Dự thảo sửa đổi, bổ sung Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa (QCVN 72: 2025/BGTVT) cập nhật nhiều quy định mới nhằm phân định rõ trách nhiệm các chủ thể trong quản lý, nâng cao an toàn kỹ thuật phương tiện thủy, tàu pha sông biển (SB). 
Phân định rõ trách nhiệm các chủ thể
Cục Đăng kiểm Việt Nam đang lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân để hoàn thiện Dự thảo sửa đổi QCVN 72:2025/BGTVT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa (sửa đổi 1:2026).
Theo Ban soạn thảo, QCVN 72:2025/BGTVT có hiệu lực thi hành từ 01/8/2025, trong quá trình triển khai vừa qua có sự thay đổi của một số quy định pháp luật liên quan, cũng như phát sinh một số khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thiết kế, đóng mới, hoán cải, kiểm tra và khai thác phương tiện thủy nội địa.
Do đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung quy chuẩn trên được xây dựng trên cơ sở rà soát việc áp dụng quy chuẩn trong thực tiễn và sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung nhằm cập nhật, hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đăng kiểm.
Các nội dung trọng tâm được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo, gồm: Cập nhật phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và tài liệu viện dẫn; quy định về phân cấp, kiểm tra duy trì cấp, hồ sơ thiết kế kỹ thuật; bổ sung quy định về hồ sơ hoàn công; hoàn thiện các yêu cầu đối với kết cấu thân tàu, hệ thống máy, trang bị điện, phòng cháy chữa cháy, vật liệu, hàn, ổn định, phân khoang, mạn khô và trang bị an toàn.
Dự thảo cũng sửa đổi các quy định về quản lý, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan; bổ sung quy định tiêu chuẩn đánh giá trạng thái kỹ thuật, sửa chữa và thay thế các hạng mục của phương tiện, góp phần chuẩn hóa tiêu chí đánh giá kỹ thuật trong quá trình kiểm tra, giám sát an toàn kỹ thuật phương tiện thủy.
Trong quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, để đồng bộ với Thông tư số 28/2026/TT-BXD của Bộ Xây dựng quy định về đăng kiểm phương tiện thủy nội địa (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026), dự thảo xác định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể quản lý, cơ sở thiết kế; cơ sở đóng, sửa chữa phương tiện; chủ tàu; tổ chức, cá nhân nhập khẩu phương tiện.
Trong đó, Cục Đăng kiểm Việt Nam có trách nhiệm tổ chức, hướng dẫn, quản lý hoạt động giám sát kỹ thuật đối với các tàu thuộc phạm vi điều chỉnh của Quy chuẩn. UBND cấp tỉnh tổ chức, quản lý hoạt động cung cấp dịch vụ đăng kiểm đối với loại phương tiện thủy thuộc phạm vi điều chỉnh của Quy chuẩn trên địa bàn quản lý của địa phương.
Đáng chú ý, bổ sung quy định, UBND cấp tỉnh: Xác định vùng nước SB (vùng pha sông biển), SI, SII, SIII (vùng sông I, II, III) mà tàu được phép hoạt động trong công bố danh mục các tuyến đường thủy nội địa và các tuyến vận tải đường thủy nội địa ven bờ biển.
Về nội dung trên, theo một số đăng kiểm viên phương tiện thủy, nhằm tăng cường vai trò quản lý của chính quyền địa phương trong việc quản lý khai thác, vận hành phương tiện thủy, nhất là trong quá trình cấp phép để phương tiện thủy khai thác vận tải trong vùng nước phù hợp, ngăn ngừa nguy cơ tai nạn, sự cố do phương tiện thủy hoạt động ngoài vùng nước tương thích với công năng sử dụng, khai thác của phương tiện.
Bổ sung yêu cầu an toàn kỹ thuật với tàu đặc biệt, tạo thông thoáng cho chủ phương tiện
Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo quy chuẩn mới quy định: “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia này áp dụng cho việc phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa có chiều dài thiết kế đến 140 m và không thuộc phạm vi áp dụng của QCVN 25:2015/BGTVT (áp dụng với phương tiện thủy cỡ nhỏ, như: Có chiều dài dưới 20 m; sức chở 5 - 12 người; phương tiện có động cơ, tổng công suất máy chính 5-50CV…)”.
Như vậy, so với quy chuẩn hiện hành, phạm vi điều chỉnh của dự thảo không còn gắn với vùng hoạt động (sông, kênh, rạch, hồ, đầm, phá, vụng, vịnh và các tuyến vận tải đường thủy nội địa ven bờ biển). Quy định trên nhằm tránh “hiểu lầm” về việc phương tiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tại quy chuẩn, được cấp chứng nhận đăng kiểm là đương nhiên được hoạt động tại các vùng nước trên, trong khi thực tế có những tuyến đường thủy trong công bố mở tuyến có yêu cầu cụ thể về loại phương tiện, cấp đăng kiểm của phương tiện thủy. Quy định trên nhằm góp phần kiểm soát, bảo đảm an toàn cho phương tiện thủy, nhất là tàu SB hoạt động trên các tuyến vận tải ven biển, từ bờ ra đảo, vùng vịnh.
Cùng đó, trong các nội dung chi tiết về kỹ thuật, dự thảo quy chuẩn quy định sửa đổi, bổ sung loạt yêu cầu kỹ thuật nhằm nâng cao an toàn phương tiện ở nhiều hạng mục: Kết cấu thân tàu, hệ thống máy, hệ thống điện, phòng cháy chữa cháy, trang bị an toàn…
Đáng chú ý, các trường hợp tàu có công năng đặc biệt được bổ sung, yêu cầu cao hơn về an toàn kỹ thuật tại các khu vực có nguy cơ cao xảy ra rủi ro, mất an toàn. Chẳng hạn, khu vực nguy hiểm của tàu chở dầu, tàu chở khí hóa lỏng và tàu chở hóa chất nguy hiểm phải được phân chia thành các mức độ. Các cửa ra vào hoặc các lỗ mở không được phép bố trí ở các vách sau (trừ dùng cho mục đích vận hành và vì lý do an toàn trên tàu). Hay về chống cháy, bổ sung yêu cầu đối với tàu đóng bằng hợp kim nhôm, chất dẻo cốt thủy tinh và gỗ: Kết cấu bằng gỗ phải bọc theo nguyên tắc nhiệt độ không tăng quá nhiệt độ biến dạng tối thiểu của gỗ trong quá trình thử.
Đối với tàu chở than mang cấp VR-SB, quy định trang bị điện trong khoang hàng phải đáp ứng yêu cầu: Trang bị điện là kiểu phòng nổ được chứng nhận theo quy định và có vỏ bảo vệ để đảm bảo hoạt động an toàn trong bụi than. Hay đối với tàu chở hàng nguy hiểm: Không được lắp thiết bị điện và dây điện trong các khoang chở hàng kín hoặc các khoang chở ô tô, trừ khi rất cần thiết cho mục đích vận hành như chiếu sáng, thông gió, cảm biến cháy.
Cũng đáng chú ý, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định về gia hạn đăng kiểm phương tiện nhằm tạo thuận lợi cho chủ phương tiện thủy trong quá trình khai thác vận tải.
Cụ thể, theo đề nghị của chủ tàu và khi có lý do xác đáng, Cục Đăng kiểm Việt Nam có thể xem xét, quyết định thời gian kiểm tra chu kỳ thích hợp đối với phương tiện thủy. Trong những trường hợp có lý do chính đáng, có thể gia hạn kiểm tra định kỳ không quá 01 tháng kể từ ngày ấn định kiểm tra định kỳ (nếu đợt kiểm tra với khối lượng bằng kiểm tra hàng năm chỉ ra trạng thái kỹ thuật của tàu có thể đảm bảo an toàn trong thời gian gia hạn).
Trong những trường hợp có lý do chính đáng (trừ tàu thủy lưu trú du lịch ngủ đêm, nhà hàng nổi, khách sạn nổi, tàu chở hóa chất nguy hiểm, tàu chở hàng nguy hiểm, tàu chở khí hóa lỏng, tàu cao tốc chở khách), có thể gia hạn kiểm tra định kỳ tối đa 03 tháng kể từ ngày ấn định kiểm tra định kỳ.
