Quy hoạch đô thị bước vào giai đoạn quản lý mới

Khớp nối quy hoạch trong không gian phát triển mới

Theo Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ tháng 8 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm tháng 9/2026 của Bộ Xây dựng, công tác quy hoạch, phát triển đô thị và kiến trúc tiếp tục là một trong những nhóm nhiệm vụ được triển khai đồng bộ, gắn với yêu cầu tháo gỡ khó khăn cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện quy hoạch và quản lý phát triển đô thị.

Trong lĩnh vực quy hoạch - kiến trúc, Bộ Xây dựng đã tập trung hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền và được Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc; đồng thời tiếp tục xây dựng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Cùng với hoàn thiện thể chế, một số quy hoạch quan trọng đã được hoàn thiện, thẩm định và triển khai, gồm Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh, Quảng Ninh; điều chỉnh Quy hoạch chung Khu kinh tế Vũng Áng, Khu kinh tế Nhơn Hội; Quy hoạch chung TP Đà Nẵng và đô thị Khánh Hòa. Bộ đồng thời tăng cường hướng dẫn các địa phương xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện quy hoạch.

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, không gian quản lý tại nhiều địa phương đã thay đổi, đặt ra yêu cầu rà soát lại mối quan hệ giữa các quy hoạch đã được phê duyệt, tổ chức lại hệ thống trung tâm đô thị, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các khu vực phát triển mới.

Vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tháng 9 là theo dõi, hướng dẫn các địa phương rà soát, khớp nối và tổ chức thực hiện quy hoạch sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời kịp thời tổng hợp, xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Bộ Xây dựng đặt mục tiêu trong tháng 9 hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý phát triển đô thị gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chính quyền địa phương hai cấp giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”; đồng thời hoàn thiện Đề án Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2035.

Bộ cũng sẽ báo cáo Chính phủ kết quả nghiên cứu, hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình đô thị trong chính quyền địa phương hai cấp. Cốt lõi là bảo đảm hệ thống quy hoạch tiếp tục vận hành thống nhất trong một cấu trúc quản trị mới, tránh tình trạng các không gian phát triển đã liền kề về địa lý nhưng vẫn bị chia cắt bởi những định hướng quy hoạch trước đây.

Cùng với đó, chuyển đổi số đang trở thành một cấu phần ngày càng quan trọng của quản lý quy hoạch. Trong tháng 8, Bộ Xây dựng tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ về cơ sở dữ liệu quy hoạch, trong đó đã tổng hợp 40 hồ sơ quy hoạch để xây dựng cơ sở dữ liệu; tiếp tục triển khai Dự án UPIS và các nhiệm vụ thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Ở phạm vi rộng hơn, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng đã quản lý 201.764 dữ liệu quy hoạch, dự án và công trình, trong đó có 4.024 hồ sơ thẩm định quy hoạch đô thị, nông thôn. Hệ thống đã hoàn thành kết nối, đồng bộ 10.915 dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Nhiệm vụ đặt ra trong tháng 9 là tiếp tục chuẩn hóa, số hóa, cập nhật và kết nối cơ sở dữ liệu quy hoạch, dữ liệu GIS.

Đô thị hóa nhanh phải đi kèm chất lượng hạ tầng

Bên cạnh nhiệm vụ quy hoạch và hoàn thiện mô hình quản lý, các số liệu trong báo cáo cho thấy quá trình đô thị hóa tiếp tục diễn ra với quy mô lớn. Tuy nhiên, tỷ lệ đô thị hóa tăng lên phải đi kèm với chất lượng đô thị phát triển tương ứng.

Đối với cấp nước đô thị, tỷ lệ dân số đô thị được cấp nước sạch từ hệ thống cấp nước tập trung đạt 95%; tỷ lệ thất thoát, thất thu nước sạch khoảng 15%. Khu vực đô thị hiện có hơn 250 doanh nghiệp cấp nước, vận hành trên 1.000 nhà máy nước với tổng công suất khoảng 13,2 triệu m³/ngày đêm.

Trong khi đó, năng lực thu gom và xử lý nước thải còn khoảng cách khá lớn. Cả nước hiện có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị đang vận hành, với tổng công suất thiết kế khoảng 2,064 triệu m³/ngày, nhưng công suất thực tế mới khoảng 1,063 triệu m³/ngày. Tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải đô thị bình quân mới đạt khoảng 18% tổng lượng nước thải phát sinh.

Không gian xanh tại các đô thị lớn cũng còn hạn chế, với diện tích cây xanh đô thị tại Hà Nội mới đạt khoảng 5,52 m²/người; TP.HCM khoảng 2,4 m²/người và Đà Nẵng khoảng 2,4 m²/người.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện với hạ tầng giao thông đô thị. Tỷ lệ đất dành cho giao thông trên đất xây dựng đô thị tại Hà Nội và TP.HCM hiện mới ở mức 12-13%.

Những số liệu này cho thấy, tốc độ đô thị hóa cần được đánh giá đồng thời với chất lượng không gian đô thị, khả năng cung ứng hạ tầng và chất lượng sống của người dân. Nếu quá trình mở rộng đô thị nhanh hơn khả năng đầu tư hệ thống cây xanh, giao thông, thoát nước, xử lý nước thải và các dịch vụ đô thị cơ bản, sức ép lên các đô thị lớn sẽ tiếp tục gia tăng.

Một thách thức khác đang nổi lên là quản lý không gian ngầm, nhu cầu phát triển không gian ngầm tại các đô thị ngày càng tăng. Tuy nhiên, mặc dù pháp luật về quy hoạch đô thị và đất đai đã có một số quy định liên quan, đến nay vẫn cần có khung pháp lý mang tính tổng thể về quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị.

Do đó, trong tháng 9, Bộ Xây dựng tổ chức nghiên cứu cơ chế, chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp và kinh tế không gian ngầm, với yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/9/2026.

Cùng với việc xử lý các khoảng trống về hạ tầng, Bộ Xây dựng đang tiếp tục xây dựng Hướng dẫn tiêu chí đánh giá khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của các đô thị, khi các yêu cầu về thích ứng khí hậu, chống ngập, bảo vệ hệ thống hạ tầng và duy trì hoạt động đô thị trước các tình huống cực đoan ngày càng cần được đưa vào ngay từ quá trình quy hoạch và quản lý phát triển.

Trong công tác thực hiện nhiệm vụ tháng 8, có thể thấy công tác quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị đang bước sang một giai đoạn có yêu cầu cao hơn. Trọng tâm không còn chỉ là lập thêm các đồ án hoặc mở rộng số lượng đô thị, mà là khớp nối quy hoạch trong không gian hành chính mới, nâng năng lực quản trị đô thị, xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất và từng bước giải quyết những khoảng trống về chất lượng hạ tầng.