan, trải nghiệm.
Bảo tồn di tích gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch
Mục tiêu của quy hoạch là nhận diện đầy đủ các giá trị lịch sử, văn hóa nổi bật của quần thể Di tích lịch sử Chi Lăng; giải quyết những bất cập về dân cư, hạ tầng kỹ thuật, phát triển du lịch; hoàn thiện hệ thống hồ sơ, dữ liệu phục vụ chuyển đổi số và hiện đại hóa công tác quản lý di tích. Quy hoạch cũng xác định rõ chức năng sử dụng đất cho khu vực di tích, khu dân cư và các vùng bảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Chi Lăng được định hướng trở thành địa điểm giáo dục truyền thống yêu nước, nâng cao lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ người Việt Nam, đồng thời là quần thể du lịch văn hóa - lịch sử hấp dẫn, mang đậm bản sắc vùng đất biên cương xứ Lạng. Việc bảo tồn di tích gắn với phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc trong khu vực được xác định là một trong những nội dung trọng tâm của quy hoạch.
Quy hoạch nhấn mạnh kết nối các điểm di tích trong không gian tổng thể nhằm khơi gợi hình ảnh toàn cảnh trận địa Chi Lăng lịch sử; đồng thời liên kết với các di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh khác của tỉnh Lạng Sơn để hình thành chuỗi sản phẩm du lịch phong phú, đa dạng, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Theo định hướng phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch, thị trường khách nội địa được xác định là thị trường trọng điểm, đồng thời từng bước mở rộng khai thác khách du lịch quốc tế. Di tích lịch sử Chi Lăng được đầu tư xây dựng trở thành điểm du lịch có tính chất trung tâm, đóng vai trò động lực phát triển của khu vực, kết nối với các khu, điểm du lịch trong tỉnh, vùng và quốc tế.
Các sản phẩm du lịch chủ đạo được định hướng phát triển gồm du lịch trải nghiệm, học tập lịch sử thông qua hệ thống bảo tàng lịch sử ngoài trời và Bảo tàng Chi Lăng; du lịch tham quan, thư giãn, sinh thái cảnh quan tại công viên lịch sử dọc hai bên bờ sông Thương và tuyến đi bộ dọc Lũy Ải Chi Lăng; du lịch trải nghiệm giá trị lịch sử, văn hóa tại các công trình tâm linh như Đền Quan Trấn Ải, Đền Mặt Quỷ, Đền Chi Lăng; và du lịch tổng hợp gắn với khu Đền Chi Lăng, hồ Bãi Hào, núi Mã Yên, đầm lầy Mã Yên, Lê Tổ Kiếm Thạch - Liễu Thăng Thạch, thành cổ Chi Lăng.
Bên cạnh đó, quy hoạch cũng định hướng bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống kết hợp du lịch, góp phần tạo sinh kế cho người dân địa phương và hình thành điểm đến du lịch hấp dẫn, giàu bản sắc.
