Quy hoạch Danh thắng Tràng An - Tam Cốc - Bích Động đặt trọng tâm quản lý toàn bộ không gian di sản theo phân vùng bảo vệ, thay cho cách tiếp cận từng điểm, nhằm bảo đảm tính toàn vẹn và giá trị nổi bật toàn cầu.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 705/QĐ-TTg ngày 21/4/2026 phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Tràng An - Tam Cốc - Bích Động, tỉnh Ninh Bình.
Quản lý tổng thể toàn bộ không gian di sản
Theo quy hoạch được phê duyệt, phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ khu Danh lam thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - Bích Động, với tổng diện tích khoảng 9.663 ha, nằm trong Quần thể Danh thắng Tràng An - Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.
Cách tiếp cận của quy hoạch không chỉ dừng lại ở bảo tồn các điểm di tích riêng lẻ, mà hướng tới quản lý tổng thể toàn bộ không gian di sản, bao gồm hệ thống cảnh quan karst, hang động, sông ngòi, khu vực khảo cổ và các không gian văn hóa truyền thống. Đây là nền tảng quan trọng nhằm bảo đảm tính toàn vẹn và giá trị nổi bật toàn cầu của di sản theo các cam kết với UNESCO.
Mục tiêu trọng tâm của quy hoạch là tiếp tục nhận diện, làm rõ và bổ sung các giá trị đặc trưng của di sản, đồng thời cụ thể hóa các định hướng phát triển của tỉnh Ninh Bình trong mối quan hệ với bảo tồn. Việc xác định rõ ranh giới, phân vùng bảo vệ, chức năng sử dụng đất và tổ chức không gian là cơ sở để kiểm soát chặt chẽ các hoạt động phát triển trong khu vực di sản.
Đặc biệt, quy hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống quy định quản lý kiến trúc - cảnh quan, kiểm soát không gian phát triển và các hoạt động xây dựng, bảo đảm mọi can thiệp đều phù hợp với đặc thù di sản. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý theo dự án sang quản lý theo không gian tổng thể.
Hài hòa giữa bảo tồn và khai thác
Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của quy hoạch là bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, trong đó việc giữ gìn giá trị nổi bật toàn cầu của di sản được đặt lên hàng đầu, đồng thời khai thác hợp lý để phát triển kinh tế di sản và nâng cao sinh kế cho cộng đồng.
Theo đó, các khu vực trong phạm vi quy hoạch được định hướng quản lý theo mức độ bảo vệ khác nhau. Những khu vực cảnh quan tự nhiên, khảo cổ được bảo vệ nghiêm ngặt, khoanh vùng rõ ràng và hạn chế tối đa tác động của con người. Trong khi đó, các khu vực phát triển du lịch được tổ chức theo hướng sinh thái, bảo đảm kiến trúc hài hòa với cảnh quan và không làm phá vỡ cấu trúc tự nhiên.
Đối với các làng truyền thống, quy hoạch xác định nguyên tắc không mở rộng đô thị hóa, giữ nguyên cấu trúc làng xóm, bảo tồn cảnh quan nông nghiệp và các giá trị văn hóa phi vật thể. Đây là cách tiếp cận nhằm bảo vệ “lớp di sản sống”, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển du lịch cộng đồng.
Một nội dung quan trọng khác là kiểm soát sức chứa du lịch và các hoạt động khai thác, nhằm tránh tình trạng quá tải gây suy giảm giá trị di sản. Các giải pháp phục hồi môi trường, bảo vệ hệ sinh thái và tăng cường khả năng thích ứng dài hạn cũng được lồng ghép trong quy hoạch.
Bên cạnh đó, quy hoạch đặc biệt nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việc xây dựng cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực xã hội, kết hợp với sự tham gia của người dân địa phương, được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững.
Phát triển đa dạng sản phẩm du lịch
Trên cơ sở bảo tồn, quy hoạch định hướng phát triển đa dạng các loại hình du lịch, khai thác lợi thế tổng hợp của di sản. Các sản phẩm du lịch sinh thái, văn hóa - lịch sử, du lịch tâm linh, du lịch nông nghiệp và trải nghiệm làng nghề được xác định là những hướng đi chủ đạo.
Đặc biệt, việc phát triển các loại hình du lịch mới như du lịch sáng tạo, du lịch công nghệ, du lịch chăm sóc sức khỏe hay du lịch hội nghị (MICE) cho thấy xu hướng mở rộng không gian khai thác giá trị di sản theo hướng hiện đại, phù hợp với nhu cầu của thị trường.
Song song với đó, các giá trị văn hóa phi vật thể, lễ hội truyền thống và làng nghề thủ công như chế tác đá, dệt ren, sản xuất dược liệu… được định hướng bảo tồn gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Đây không chỉ là cách bảo vệ di sản văn hóa, mà còn tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.
Việc gắn kết du lịch với công nghiệp văn hóa cũng mở ra hướng phát triển mới, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
