Để đáp ứng kịp thời sự thay đổi lớn về bộ máy quản lý, Sở Xây dựng đã chủ động tham mưu UBND tỉnh Sơn La rà soát hệ thống quy hoạch, xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện và hướng dẫn các địa phương nâng cao năng lực quản lý quy hoạch theo cơ chế phân cấp, phân quyền mới. Hoàn thiện cơ sở pháp lý và quy trình lập quy hoạch
Theo ông Phạm Tài Anh - Trưởng phòng Quy hoạch kiến trúc và Phát triển đô thị (Sở Xây dựng Sơn La), Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn có hiệu lực từ 01/7/2025 đã quy định rõ trách nhiệm quản lý quy hoạch ở cấp tỉnh và cấp xã. Ngay sau khi luật được ban hành, Sở Xây dựng đã xây dựng Hướng dẫn số 2401/HD-SXD ngày 11/7/2025, quy định chi tiết quy trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch chung xã. Văn bản này được xem là khung hướng dẫn quan trọng, giúp các xã, phường mới được sáp nhập nắm bắt đúng quy trình và thực hiện thống nhất.
Cùng với đó, gần 200 cán bộ, công chức cấp xã và phường đã được tập huấn về nghiệp vụ quản lý xây dựng, nhằm trang bị kỹ năng thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh phân cấp mạnh. Trên cơ sở tham mưu của Sở Xây dựng, UBND tỉnh đã phê duyệt Kế hoạch lập quy hoạch đô thị và nông thôn giai đoạn 2025 - 2030 tại Quyết định số 1820/QĐ-UBND ngày 18/7/2025, làm căn cứ triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh.
Sau sắp xếp, Sơn La có 75 đơn vị cấp xã, gồm 67 xã và 8 phường; trong đó có 7 xã không thực hiện sắp xếp. Việc thay đổi ranh giới hành chính, quy mô dân số và không gian phát triển buộc tỉnh phải tổ chức rà soát tổng thể các đồ án quy hoạch. Từ thực trạng này, giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh xác định cần ưu tiên lập quy hoạch chung cho 61/75 xã, phường, trong đó 51 đồ án được ưu tiên thực hiện trong năm 2026, số còn lại triển khai giai đoạn 2028 - 2030.
Đến thời điểm hiện nay, đã có 37/51 xã gửi hồ sơ nhiệm vụ và dự toán lập quy hoạch chung xã về Sở Xây dựng. Trong số đó, 12 xã đang xin ý kiến các sở, ngành; 3 xã hoàn thiện hồ sơ sau góp ý và 22 xã đã được hội đồng thẩm định dự toán kinh phí và hồ sơ điều chỉnh quy hoạch tỉnh xem xét. Các hồ sơ thuộc thẩm quyền phê duyệt của UBND tỉnh cũng được lên lịch thẩm định trong tháng 12/2025, bảo đảm tiến độ theo kế hoạch.
Phân cấp tạo đổi mới trong quản lý quy hoạch
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn là trao quyền mạnh mẽ cho cấp xã trong quản lý hiện trạng và triển khai nhiệm vụ quy hoạch, giúp công tác điều hành sát thực tế cơ sở. Điển hình như xã Bình Thuận (được sáp nhập từ Chiềng Pha và Phổng Lái), việc phân cấp đã tạo điều kiện để địa phương chủ động rà soát các khu vực cần điều chỉnh quy hoạch, tổ chức quản lý đất đai và kiểm soát trật tự xây dựng.
Ông Dương Gia Định - Chủ tịch UBND xã Bình Thuận cho biết, xã đã hoàn thành nhiệm vụ lập quy hoạch chung đến năm 2045, đồng thời thường xuyên kiểm tra hiện trạng xây dựng, xử lý các trường hợp vi phạm và đề xuất điều chỉnh cục bộ những khu vực không còn phù hợp. Nhờ vậy, trật tự xây dựng được thiết lập, hoạt động quản lý quy hoạch dần đi vào nề nếp, hạn chế tình trạng lấn chiếm đất và xây dựng trái phép.
Dù chủ động triển khai, địa phương vẫn đối diện với một số vướng mắc đáng chú ý:
Thứ nhất, khối lượng quy hoạch quá lớn khiến các xã gặp áp lực về tiến độ và kinh phí, nhất là chi phí khảo sát, đo đạc, cắm mốc giới sau hợp nhất. Nhiều hồ sơ quy hoạch cũ không còn phù hợp, trong khi dữ liệu đất đai và quy hoạch số hóa chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc tích hợp.
Thứ hai, năng lực cán bộ cấp xã còn hạn chế, đặc biệt là thiếu cán bộ chuyên trách về quy hoạch. Nhiều xã dù được giao nhiệm vụ kiểm tra, giám sát hiện trạng nhưng lại không có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch hoặc cấp phép xây dựng, khiến việc xử lý tình huống chậm trễ và người dân phải chờ ý kiến cấp tỉnh.
Thứ ba, mốc giới quy hoạch nhiều nơi bị sai lệch hoặc chưa cập nhật theo ranh giới mới, làm phát sinh tranh chấp đất đai và khó khăn trong cắm mốc ngoài thực địa.
Để bảo đảm chất lượng và tiến độ, Sở Xây dựng tiếp tục tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, cập nhật cơ chế pháp lý theo mô hình chính quyền 2 cấp. Công tác hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn các xã lập quy hoạch đô thị và nông thôn được đôn đốc thường xuyên nhằm bảo đảm chất lượng hồ sơ theo yêu cầu mới.
Song song với đó, tỉnh chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch đồng bộ, cung cấp thông tin trực tuyến phục vụ người dân, doanh nghiệp; tính toán lại chỉ tiêu tỷ lệ đô thị hóa phù hợp thực tiễn sau sáp nhập và đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ cấp xã, nhất là kỹ năng số và quy trình lập, thẩm định, quản lý quy hoạch.
Những nỗ lực này không chỉ giúp Sơn La đáp ứng yêu cầu quản lý theo mô hình chính quyền 2 cấp mà còn tạo nền tảng quan trọng cho phát triển đô thị và nông thôn bền vững trong giai đoạn mới.
