Trung tâm Chuyên môn về BIM cho công trình đường sắt được kỳ vọng là đầu mối kết nối tri thức, thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao năng lực quản lý dự án, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng đường sắt quy mô lớn. 
Ngày 15/4, Viện Kinh tế xây dựng phối hợp với Đại sứ quán Vương quốc Anh tại Việt Nam tổ chức lễ ra mắt Trung tâm Chuyên môn (Center of Excellence - CoE) về Mô hình thông tin công trình (BIM) cho lĩnh vực đường sắt.
Phát biểu tại sự kiện, TS Nguyễn Tấn Vinh - Viện trưởng Viện Kinh tế xây dựng cho biết, việc thành lập CoE là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số của ngành Xây dựng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai nhiều dự án đường sắt quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM.
Theo TS Nguyễn Tấn Vinh, các dự án này đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản lý, điều phối thông tin và kiểm soát rủi ro trong suốt vòng đời dự án. Trong khi đó, BIM không chỉ là công cụ kỹ thuật số mà là phương pháp quản lý thông tin toàn diện, bao trùm từ quy hoạch, thiết kế, thi công đến vận hành, bảo trì công trình.
Trên cơ sở đó, việc triển khai BIM hiệu quả đòi hỏi sự đồng bộ về con người, quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế phối hợp thể chế giữa các chủ thể tham gia. Chính phủ Việt Nam cũng đã ban hành quy định bắt buộc áp dụng BIM tại Nghị định số 175/2024/NĐ-CP, tạo hành lang pháp lý cho việc triển khai trên diện rộng.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy năng lực BIM trong lĩnh vực đường sắt hiện vẫn còn phân tán, thiếu liên kết. Dẫn phân tích của Crossrail International, TS Nguyễn Tấn Vinh cho biết, đến năm 2030, nhu cầu nhân lực BIM trong lĩnh vực đường sắt có thể lên tới khoảng 800 chuyên gia, trong khi cơ chế kết nối giữa cơ quan quản lý, chủ đầu tư, nhà thầu và cơ sở đào tạo còn hạn chế.
“Trung tâm CoE không phải là cơ quan quản lý hay đơn vị thực hiện dự án, mà là cơ chế hỗ trợ và kết nối. Trung tâm hướng tới tập trung tri thức chuyên sâu, hỗ trợ áp dụng nhất quán các tiêu chuẩn quốc tế vào thực tiễn Việt Nam, đồng thời tạo nền tảng hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật”, TS Nguyễn Tấn Vinh nhấn mạnh.
Đánh giá về ý nghĩa của sáng kiến này, Đại sứ Iain Frew cho rằng, CoE sẽ góp phần thúc đẩy hợp tác song phương trong lĩnh vực phát triển đô thị và hạ tầng bền vững. Thông qua Trung tâm, các bên có thể chia sẻ kinh nghiệm từ các dự án quy mô lớn, hỗ trợ triển khai các dự án phức tạp phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn quốc tế.
Đại sứ Iain Frew nhấn mạnh, hiệu quả hợp tác phụ thuộc vào sự tham gia và phối hợp của tất cả các bên liên quan; đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục tăng cường hợp tác giữa Vương quốc Anh và Việt Nam trong lĩnh vực xây dựng và hạ tầng.
Cơ sở hình thành và định hướng của CoE BIM đường sắt
Trung tâm Chuyên môn (CoE) về BIM cho lĩnh vực đường sắt được hình thành trên nền tảng hợp tác Việt Nam - Vương quốc Anh, kế thừa quá trình gần 10 năm hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng niềm tin trong triển khai BIM . Việc thành lập Trung tâm gắn với yêu cầu cấp thiết của quá trình chuyển đổi số, trong đó áp dụng BIM không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết đối với các dự án đường sắt quy mô lớn, có tổng mức đầu tư cao, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và vòng đời khai thác dài.
Định hướng của CoE là tiếp nhận và nội địa hóa kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ các dự án tiêu biểu như tuyến Elizabeth (Crossrail) tại London, nơi BIM được triển khai như một “mô hình số song song” với công trình thực để kiểm soát thiết kế, thi công và rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Trên cơ sở đó, Trung tâm không chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật mà còn là “cầu nối tri thức”, thúc đẩy chuyển giao công nghệ lõi, đào tạo nhân lực và từng bước giúp Việt Nam làm chủ các tiêu chuẩn BIM quốc tế.
Về hiệu quả, việc áp dụng BIM thông qua cơ chế hỗ trợ của CoE được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư, với khả năng tiết kiệm chi phí xây dựng, giảm phát thải và hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, trong đó có cam kết phát thải ròng bằng “0”.
Trong giai đoạn đầu, hai bên dự kiến tập trung xây dựng các trung tâm thông tin, mô hình số và triển khai thí điểm tại một số tuyến đường sắt trọng điểm như Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu số phục vụ công tác quản lý, đầu tư và phát triển hạ tầng đường sắt theo hướng hiện đại, đồng bộ.
