1. Đặt vấn đề
Đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông đường bộ, nơi nhu cầu vốn luôn ở mức rất cao. Tuy nhiên, tình trạng giải ngân vốn chậm, không đạt kế hoạch hằng năm vẫn là thách thức lớn, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn ngân sách và ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển hạ tầng quốc gia [1, 2].
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến chậm giải ngân là thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể tham gia quản lý vốn, bao gồm chủ đầu tư, cơ quan chủ trì, cơ quan kế hoạch đầu tư, cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước và nhà thầu.
Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào phân tích nguyên nhân chậm giải ngân từ góc độ thủ tục hành chính, năng lực quản lý dự án hoặc chất lượng chuẩn bị đầu tư, trong khi vai trò của yếu tố phối hợp liên ngành chưa được lượng hóa đầy đủ.
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm: (i) Xây dựng khung phân tích đánh giá mức độ phối hợp giữa các bên tham gia quản lý vốn đầu tư công; (ii) Kiểm định tác động của các yếu tố phối hợp đến tiến độ giải ngân thông qua mô hình hồi quy tuyến tính đa biến; (iii) Đề xuất các hàm ý quản lý nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp và đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.
Kết quả nghiên cứu không chỉ đóng góp bằng chứng thực nghiệm về tác động của phối hợp liên ngành đến tiến độ giải ngân mà còn gợi ý giải pháp cụ thể cho các cơ quan quản lý, phù hợp với bối cảnh đẩy mạnh đầu tư công và cải cách thủ tục hành chính giai đoạn 2026 - 2030.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1. Khung nghiên cứu và mô hình phân tích
Nghiên cứu được thiết kế nhằm kiểm định tác động của hoạt động phối hợp quản lý vốn đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong các dự án giao thông đường bộ. Dựa trên tổng quan lý thuyết về quản lý vốn đầu tư công, quản lý dự án và phối hợp liên ngành [3-5], nghiên cứu này thực hiện đánh giá mô hình ảnh hưởng dựa trên khung chỉ tiêu bao gồm 5 biến độc lập phản ánh mức độ phối hợp giữa các bên tham gia quản lý vốn:
- CO1: Phối hợp giữa chủ đầu tư và cơ quan chủ trì trong việc lập và thực hiện kế hoạch vốn.
- CO2: Phối hợp của cơ quan kế hoạch đầu tư trong phân bổ và điều chỉnh kế hoạch vốn.
- CO3: Phối hợp của cơ quan tài chính trong thẩm định và cấp phát vốn.
- CO4: Phối hợp của Kho bạc Nhà nước trong tạm ứng, thanh toán, quyết toán.
- CO5: Phối hợp của Nhà thầu trong hoàn thiện hồ sơ thanh toán, quyết toán.
Tiến độ giải ngân (DIS) được sử dụng làm biến phụ thuộc, đo lường bằng mức độ hoàn thành kế hoạch giải ngân theo thời gian và khối lượng vốn. Mô hình phân tích được xây dựng dưới dạng hồi quy tuyến tính đa biến theo công thức (1):
DIS=β0+β1*CO1+β2*CO2+β3*CO3+β4*CO4+β5*CO5+ε (1)
Trong đó: βi là hệ số hồi quy phản ánh mức độ tác động của từng yếu tố phối hợp đến tiến độ giải ngân.
2.2. Thu thập dữ liệu
Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc, gửi đến các cán bộ trực tiếp tham gia quản lý, điều hành hoặc giám sát vốn đầu tư công trong lĩnh vực giao thông đường bộ. Mẫu khảo sát được phân bổ theo các nhóm đối tượng để bảo đảm tính đại diện:
- Ban quản lý dự án (74 mẫu);
- Cơ quan quản lý vốn đầu tư xây dựng (29 mẫu);
- Cơ quan kế hoạch đầu tư (13 mẫu);
- Cơ quan tài chính (7 mẫu);
- Kiểm toán Nhà nước (13 mẫu).
Sau khi rà soát và làm sạch dữ liệu, tổng số 136 mẫu hợp lệ được đưa vào phân tích. Các biến CO1 - CO5 được đo lường bằng thang đo Likert 5 mức (1 - Hoàn toàn không đồng ý đến 5 - Hoàn toàn đồng ý). Để bảo đảm độ tin cậy và giá trị nội dung, bảng hỏi được thử nghiệm sơ bộ và hiệu chỉnh trước khi khảo sát chính thức.
2.3. Phân tích dữ liệu
Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SmartPLS. Các bước phân tích bao gồm:
- Kiểm định độ tin cậy thang đo;
- Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến để xác định mức độ tác động của từng yếu tố phối hợp (CO1-CO5) đến tiến độ giải ngân (DIS);
- Kiểm định ý nghĩa thống kê thông qua hệ số p-value (Sig.), với ngưỡng ý nghĩa 0,05 và 0,01.
Phương pháp này cho phép lượng hóa mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố, từ đó xác định đâu là điểm mạnh cần phát huy và đâu là "điểm nghẽn" cần cải thiện trong hoạt động phối hợp quản lý vốn.
3. Kết quả nghiên cứu và bàn luận
3.1. Kết quả nghiên cứu
Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Bảng 1 và Hình 1) cho thấy mô hình nghiên cứu giải thích được 32,4% sự biến thiên của tiến độ giải ngân vốn đầu tư công (Adjusted R² = 0,324), với các biến độc lập được kiểm định đều có ý nghĩa thống kê ở các mức khác nhau. Điều này khẳng định rằng mức độ phối hợp quản lý vốn giữa các bên tham gia đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định tốc độ giải ngân vốn trong các dự án giao thông đường bộ.
Bảng 1. Kết quả phân tích tác động của phối hợp quản lý vốn đến tiến độ giải ngân

Ghi chú: (**) p < 0,01; (*) p < 0,05.
3.2. Phân tích và bàn luận
* Vai trò phối hợp giữa chủ đầu tư và cơ quan chủ trì (CO1):
Hệ số β = 0,354 (p < 0,01) cho thấy sự phối hợp giữa chủ đầu tư và cơ quan chủ trì có tác động mạnh nhất đến tiến độ giải ngân. Đây là khâu trọng tâm trong chu trình quản lý vốn, liên quan đến lập và điều chỉnh kế hoạch, phân bổ vốn và xử lý các thủ tục hành chính.
Kết quả nhấn mạnh rằng nếu mối quan hệ hợp tác giữa hai bên được duy trì tốt, tiến độ giải ngân sẽ được cải thiện đáng kể. Kết quả này hoàn toàn phù hợp với thực tế quản lý vốn đầu tư công các công trình giao thông tại Việt Nam, nơi các chủ đầu tư được người có thẩm quyền ủy quyền triển khai thực hiện dự án đầu tư công từ khâu chuẩn bị đầu tư đến khi kết thúc xây dựng đưa dự án vào khai thác sử dụng.
Tuy vậy, thực tiễn quản lý đầu tư công ở Việt Nam cho thấy sự phối hợp và chỉ đạo của các cơ quan chủ trì vẫn đóng vai trò quan trọng nhất định trong toàn bộ quá trình đầu tư công nói chung và giải ngân vốn đầu tư công nói riêng.
* Ảnh hưởng của phối hợp với cơ quan kế hoạch đầu tư (CO2):
Hệ số β = 0,311 (p < 0,01) khẳng định tầm quan trọng của việc phối hợp với cơ quan kế hoạch đầu tư. Việc ban hành và điều chỉnh kịp thời kế hoạch vốn giúp giảm thiểu ách tắc trong triển khai dự án, đồng thời bảo đảm nguồn vốn được phân bổ đúng thời gian và khối lượng. Kết quả này phù hợp với quan điểm quản lý dự án, coi lập kế hoạch là bước quyết định đến sự thành công của cả chu kỳ thực hiện.
* Ảnh hưởng ngược chiều từ phối hợp với cơ quan tài chính (CO3):
Đáng chú ý, CO3 có hệ số β âm (-0,224, p < 0,05), phản ánh mối quan hệ phối hợp với cơ quan tài chính hiện đang tạo ra hiệu ứng làm chậm tiến độ giải ngân. Nguyên nhân có thể xuất phát từ quy trình thẩm định và phân bổ vốn còn phức tạp, nhiều tầng nấc phê duyệt, gây tăng thời gian chờ. Đây là một cảnh báo quan trọng, cho thấy nhu cầu cấp thiết của việc đơn giản hóa thủ tục tài chính, tăng tính linh hoạt trong phê duyệt và giải ngân vốn.
* Vai trò của phối hợp với Kho bạc Nhà nước (CO4):
Hệ số β = 0,254 (p < 0,05) cho thấy phối hợp với Kho bạc Nhà nước có tác động tích cực đến tiến độ giải ngân, nhờ quy trình kiểm soát chi và thanh toán vốn được cải thiện trong thời gian qua. Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy còn dư địa để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả phối hợp.
* Hạn chế trong phối hợp với nhà thầu (CO5):
CO5 không có ý nghĩa thống kê, chứng tỏ phối hợp với nhà thầu chưa ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân. Tiến độ thanh toán và quyết toán hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lực thực hiện của nhà thầu và quy trình nghiệm thu. Do đó, cần tăng cường cơ chế khuyến khích nhà thầu chủ động hơn trong việc hoàn thiện hồ sơ thanh toán và đẩy nhanh thủ tục nghiệm thu.
* Hàm ý quản lý:
Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò trung tâm của sự phối hợp liên ngành trong quản lý vốn đầu tư công. Để nâng cao hiệu quả giải ngân, cần:
- Tăng cường phối hợp giữa chủ đầu tư và cơ quan chủ trì, bảo đảm thông tin được chia sẻ minh bạch, kế hoạch vốn được phê duyệt và điều chỉnh kịp thời.
- Cải cách thủ tục tài chính, số hóa quy trình thẩm định và phê duyệt, giảm bớt tầng nấc trung gian nhằm khắc phục tác động tiêu cực của CO3.
- Tiếp tục hiện đại hóa quy trình kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước, áp dụng hệ thống xử lý điện tử để giảm thời gian xử lý.
- Nâng cao năng lực nhà thầu và ban quản lý dự án về hồ sơ thanh toán, khuyến khích sử dụng nền tảng số để giảm sai sót và rút ngắn quy trình quyết toán.

4. Kết luận
Nghiên cứu này đã phân tích tác động của hoạt động phối hợp quản lý vốn đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong các dự án giao thông đường bộ tại Việt Nam. Trên cơ sở dữ liệu khảo sát 136 mẫu và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến, kết quả chỉ ra rằng 4 yếu tố phối hợp CO1, CO2, CO3, CO4 có ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến tiến độ giải ngân, trong đó:
- CO1 (phối hợp giữa chủ đầu tư và cơ quan chủ trì) là yếu tố có tác động mạnh nhất, cho thấy tầm quan trọng của việc phối hợp ngay từ khâu lập kế hoạch và điều chỉnh vốn.
- CO2 (phối hợp của cơ quan kế hoạch đầu tư) có tác động tích cực và ý nghĩa cao, khẳng định vai trò then chốt của công tác lập và phân bổ kế hoạch vốn kịp thời.
- CO3 (phối hợp của cơ quan tài chính) có hệ số âm, phản ánh quy trình thẩm định và phân bổ vốn còn phức tạp, gây chậm trễ giải ngân - đây là “điểm nghẽn” cần ưu tiên cải cách.
- CO4 (phối hợp với Kho bạc Nhà nước) tác động tích cực, song vẫn còn dư địa cải thiện nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
Đáng chú ý, CO5 (phối hợp của nhà thầu) chưa chứng minh được ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ giải ngân, cho thấy cần có cơ chế khuyến khích nhà thầu nâng cao trách nhiệm trong việc hoàn thiện hồ sơ và phối hợp nghiệm thu - thanh toán.
Từ các kết quả này, nghiên cứu gợi ý một số khuyến nghị chính sách:
1. Tăng cường phối hợp liên ngành giữa chủ đầu tư, cơ quan chủ trì, cơ quan kế hoạch và tài chính để giảm độ trễ trong lập, phân bổ và điều chỉnh kế hoạch vốn.
2. Đơn giản hóa và số hóa thủ tục tài chính, cải cách quy trình thẩm định, cấp phát vốn để khắc phục tác động tiêu cực của CO3.
3. Hiện đại hóa quy trình kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước, mở rộng ứng dụng dịch vụ công trực tuyến để rút ngắn thời gian giải ngân.
4. Nâng cao năng lực và trách nhiệm của nhà thầu, áp dụng hệ thống quản lý hồ sơ điện tử để giảm sai sót và đẩy nhanh thanh toán, quyết toán.
Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ phối hợp của các chủ thể tham gia quản lý. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ giải ngân, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước và hỗ trợ đạt được mục tiêu phát triển hạ tầng giao thông quốc gia.
* Tiêu đề do Tòa soạn đặt ► Mời xem file PDF tại đây
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Trần Tuấn Phong và Nguyễn Lương Hải. Xây dựng các chỉ tiêu đánh giá hoạt động kiểm soát vốn đầu tư công xây dựng công trình giao thông tại Việt Nam. Tạp chí Xây dựng, số tháng 8, tr. 120-122, 2025.
[2] Đỗ Văn Thuận và Nguyễn Lương Hải. Đánh giá hiệu quả điều hành kế hoạch vốn đầu tư công trong xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông tại Việt Nam. Tạp chí Xây dựng, số tháng 12, tr. 213-215, 2025.
[3] R. Atkinson. Project management: Cost, time and quality, two best guesses and a phenomenon, its time to accept other success criteria. International Journal of Project Management, vol. 17, no. 6, pp. 337-342, 1999.
[4] PMBOK and Guide. A Guide to the Project Management Body of Knowledge (in eng), 5th Edition. Project Management Institute 2013, Inc., 2013.
[5] British Standard. Project Management - Guide to project management, BS 6079-1996 (in eng), Publisher BSI 1996, 1996.

Giải ngân vốn đầu tư công có vai trò quan trọng đối với tiến độ và hiệu quả các dự án giao thông. Nghiên cứu phân tích tác động của phối hợp quản lý vốn giữa các bên tham gia đến tiến độ giải ngân, qua đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý vốn đầu tư công. 



