Sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng tại Việt Nam

1. Đặt vấn đề

Năng lượng tái tạo được hiểu là các nguồn năng lượng được khai thác từ các quá trình tự nhiên, có khả năng tái tạo liên tục; đặc biệt, chúng không bị cạn kiệt theo thời gian mà có thể tái sinh. Nguồn năng lượng này được coi là giải pháp thay thế cho năng lượng hóa thạch, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường do việc khai thác và sử dụng năng lượng hóa thạch gây ra.

Tuy các nguồn năng lượng này còn khá mới, nhưng chúng được kỳ vọng sẽ mang lại những chuyển biến tích cực trong tương lai. Chính vì thế mà năng lượng tái tạo ngày càng được triển khai rộng rãi ở nhiều quy mô khác nhau, đồng thời dần thay thế các nguồn nhiên liệu truyền thống trong các lĩnh vực như phát điện, sưởi ấm/làm mát và nhiên liệu động cơ.

Việc sử dụng năng lượng tái tạo/mới, đặc biệt là năng lượng mặt trời (NLMT) đang trở thành xu hướng trong chiếu sáng tại Việt Nam nhằm giảm tiêu thụ điện, giảm chi phí vận hành và giảm phát thải CO₂ góp phần xây dựng đô thị bền vững.

Sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng không chỉ là thay nguồn điện, mà là chuyển sang một hệ thống chiếu sáng xanh hơn, thông minh hơn và hiệu quả hơn. Giải pháp có hiệu quả nhất hiện nay thường là kết hợp đèn LED, năng lượng tái tạo đặc biệt là điện mặt trời ở vị trí phù hợp cùng với điều khiển thông minh để vừa tiết kiệm năng lượng, vừa nâng cao chất lượng không gian đô thị.

2. Lợi ích của việc sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng  

- Lợi ích kinh tế: Giảm điện tiêu thụ và chi phí vận hành.

- Lợi ích môi trường: Giảm phát thải khí nhà kính, góp phần vào mục tiêu Net Zero của Việt Nam.

- Lợi ích quản lý: Hệ thống chiếu sáng hiện đại có thể giám sát từ xa, phát hiện hỏng hóc nhanh hơn và giảm chi phí bảo trì. Hệ thống an toàn hơn và hoạt động độc lập, không bị ảnh hưởng khi lưới điện quốc gia gặp sự cố.

- Phát triển Đô thị văn minh: Ánh sáng chất lượng cao, thân thiện với môi trường, không gây chói, cải thiện mỹ quan đô thị. 

3. Thách thức của việc sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng

- Chi phí đầu tư ban đầu cao: Hệ thống NLMT bao gồm pin, tấm pin năng lượng, bộ điều khiển đắt hơn đèn truyền thống.

- Tuổi thọ pin lưu trữ: Pin lưu trữ năng lượng (Lithium, Ắc quy) có tuổi thọ hạn chế, gây khó khăn trong bảo trì và xử lý rác thải công nghiệp.

- Chất lượng sản phẩm: Thị trường còn nhiều sản phẩm chất lượng hạn chế gây tâm lý lo ngại cho người sử dụng.

- Hạ tầng kỹ thuật: Chưa có hệ thống đồng bộ để quản lý hệ thống chiếu sáng thông minh quy mô lớn. 

4. Một số dạng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng 

Hiện nay, Việt Nam đang phát triển đa dạng năng lượng tái tạo với mục đích đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng cũng như giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường. Sau đây là một số dạng năng lượng mới cho chiếu sáng ở Việt Nam: 

- Năng lượng mặt trời: 

Năng lượng mặt trời là nguồn năng lượng sạch được nhiều người biết đến. Nguồn năng lượng mặt trời này có thể khai thác nhờ vào công nghệ hiện đại như quang điện, sưởi ấm và quang hợp nhân tạo.

Hạn chế của năng lượng mặt trời là chi phí đầu tư ban đầu khá cao do giá của các tấm pin mặt trời và các thiết bị liên quan vẫn còn đắt đỏ. Ngoài ra, năng lượng mặt trời cũng chiếm diện tích lớn cho các nhà máy năng lượng mặt trời quy mô lớn, có thể gây xung đột với các mục đích sử dụng đất khác.

Điện mặt trời mái nhà sử dụng nguồn năng lượng mặt trời và không gây ra khí thải nhà kính hay ô nhiễm môi trường. Là nguồn năng lượng độc lập, không phụ thuộc vào lưới điện quốc gia hay các nguồn nhập khẩu.

Hệ thống này thường được lắp đặt trên mái các công trình như nhà ở, nhà xưởng, tòa nhà văn phòng, trường học... để để khai thác nguồn năng lượng mặt trời và chuyển hóa thành điện năng sử dụng trực tiếp. Với ưu điểm không chiếm diện tích đất, dễ lắp đặt, tuổi thọ hệ thống kéo dài đến 20 - 25 năm, giải pháp này ngày càng được nhiều hộ dân và tổ chức quan tâm. Việc sử dụng điện mặt trời mái nhà giúp tăng tính chủ động, giảm rủi ro và phụ thuộc vào các nguồn điện truyền thống

- Năng lượng gió

Năng lượng gió có nhiều ưu điểm nổi bật: (1) Là nguồn năng lượng xanh, không gây ô nhiễm môi trường; (2) Có khả năng tái tạo, góp phần đảm bảo nguồn cung cấp năng lượng bền vững; (3) Có thể tiết kiệm chi phí vận hành và bảo trì so với các nguồn năng lượng khác; (4) Có tiềm năng phát triển lớn trên toàn thế giới, đặc biệt ở những vùng có điều kiện gió thuận lợi.

Tuy nhiên, năng lượng gió cũng có một số nhược điểm: (1) Là nguồn năng lượng không ổn định và phụ thuộc vào thời tiết; khi không có gió hoặc gió yếu, tuabin gió hoạt động kém hiệu quả; (2) Việc xây dựng và vận chuyển tuabin gió đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu cao; (3) Các tuabin gió có thể gây tiếng ồn, ảnh hưởng đến đời sống con người và động vật xung quanh; (4) Có thể gây ảnh hưởng đến cảnh quan tự nhiên.

- Năng lượng từ đốt rác sinh hoạt để chiếu sáng

Việc sử dụng năng lượng từ đốt rác sinh hoạt (điện rác) để chiếu sáng là một giải pháp bền vững, biến rác thải thành tài nguyên, giúp xử lý ô nhiễm môi trường và tạo ra điện năng tái tạo. Công nghệ này đốt rác ở nhiệt độ cao để tạo nhiệt, quay tua-bin phát điện, sau đó điện được hòa vào lưới quốc gia để phục vụ chiếu sáng công cộng hoặc dân dụng. 

Ưu điểm của việc đốt rác phát điện chiếu sáng: (1) Xử lý rác hiệu quả - Giảm thiểu tối đa việc chôn lấp rác, tiết kiệm diện tích đất; (2) Tạo ra năng lượng sạch: Sản xuất điện từ nguồn rác thải tái tạo, giảm sự phụ thuộc vào than và dầu; (3) Thân thiện môi trường: Công nghệ hiện đại xử lý khí thải tốt, giảm phát thải khí metan (từ việc chôn lấp) ra môi trường; (4) An ninh năng lượng: Tận dụng nguồn rác tại chỗ để phát điện phục vụ chiếu sáng, giảm chi phí năng lượng. 

Thách thức của việc đốt rác làm điện chiếu sáng: (1) Chi phí đầu tư cao: Xây dựng nhà máy điện rác đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn; (2) Yêu cầu kỹ thuật cao: Cần công nghệ tiên tiến để xử lý rác không phân loại và lọc khí thải hiệu quả; (3) Phân loại rác tại nguồn: Rác cần được phân loại tốt (đặc biệt là loại bỏ rác vô cơ khó cháy) để đạt hiệu quả đốt tối ưu. 

Tại Việt Nam, các nhà máy điện rác như ở Hà Nội (Sóc Sơn) và TP.HCM đã và đang đi vào hoạt động, góp phần quan trọng vào việc chuyển hóa rác thải thành điện năng.

- Năng lượng thủy triều

Tương tự các dạng năng lượng sạch khác, năng lượng thủy triều được khai thác để sản xuất điện thông qua quá trình chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, việc sử dụng loại năng lượng này hiện vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do chi phí đầu tư cao, đồng thời chỉ có thể triển khai tại các khu vực có vận tốc dòng chảy lớn hoặc biên độ thủy triều đủ lớn.

5. Khái quát thực trạng phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió. Theo Báo cáo "Triển vọng Năng lượng Việt Nam - Đường đến phát thải ròng bằng không" do Bộ Công Thương phối hợp với Cục Năng lượng Đan Mạch công bố năm 2024, tổng công suất lắp đặt năng lượng tái tạo của Việt Nam đã vượt mốc 25 GW vào cuối năm 2023, chiếm khoảng 27% tổng công suất điện quốc gia. Sự gia tăng này phản ánh cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và bền vững.

Năng lượng điện mặt trời: Công suất lắp đặt điện mặt trời đạt 17,2 GW vào năm 2023, tăng từ 16,6 GW năm 2022. Trong đó, điện mặt trời áp mái chiếm hơn 60%, chủ yếu được triển khai tại các khu công nghiệp và hộ gia đình. Sự phổ biến của điện mặt trời áp mái cho thấy xu hướng tận dụng không gian sẵn có để sản xuất điện sạch, giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia và góp phần bảo vệ môi trường.

Năng lượng điện gió: Công suất điện gió đạt 5,2 GW vào năm 2023 và dự kiến sẽ tăng lên 7 GW vào cuối năm 2024, nhờ vào các dự án mới tại Bình Thuận, Ninh Thuận và khu vực Tây Nguyên. Báo cáo của Bộ Công Thương năm 2024 cũng nhấn mạnh tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt tới 160 GW, mở ra cơ hội lớn cho việc phát triển các dự án điện gió quy mô lớn trong tương lai.

Năng lượng sinh khối được khai thác từ nhiều nguồn khác nhau như gỗ, củi, phế thải nông nghiệp và rác thải đô thị. Đây là một yếu tố quan trọng góp phần giải quyết bài toán bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất - kinh doanh.

Tại Việt Nam, các nhà máy điện rác như ở Hà Nội (Sóc Sơn) và TP.HCM đã và đang đi vào hoạt động, góp phần quan trọng trong việc chuyển hóa rác thải thành điện năng.

6. Tiềm năng năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Việt Nam có tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi và các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ. Các tiềm năng nổi bật bao gồm:

• Nguồn tài nguyên phong phú: Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên tự nhiên đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác và phát triển năng lượng tái tạo hiệu quả. 

• Chính sách và cam kết mạnh mẽ từ Chính phủ: Việc ban hành nhiều chính sách ưu đãi đã khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo. 

• Khả năng thu hút đầu tư quốc tế: Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là các doanh nghiệp đến từ châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Xu hướng chuyển đổi năng lượng và nhu cầu thị trường: Nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam tăng trung bình 8 - 10% mỗi năm. Trong khi nguồn cung điện từ nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt.

Cơ hội phát triển công nghệ và nguồn nhân lực: Việt Nam đang từng bước phát triển các công nghệ lưu trữ điện, sản xuất hydro xanh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

7. Sử dụng năng lượng tái tạo tại một số doanh nghiệp chiếu sáng 

(1). Giải pháp chiếu sáng thông minh sử dụng kết hợp đèn LED và năng lượng mặt trời của Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông được Bộ Công Thương trao tặng Giải thưởng Giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng đổi mới, sáng tạo năm 2025.

Trong lĩnh vực chiếu sáng, Công ty đã nghiên cứu, tạo ra một loạt sản phẩm chiếu sáng thông minh và hiệu quả sử dụng kết hợp đèn LED và năng lượng mặt trời (NLMT). Các sản phẩm này được chế tạo trên các dây chuyền tự động hóa cao dựa trên công nghệ sản xuất linh hoạt FMS (Flexible Manufacturing System) có tích hợp số CIM (Computer Integrated Manufacturing) và sử dụng phần mềm điều hành sản xuất - kinh doanh ERP/PLM/MES cho phép tối ưu hoá quy trình sản xuất.

Giải pháp chiếu sáng thông minh sử dụng kết hợp đèn LED và NLMT mang lại hiệu quả tiết kiệm năng lượng vượt trội so với các loại đèn chiếu sáng truyền thống nhờ hoàn toàn không tiêu thụ điện từ lưới điện quốc gia. Với hệ mô-đun LED hiệu suất cao (130 - 180 lm/W) kết hợp pin lưu trữ và tấm NLMT phù hợp, một bộ đèn LED-NLMT có thể thay thế hoàn toàn một bộ đèn cao áp sodium hoặc đèn compact đang lấy từ lưới điện quốc gia khoảng 60 - 250W công suất điện mỗi bóng.

Trong chu kỳ 10 năm, một hệ thống đèn LED-NLMT có công suất 30 - 100W có thể giúp tiết kiệm khoảng 1.000 - 2.500 kWh điện năng mỗi vị trí chiếu sáng (tùy công suất đèn truyền thống được thay thế), tương đương giảm 800 - 2.000 kg CO₂ phát thải ra môi trường.

Như vậy, việc ứng dụng đèn LED-NLMT không chỉ mang lại hiệu quả tiết kiệm năng lượng rất cao mà còn có tác động tích cực đối với chi phí vận hành lâu dài và mục tiêu giảm phát thải carbon”

(2). Signify Việt Nam là một trong những đơn vị dẫn đầu trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng mới tại Việt Nam, đặc biệt là năng lượng mặt trời và các giải pháp chiếu sáng thông minh (IoT) giúp tối ưu hiệu suất điện năng. 

Chiến lược sử dụng năng lượng mới của Signify Việt Nam tập trung vào 3 trụ cột chính: (i) Chiếu sáng năng lượng mặt trời (Solar Lighting); (ii) Hệ thống chiếu sáng kết nối (IoT) & Tiết kiệm năng lượng; (iii) Cam kết Phát triển Bền vững: Đạt danh hiệu "Thương hiệu chiếu sáng hiệu suất năng lượng cao nhất" trong nhiều năm liên tiếp tại Việt Nam và hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2040, với 100% điện năng sử dụng trong sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo. 

(3). Điện Quang xây dựng chiến lược phát triển bền vững trong kỷ nguyên Net Zero 

Điện Quang chủ động đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có năng lượng mặt trời, nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn điện truyền thống. Nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững gắn liền với tiêu chí an toàn - tiết kiệm - thân thiện môi trường, doanh nghiệp đã phát triển mảng kinh doanh cung cấp trọn gói các dịch vụ thiết kế, thi công, lắp đặt, vận hành và bảo trì hệ thống điện mặt trời áp mái.

Đây là lĩnh vực có nhu cầu cao và được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới. Đồng thời, Điện Quang chú trọng phát triển các sản phẩm sử dụng năng lượng tái tạo nhằm giảm phát thải carbon và hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nguồn năng lượng xanh.

Các sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng, mà còn được tích hợp các tính năng và ứng dụng công nghệ nhằm khuyến khích người dùng hình thành lối sống bền vững, tiết kiệm tài nguyên, giảm lượng chất thải và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

Các sản phẩm/giải pháp tiêu biểu bao gồm: Hệ thống Điện Quang Solar: Giải pháp năng lượng xanh cho nhà ở và nhà máy. Đèn pha năng lượng mặt trời 60W: Thiết kế chống chói, tiêu chuẩn IP65 và Đèn LED Bulb thông minh Apollo: Kết nối Bluetooth/Wi-Fi, điều khiển sắc màu linh hoạt và tiết kiệm điện.

8. Một số giải pháp thúc đẩy việc sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng tại Việt Nam

Để thúc đẩy việc sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng tại Việt Nam, các tổ chức, cơ quan và doanh nghiệp cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp về công nghệ thông minh, hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư và nâng cao nhận thức cộng đồng, nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào điện lưới, đặc biệt trong lĩnh vực chiếu sáng công cộng và dân dụng. Các giải pháp đề xuất bao gồm:

Thứ nhất, giải pháp công nghệ và kỹ thuật tập trung vào: (i) Chiếu sáng thông minh (IoT/AI): Tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet of Things (IoT) để quản lý và điều chỉnh độ sáng của hệ thống đèn NLMT một cách tự động, nhằm tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng; (ii) Lưu trữ năng lượng (BESS): Đẩy mạnh phát triển hệ thống pin lưu trữ (BESS) nhằm đảm bảo chiếu sáng ổn định vào ban đêm hoặc trong những ngày ít hoặc không có bức xạ mặt trời; (iii) Nội địa hóa thiết bị: Khuyến khích sản xuất trong nước để giảm giá thành đèn LED và pin năng lượng mặt trời; (iv) Cải tạo hệ thống chiếu sáng công cộng hiện có sang công nghệ LED và tích hợp năng lượng mặt trời từng phần.

Thứ hai, giải pháp về chính sách và tài chính: (i) Xây dựng cơ chế đặc thù, hỗ trợ tài chính, giảm thuế cho các doanh nghiệp, hộ gia đình đầu tư hệ thống đèn năng lượng mặt trời; (ii) Thúc đẩy điện mặt trời mái nhà: Khuyến khích phát triển điện mặt trời áp mái tự sản tự tiêu, đặc biệt trong khu công nghiệp, công sở; (iii) Khuyến khích sử dụng đèn năng lượng mặt trời trong các dự án công viên, đường phố, chiếu sáng công cộng mới; (iv) Xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng đối với đèn năng lượng mặt trời nhập khẩu và sản xuất trong nước.

Thứ ba, giải pháp về tuyên truyền và nâng cao nhận thức: (i) Tiếp tục phổ biến tuyên truyền về lợi ích của việc tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và giảm khí thải carbon; (ii) Nhân rộng các mô hình chiếu sáng dùng năng lượng mặt trời tại các đô thị. 

9. Kết luận

Sử dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng không chỉ là xu thế mà là trách nhiệm để xây dựng đô thị Việt Nam thông minh và bền vững. Việc kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ hiện đại và chính sách hỗ trợ kịp thời sẽ giúp giải quyết bài toán chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và giải quyết các thách thức hiện tại, chúng ta cần một chiến lược phát triển tổng thể, bao gồm cải thiện chính sách hỗ trợ, giảm chi phí đầu tư, đẩy mạnh phát triển công nghệ, xây dựng hệ thống truyền dẫn, đào tạo phát triển nguồn nhân lực và tiếp tục tuyên truyền, nâng cao nhận thức sử dụng tiết kiệm năng lượng. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này không chỉ đảm bảo an ninh năng lượng, mà còn đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Mai Anh, “Chiếu sáng thông minh sử dụng đèn LED và năng lượng mặt trời giúp tiết kiệm năng lượng vượt trội”, Chương trình Quốc gia sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, 2026.
[2] Trung Anh, “Điện Quang xây dựng chiến lược phát triển bền vững trong kỷ nguyên Net Zero”, Tạp chí Thương trường, 20/02/2026.
[3] Hoàng Thị Hà, Công ty Cổ phần Sáng tạo Xanh Việt Nam (GREEN IN), “Khái quát về năng lượng tái tạo ở Việt Nam: Thực trạng, tiềm năng”.
[4] Phan Thị Sông Thương, Nguyễn Tất Trường, “Một số vấn đề phát triển năng lượng tái tạo ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng, tiềm năng và hàm ý giải pháp”, Tạp chí Cộng sản, ISSN 2734-9071, 2024.
[5] Vũ Thành Long, “Giải pháp khai thác nguồn năng lượng tái tạo tại Việt Nam”, Tạp chí Công Thương, số 11, 2025.