Nghị định số 145/2025/NĐ-CP phân định lại thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã trên nguyên tắc “năng lực đến đâu - giao quyền đến đó”, đồng thời siết chặt trách nhiệm giải trình và loại bỏ nhiều khâu trung gian trong quản lý quy hoạch đô thị, nông thôn. 
Rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền
Khoản 1 và khoản 2 Điều 2 Nghị định số 145/2025/NĐ-CP xác lập các nguyên tắc của việc phân định thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.
Theo đó, nhiệm vụ được phân định phải không trùng lặp, không chồng chéo và không bỏ sót chức năng giữa UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã; đồng thời, phải phân định rõ thẩm quyền chung của UBND và thẩm quyền riêng của Chủ tịch UBND.
Quy định này tạo cơ sở pháp lý để từng cấp chính quyền được giao nhiệm vụ phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thực tế, tránh tình trạng “giằng co trách nhiệm” trong quản lý quy hoạch như thời gian trước.
Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 6 Nghị định số 145/2025/NĐ-CP quy định UBND cấp tỉnh có thể phân cấp hoặc ủy quyền thêm cho UBND cấp xã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung xã trên cơ sở: (i) tính chất, phạm vi, quy mô và nhu cầu đầu tư; (ii) yêu cầu quản lý phát triển; và (iii) năng lực của cấp xã và cơ quan chuyên môn thuộc cấp xã. Điều kiện này bảo đảm phân cấp không mang tính cơ học hoặc bình quân, mà theo đúng nguyên tắc “năng lực đến đâu – giao quyền đến đó”.
Đồng thời, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh cũng có thể ủy quyền nhiệm vụ thẩm định cho cấp xã, tạo điều kiện rút ngắn quy trình, nhưng vẫn giữ sự giám sát kỹ thuật của cấp tỉnh.
Trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực
Điểm b khoản 1 Điều 2 và điểm c khoản 3 Điều 2 Nghị định số 145/2025/NĐ-CP khẳng định yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực khi phân quyền, phân cấp.
Theo tinh thần này, cấp nào được giao thẩm quyền thì cấp đó phải giải trình với cơ quan giám sát và với người dân về chất lượng quy hoạch và việc cung cấp thông tin quy hoạch. Các quyết định về không gian phát triển đô thị, nông thôn không còn lệ thuộc chủ yếu vào cấp huyện như trước mà do chính chủ thể quyết định trực tiếp xử lý và chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Đổi lại, Chính phủ và Bộ Xây dựng tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát để bảo đảm kỷ luật - kỷ cương trong quản lý quy hoạch.
Một trong những cải cách lớn nhất của Nghị định số 145/2025/NĐ-CP là giảm mạnh trung gian thủ tục. Điều 11 khoản 5 và khoản 6 quy định: không phải lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ Xây dựng đối với hầu hết các đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn, trừ đô thị trung tâm chính trị - hành chính của tỉnh; và không phải lấy ý kiến thống nhất bằng văn bản đối với quy định quản lý theo quy hoạch do tỉnh ban hành.
Đồng thời, Điều 7 chuyển toàn bộ việc lưu giữ mốc giới và cung cấp thông tin quy hoạch từ cấp huyện xuống cấp xã. Khi triển khai đầy đủ, các thủ tục liên quan đến quy hoạch sẽ ngắn hơn - rõ ràng hơn - gần dân hơn, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Nghị định số 145/2025/NĐ-CP vừa mở rộng trao quyền cho địa phương, nhất là cấp xã, vừa siết chặt trách nhiệm giải trình, đồng thời tinh giản thủ tục và loại bỏ sự chồng chéo trong quản lý quy hoạch. Tuy nhiên, để Nghị định đi vào cuộc sống, chính quyền cơ sở cần được tăng cường năng lực chuyên môn, hạ tầng số và cơ chế giám sát hỗ trợ từ cấp tỉnh và Trung ương.
