Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị áp dụng cơ chế thu từ quỹ đất TOD theo Luật Đường sắt và Nghị quyết số 188/2025/QH15, khi sửa đổi Nghị quyết số 98/2023/QH15 về chính sách đặc thù phát triển TP.HCM 
Tiếp tục Phiên họp thứ 51, chiều 24/11, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM, trọng tâm thảo luận là việc bổ sung quy định thành lập Khu thương mại tự do, qua đó tạo cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy phát triển TP.HCM.
Bổ sung quy định về thành lập Khu thương mại tự do
Trình bày Báo cáo tóm tắt dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, TP.HCM cần huy động thêm khoảng 1,8 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới, tương đương 8 - 12 tỷ USD/năm, là yêu cầu khó, đòi hỏi phải bổ sung các giải pháp mang tính đột phá vào Nghị quyết số 98/2023/QH15, trong đó có thành lập Khu thương mại tự do nhằm thu hút nguồn lực đầu tư.
Dự thảo sửa đổi, bổ sung 6 Điều và bổ sung 1 Điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15. Trong đó, tại Điều 1 bổ sung nội dung về thành lập Khu thương mại tự do, đồng thời bỏ quy định về TP Thủ Đức.
Tại Điều 4, bổ sung cơ chế thanh toán bằng quỹ đất được khai thác theo mô hình phát triển đô thị TOD cho dự án đường sắt đầu tư theo hình thức BT; phân cấp cho UBND Thành phố quyết định việc xây dựng kết hợp với nhà ở, thương mại - dịch vụ, công trình công cộng tại các vị trí TOD; mở rộng áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; cho phép các địa phương tự thỏa thuận đầu mối với các dự án giao thông liên tỉnh; cho phép Thành phố sử dụng 100% khoản thu từ quỹ đất TOD để đầu tư cho đường sắt địa phương và các dự án giao thông TOD.
Tại Điều 6, dự thảo cập nhật quy định với các dự án BT chuyển tiếp; bổ sung căn cứ pháp lý còn thiếu; mở rộng các trường hợp thu hồi đất, gồm: dự án trong Khu thương mại tự do, dự án thu hút nhà đầu tư chiến lược tại Côn Đảo; phân cấp UBND Thành phố thẩm quyền lập, điều chỉnh, phê duyệt quy hoạch chung.
Tại Điều 7, dự thảo bổ sung 11 nhóm ngành, nghề ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập trung vào: hạ tầng giao thông - đô thị - du lịch - y tế chuyên sâu - năng lượng sạch - logistics - bảo vệ môi trường và các dự án tại Côn Đảo; đơn giản hóa thủ tục lựa chọn nhà đầu tư; bổ sung ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và sửa đổi quy định khấu trừ chi phí nghiên cứu - phát triển để đồng bộ với Nghị quyết số 98/2023/QH15 về chính sách phát triển kinh tế tư nhân.
Đặc biệt, Điều 7a quy định khung pháp lý cho Khu thương mại tự do TP.HCM, gồm 7 nhóm chính sách: (i) phân cấp UBND Thành phố quyết định thành lập, mở rộng, điều chỉnh ranh giới; (ii) giao Ban Quản lý Khu chế xuất - KCN quản lý trực tiếp; (iii) quy định thẩm quyền hải quan; (iv) cho phép giao, cho thuê đất không qua đấu giá (trừ dự án nhà ở thương mại); (v) cải cách thủ tục hành chính; (vi) ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, lao động chất lượng cao; (vii) cho phép doanh nghiệp niêm yết, định giá và thanh toán bằng ngoại tệ.
Tránh trùng lặp và dàn trải chính sách
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị đánh giá kỹ tác động toàn diện; chọn lọc chính sách theo hướng trọng tâm - trọng điểm - thực sự đột phá; loại bỏ các chính sách đã được luật hóa hoặc trùng với các Luật, Nghị quyết đang được xem xét tại Kỳ họp thứ 10; tránh trùng lặp với các quy định hiện hành.
Về quy định giữ lại 100% khoản thu từ quỹ đất TOD, Thường trực Ủy ban đề nghị thực hiện theo Luật Đường sắt và Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP Hà Nội, TP.HCM; việc ưu tiên đầu tư trở lại thuộc thẩm quyền HĐND Thành phố. Về thu hồi đất trong Khu thương mại tự do, đề nghị thống nhất với Nghị quyết tháo gỡ khó khăn thi hành Luật Đất đai. Về danh mục thu hút đầu tư chiến lược, đề nghị rà soát để chỉ giữ lại các danh mục thật sự cần thiết, có quy mô và tác động lớn.
Đối với Điều 7a, đa số ý kiến đồng tình với chủ trương thành lập Khu thương mại tự do TP.HCM theo Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 07/10/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; cơ chế cơ bản tương tự mô hình Hải Phòng, cần bảo đảm đồng bộ và khả thi.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng lưu ý các nội dung trùng với Nghị quyết số 188/2025/QH15 về cơ chế đặc thù phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu sửa đổi Nghị quyết phải tập trung, tránh dàn trải; khai thác đặc thù và tiềm năng của TP.HCM và Đà Nẵng; không đưa vào Nghị quyết các nội dung Chính phủ đã được phép quyết định theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Đồng thời phải bảo đảm phân quyền mạnh mẽ đi đôi với kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa tiêu cực, tham nhũng, lợi dụng chính sách.
Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải nhấn mạnh: Không đưa vào Nghị quyết các chính sách đã có hoặc sẽ có trong các luật và nghị quyết được thông qua tại Kỳ họp thứ 10; Lược bỏ những chính sách trong Nghị quyết số 98/2023/QH15 đã được luật hóa hoặc không còn ưu đãi vượt trội; Rà soát kỹ các nội dung liên quan mô hình phát triển đô thị, ưu đãi TOD, các điều khoản đã được cập nhật trong Luật Đường sắt, Luật PPP, Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Thuế TNDN, Nghị quyết số 188/2025/QH15;
Đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, nhất là các chính sách rủi ro cao; bảo đảm nguyên tắc tiết kiệm - hiệu quả - chống lãng phí - chống thất thoát; bảo vệ lợi ích người dân và hài hòa lợi ích nhà nước nhà đầu tư; Rà soát trách nhiệm phân cấp, phân quyền, quy định chuyển tiếp; bảo đảm rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng và không phát sinh vướng mắc khi thực thi.
