Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà lưu ý, sau khi sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, các địa phương cần sớm hoàn thiện quy hoạch đô thị, nông thôn và phân bổ nguồn lực hợp lý. Chiều 12/9, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến nghe Bộ NN&MT báo cáo và các Bộ, ngành, địa phương về báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035; Dự thảo Nghị định quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026-2030.
Đề xuất hợp nhất 2 chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng cho biết, dự kiến chuẩn nghèo giai đoạn 2026-2030 gồm hai nhóm tiêu chí: Thu nhập (2,2 triệu đồng/người/tháng ở nông thôn; 2,8 triệu ở đô thị) và mức thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản, tiệm cận mức sống tối thiểu đến năm 2028.
Theo số liệu của Cục Thống kê và dự báo kinh tế - xã hội, nếu áp dụng chuẩn mới từ đầu năm 2026, tỉ lệ hộ nghèo đa chiều tăng từ 1,93% lên 11,7%, tương ứng khoảng 3,3 triệu hộ. Kinh phí thực hiện các chính sách hỗ trợ an sinh xã hội cho các hộ nghèo, cận nghèo năm 2026 khoảng 30.000 tỷ đồng, gấp đôi năm 2025; bình quân giai đoạn 2026-2030 khoảng 23.000 tỷ đồng/năm, cao hơn mức 19.000 tỷ đồng/năm của giai đoạn trước đây.
Về đề xuất hợp nhất 2 chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2035, Bộ NN&MT dự kiến sẽ triển khai toàn quốc với đối tượng thụ hưởng gồm hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, cộng đồng, hợp tác xã và tổ chức liên quan. Chương trình có lộ trình 10 năm, chia hai giai đoạn (2026-2030, 2031-2035).
Chương trình bảo đảm phát triển bao trùm, lấy người dân làm trung tâm; xây dựng nông thôn hiện đại gắn công nghiệp hóa, đô thị hóa; phát triển đồng bộ kinh tế - xã hội - môi trường; đẩy mạnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; quản trị đa mục tiêu, phân cấp mạnh cho địa phương, phát huy vai trò cộng đồng và doanh nghiệp…
Mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 2,5-3 lần so với 2020; tỉ lệ hộ nghèo giảm 1-1,5%/năm, xã nghèo giảm ít nhất 3%/năm; 100% xã nghèo thoát nghèo; ít nhất 65% xã đạt chuẩn nông thôn mới, 10% xã đạt chuẩn hiện đại; 4-5 tỉnh, thành phố hoàn thành xây dựng nông thôn mới.
Đến năm 2035, thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng 1,6-2 lần so với năm 2030; ít nhất 85% xã đạt chuẩn, 10–12 tỉnh, thành phố hoàn thành xây dựng nông thôn mới, trong đó 4-5 địa phương đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Tổng nguồn lực dự kiến huy động để thực hiện chương trình trong giai đoạn 2026-2035 là 12,35 triệu tỷ đồng. Trong đó, giai đoạn 2026-2030 là 4,93 triệu tỷ đồng, giai đoạn 2031-2035 khoảng 7,42 triệu tỷ đồng.
Bộ NN&MT đề xuất, việc triển khai các chương trình MTQG trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế… không lấy nguồn vốn của Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, nhưng được thiết kế đồng bộ, bổ trợ lẫn nhau để hoàn thành mục tiêu chung.
Cần cách tiếp cận mới xây dựng nông thôn hiện đại, giảm nghèo bền vững
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đề nghị Bộ NN&MT phải làm rõ việc lồng ghép chương trình giảm nghèo bền vững với chương trình xây dựng nông thôn mới, khắc phục những tồn tại kéo dài như "có nhu cầu nhưng không tiêu được tiền". Cần nghiên cứu cơ chế phân cấp rõ ràng: Địa phương nào tự cân đối thì chủ động bố trí nguồn lực; địa phương khó khăn sẽ được Trung ương hỗ trợ trực tiếp, thay vì thiết kế nhiều chương trình, bộ máy cồng kềnh.
"Mục tiêu cao nhất vẫn là giảm nghèo đa chiều, bao gồm thu nhập và tiếp cận các dịch vụ công cơ bản như y tế, giáo dục, thông tin, nhà ở…", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Bộ NN&MT cần cập nhật các chính sách an sinh xã hội đã đi trước như miễn học phí đến hết bậc THCS, bao phủ bảo hiểm y tế gần 100%, cơ bản xử lý xong nhà tạm, nhà dột nát…
Đặc biệt, Phó Thủ tướng lưu ý, trong giảm nghèo bền vững phải xác định rõ hai nhóm đối tượng. Nhóm có khả năng thoát nghèo cần được hỗ trợ để phát triển sinh kế; nhóm yếu thế, người cao tuổi, mất sức lao động phải đưa sang chính sách an sinh xã hội suốt đời.
Về chuẩn nghèo đa chiều, Phó Thủ tướng nêu rõ, Bộ NN&MT cần bám sát các chuẩn mực đã ban hành, đồng thời dựa vào số liệu thống kê chính thức của cơ quan thống kê quốc gia để xác định mức thu nhập tối thiểu. Trên cơ sở đó, tính toán phù hợp với mục tiêu phát triển đến năm 2030, bảo đảm mức thu nhập bình quân đầu người được nâng lên, hộ nghèo cũng phải được hưởng thành quả chung của đất nước.
Ngoài yếu tố thu nhập, các nhóm chỉ số về giáo dục, y tế, việc làm, thông tin, dịch vụ cơ bản… cũng cần được rà soát. Phó Thủ tướng gợi ý bổ sung chỉ số về khả năng thích ứng với thiên tai, bão lũ…
Liên quan đến phân loại đối tượng, Phó Thủ tướng cho rằng nên tiếp tục duy trì ba nhóm: Hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ có thu nhập trung bình. Nhóm hộ có thu nhập trung bình cần được quan tâm vì đây là ngưỡng dễ tái nghèo, đòi hỏi chính sách phòng ngừa và hỗ trợ kịp thời.
Cho ý kiến về định hướng xây dựng nông thôn mới, Phó Thủ tướng nêu rõ, bộ tiêu chí mới phải kế thừa các thành quả đạt được, đồng thời bổ sung cho phù hợp giai đoạn phát triển mới.
Đối tượng và khu vực triển khai xây dựng nông thôn mới cần được phân loại: Vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, khó khăn đặc thù; vùng khó khăn nhưng không thuộc khu vực dân tộc thiểu số; khu vực có điều kiện phát triển, từ đó có cách tiếp cận khác nhau, vừa đặt ra chỉ tiêu cao để phấn đấu, vừa có chính sách ưu tiên phân bổ nguồn lực, không thể cào bằng.
Một vấn đề khác được Phó Thủ tướng lưu ý là sau khi sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, các địa phương cần sớm hoàn thiện quy hoạch đô thị, nông thôn và phân bổ nguồn lực hợp lý.
Nhấn mạnh, quy hoạch phải đi trước một bước, làm cơ sở cho việc triển khai các nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, tránh tình trạng manh mún, chắp vá, Phó Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, bảo đảm đến năm 2026 toàn bộ các xã đều có quy hoạch.
