Trong phiên thảo luận chiều 19/11, các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế điều chỉnh hồ sơ thuế trong thời hạn 5 năm để tránh bị lợi dụng vào thời điểm nhạy cảm… 
Cảnh báo điều chỉnh hồ sơ tại các thời điểm nhạy cảm
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (đoàn TP.HCM) cho rằng, quy định cho phép khai bổ sung hồ sơ thuế trong 5 năm (khoản 5 Điều 12 dự thảo Luật) đang bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để điều chỉnh hồ sơ tại các thời điểm nhạy cảm. Đề nghị bổ sung cơ chế cảnh báo rủi ro, đặc biệt đối với hồ sơ khai bổ sung làm thay đổi lớn số thuế phải nộp hoặc phát sinh ngay trước kỳ kiểm tra.
Theo đại biểu Nguyễn Tâm Hùng, đưa các hồ sơ này vào diện “kiểm tra sau bổ sung” sẽ phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro và góp phần hạn chế thất thu.
Liên quan hoàn thuế (Điều 18), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đánh giá, cơ chế hoàn thuế tự động là bước tiến nhưng dự thảo Luật chưa quy định rõ cách phân loại hồ sơ theo mức độ rủi ro. Kiến nghị thực hiện: hồ sơ rủi ro thấp thực hiện “hoàn trước - kiểm tra sau”, hồ sơ rủi ro cao chuyển sang “kiểm tra trước - hoàn sau”, trên cơ sở tiêu chí minh bạch, thống nhất. Cách tiếp cận này đảm bảo hài hòa giữa thuận lợi cho doanh nghiệp và an toàn ngân sách.
Đối với quy định khoanh nợ, xoá nợ thuế (Điều 20, Điều 21), đại biểu Nguyễn Tâm Hùng cảnh báo tình trạng doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, để lại các khoản nợ thuế không thể cưỡng chế. Đề xuất liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và lực lượng công an để xác định kịp thời doanh nghiệp bỏ trốn; đồng thời quy định rõ trách nhiệm pháp lý của người đại diện theo pháp luật, chủ sở hữu hưởng lợi nhằm bảo đảm kỷ cương tài chính.
Đề nghị hỗ trợ hộ kinh doanh máy tính, phần mềm
Trao đổi về Điều 13 dự thảo Luật, đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) cho biết, từ 1/1/2026, hộ kinh doanh sẽ chuyển sang cơ chế tự kê khai thay cho thuế khoán. Tuy nhiên, nhiều hộ còn lúng túng do không có sổ sách đầy đủ.
Theo đại biểu Hoàng Văn Cường, khi máy tính tiền được kết nối trực tiếp với cơ quan thuế, doanh thu sẽ được ghi nhận tự động, giúp xác định nghĩa vụ thuế một cách minh bạch. Đề nghị hỗ trợ hộ kinh doanh trang bị máy tính tiền và phần mềm đi kèm; đồng thời cơ quan thuế có thể tổng hợp dữ liệu và thông báo nghĩa vụ thuế theo năm, giảm áp lực kê khai thủ công.
Đại biểu Hoàng Văn Cường đồng thời kiến nghị công nhận hóa đơn in từ máy tính tiền là hóa đơn hợp lệ nhằm tránh việc hộ kinh doanh doanh thu cao phải mua hóa đơn từ các đơn vị dịch vụ. Việc trích 0,1% phần vượt khung thuế để hỗ trợ thiết bị được đánh giá là hợp lý và mang lại hiệu quả trong quản lý.
Nhằm tránh trùng lặp hạ tầng số, tăng cường kết nối dữ liệu, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng lưu ý dự thảo Luật hiện đang quy định cả hệ thống thông tin điện tử của Chính phủ và hệ thống thông tin quản lý thuế nhưng ranh giới chức năng chưa rõ ràng, có thể dẫn đến trùng lặp đầu tư hạ tầng.
Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đề nghị bổ sung nguyên tắc tích hợp - liên thông dữ liệu, đặc biệt là kết nối một cửa giữa dữ liệu thuế và hệ thống Chính phủ điện tử nhằm tiết kiệm chi phí và hạn chế phân mảnh hạ tầng công nghệ.
Tạo thuận lợi nhưng phải bảo đảm nguyên tắc tự khai - tự nộp
Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất với Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Giao dịch điện tử, Luật Phá sản và các Luật thuế chuyên ngành; đồng thời điều chỉnh cách diễn đạt, thuật ngữ theo hướng rõ ràng, dễ hiểu.
Đối với quy định về hộ kinh doanh, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, dự thảo sẽ được chỉnh sửa theo hướng: (i) làm rõ trách nhiệm hỗ trợ của cơ quan thuế đối với hộ sử dụng máy tính tiền; (ii) xây dựng công cụ như tờ khai mẫu, gợi ý tính thuế tự động dựa trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử và dữ liệu sẵn có.
Về hoàn thuế, miễn thuế và giảm thuế tự động, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, việc triển khai sẽ theo lộ trình phù hợp với điều kiện hạ tầng, cơ sở dữ liệu và tiêu chí quản lý rủi ro, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin trong toàn bộ quá trình vận hành.
Việc sửa đổi Luật Quản lý thuế lần này hướng tới một hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu, trong đó các nguyên tắc quản lý rủi ro, hoàn thuế tự động và hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai được thiết kế chặt chẽ hơn. Những góp ý tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu hoàn thiện thể chế không chỉ để giảm thất thu, ngăn gian lận mà còn để củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào chính sách thuế. Khi được thực thi nghiêm túc, đây sẽ là nền tảng quan trọng cho môi trường kinh doanh lành mạnh và ổn định lâu dài.
