Ngày 23/4, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn chủ trì cuộc họp đóng góp ý kiến đối với nội dung dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Cuộc họp nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương... hướng tới xây dựng một khung pháp lý đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn đề nghị các đại biểu tập trung đóng góp ý kiến với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm cao để sớm hoàn thiện dự thảo Luật. Theo kế hoạch, dự thảo sẽ được trình Chính phủ trong tháng 6/2026, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 8/2026 và dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026.
Thứ trưởng nhấn mạnh, các nội dung trọng tâm cần được nghiên cứu, thảo luận sâu gồm: Quản lý kiến trúc và quy chế quản lý kiến trúc; thi tuyển phương án kiến trúc; định hướng phát triển kiến trúc; hành nghề kiến trúc; ứng dụng KHCN và chuyển đổi số trong lĩnh vực kiến trúc.
Hoàn thiện thể chế và cập nhật xu hướng mới
Báo cáo tại cuộc họp, ông Vũ Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc năm 2019 và hệ thống văn bản hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước về kiến trúc; hình thành các công cụ quản lý và góp phần làm rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Thực tiễn cho thấy, nhiều địa phương đã ban hành quy chế quản lý kiến trúc, xây dựng danh mục công trình kiến trúc có giá trị và tổ chức thi tuyển phương án thiết kế theo quy định. Nhờ đó, chất lượng kiến trúc và diện mạo không gian đô thị, nông thôn có chuyển biến tích cực; hoạt động hành nghề kiến trúc từng bước đi vào nề nếp.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, một số tồn tại, vướng mắc cũng được chỉ ra. Trong đó, một số quy định của Luật chưa thật sự thống nhất với các luật có liên quan; quy chế quản lý kiến trúc còn vướng mắc về phạm vi, nội dung và quy trình ban hành; quy định về thi tuyển phương án kiến trúc còn thiếu cụ thể; tiêu chí xác định công trình kiến trúc có giá trị chưa rõ ràng.
Đáng chú ý, trong bối cảnh mới, nhiều nội dung của Luật chưa theo kịp các xu hướng phát triển như kiến trúc xanh, kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số hay yêu cầu hội nhập quốc tế trong hành nghề kiến trúc. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý.
Theo đó, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này được xác định nhằm hoàn thiện thể chế phù hợp với chủ trương đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền; đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Dự thảo Luật tập trung vào một số nhóm nội dung chính như: Hoàn thiện các công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc; thể chế hóa các định hướng về kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và hành nghề kiến trúc; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; rà soát thẩm quyền quản lý phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp; xử lý chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật.
Đặc biệt, dự thảo Luật sẽ làm rõ, cụ thể hóa nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; đồng thời xây dựng cơ chế nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình di sản văn hóa đặc thù.
Làm rõ vai trò của Luật Kiến trúc
Tại cuộc họp, các chuyên gia, đại diện các địa phương, hiệp hội nghề nghiệp và tổ chức chuyên môn đã đóng góp nhiều ý kiến cụ thể nhằm hoàn thiện dự thảo Luật.
Đại diện Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hà Nội đề xuất bổ sung quy định bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho chủ sở hữu công trình kiến trúc có giá trị, đồng thời cho phép thuê đơn vị tư vấn trong quá trình lập danh mục công trình.
Đại diện Sở Xây dựng TP Hải Phòng kiến nghị làm rõ quy trình thi tuyển phương án kiến trúc, đặc biệt là mối quan hệ giữa kết quả thi tuyển và Hội đồng tư vấn kiến trúc, cũng như phương án xử lý trong trường hợp không có giải nhất.
Trong khi đó, đại diện Sở Xây dựng TP Đà Nẵng đề xuất bổ sung cơ chế hỗ trợ tài chính cho chủ sở hữu công trình kiến trúc có giá trị và cơ chế sử dụng ngân sách địa phương để tu bổ các công trình này.
Các hiệp hội nghề nghiệp cũng đưa ra nhiều khuyến nghị quan trọng. Đại diện Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đề nghị bổ sung quy định nhận diện các yếu tố kiến trúc cảnh quan đô thị; Hiệp hội các đô thị Việt Nam và Hiệp hội Tư vấn xây dựng Việt Nam đề xuất không nên quy định “cứng” về thi tuyển phương án kiến trúc và thành lập hội đồng, cần bảo đảm tính linh hoạt trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, vấn đề hoàn thiện quy định về phân hạng chứng chỉ hành nghề kiến trúc, bổ sung nội dung nghiên cứu kiến trúc và làm rõ cơ chế thi tuyển đối với các dự án ngoài ngân sách cũng được nhiều đại biểu quan tâm.
Tổng hợp ý kiến tại cuộc họp, bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc nhấn mạnh sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Kiến trúc trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời bổ sung các yếu tố mới phù hợp với bối cảnh phát triển.
Theo đó, việc sửa đổi cần tạo ra “hơi thở mới” cho Luật Kiến trúc, làm nổi bật vai trò của kiến trúc trong đời sống, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện. Trong đó, quy chế quản lý kiến trúc phải gắn chặt với cảnh quan thiên nhiên và quy hoạch đô thị, nông thôn; tăng cường tính chủ động của địa phương trong tổ chức thực hiện.
Đối với hoạt động thi tuyển phương án kiến trúc, dự thảo Luật định hướng khuyến khích mở rộng thi tuyển, đặc biệt đối với các dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách. Trong lĩnh vực hành nghề kiến trúc, Tổ soạn thảo sẽ tiếp tục trao đổi với các tổ chức nghề nghiệp để hoàn thiện quy định về phân hạng chứng chỉ, bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế.
Kết luận cuộc họp, được sự ủy quyền của Thứ trưởng, bà Trần Thu Hằng đánh giá cao các ý kiến đóng góp tại cuộc họp, đồng thời yêu cầu Tổ soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ các khái niệm, nội dung còn vướng mắc, bảo đảm dự thảo Luật vừa đáp ứng yêu cầu quản lý, vừa không hạn chế tính sáng tạo.
