Ngành Xây dựng tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế khi giá trị tăng thêm 9 tháng năm 2026 tăng 12,22%. Cùng với đà tăng của đầu tư toàn xã hội, công nghiệp và nhu cầu xây dựng, quý IV được xác định là giai đoạn then chốt để đẩy nhanh giải ngân, hoàn thành khối lượng xây dựng và chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực sản xuất thực tế. 
Xây dựng duy trì đà tăng trưởng hai con số
Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), GDP quý III tăng 9,95% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất trong 3 quý đầu năm. Tính chung 9 tháng, GDP tăng 9,01%; trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế.
Đáng chú ý, riêng ngành Xây dựng đạt mức tăng 12,22%, đóng góp 8,23% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế. Kết quả này cho thấy hoạt động xây dựng đang hưởng lợi rõ hơn từ sự phục hồi của đầu tư, sản xuất công nghiệp và tiến độ triển khai các dự án. Cục Thống kê đánh giá việc đẩy mạnh tiến độ đầu tư công đã tạo hiệu ứng lan tỏa đến sản xuất và xây dựng.
Động lực này còn được củng cố bởi quy mô đầu tư toàn xã hội. Trong 9 tháng, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt khoảng 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý III đạt 1.291,2 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7%, cao hơn mức tăng của quý I và quý II. Diễn biến này phản ánh xu hướng tăng tốc của dòng vốn đầu tư khi nền kinh tế bước vào giai đoạn cuối năm.
Không chỉ đầu tư trong nước, dòng vốn FDI tiếp tục tạo thêm dư địa cho xây dựng công nghiệp, hạ tầng và bất động sản. Tính đến ngày 30/9, tổng vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất của 9 tháng trong 5 năm qua. Trong số vốn FDI thực hiện, công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tới 82,6%, trong khi kinh doanh bất động sản đạt 1,59 tỷ USD, chiếm 7,5%.
Đây là cơ sở quan trọng để thị trường xây dựng tiếp tục mở rộng trong những tháng cuối năm, nhất là tại các địa bàn có tốc độ công nghiệp hóa cao, các khu công nghiệp, đô thị mới và các dự án hạ tầng kết nối.
Áp lực giải ngân dồn vào quý IV
Nếu nhìn sâu vào cấu trúc tăng trưởng, đầu tư tiếp tục là một trong những động lực trực tiếp đối với ngành Xây dựng. Tuy nhiên, số liệu 9 tháng cũng cho thấy áp lực lớn đang dồn vào quý IV.
Theo Cục Thống kê, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước 9 tháng năm 2026 tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù vậy, tỷ lệ vốn thực hiện mới đạt gần 60% kế hoạch năm, đồng nghĩa khoảng 40% kế hoạch vốn còn phải thực hiện trong 3 tháng cuối năm. Cục Thống kê đánh giá đây là áp lực rất lớn đối với tiến độ đầu tư những tháng cuối năm.
Với ngành Xây dựng, đây vừa là cơ hội mở rộng khối lượng công việc, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tổ chức thực hiện. Khi lượng vốn tập trung lớn vào thời gian ngắn, nguy cơ phát sinh tình trạng dồn khối lượng vào cuối kỳ, thiếu đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, thiết bị, nhân công và năng lực nhà thầu có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư nếu không được xử lý sớm.
Bởi vậy, trọng tâm của quý IV không chỉ là giải ngân nhanh, mà cần chuyển sang giải ngân gắn với khối lượng hoàn thành và chất lượng công trình. Đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, việc bảo đảm nguồn cung vật liệu, tổ chức thi công liên tục và kiểm soát biến động chi phí đầu vào sẽ có ý nghĩa trực tiếp đối với tiến độ thực hiện vốn.
Trong bối cảnh đó, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, vật liệu xây dựng, thủ tục đầu tư và giải phóng mặt bằng cần tiếp tục được coi là một phần của nhiệm vụ thúc đẩy tăng trưởng ngành Xây dựng, thay vì chỉ xử lý riêng lẻ ở từng dự án.
Từ tăng trưởng sản lượng đến kiểm soát chi phí
Một yếu tố khác cần được lưu ý trong quý IV là áp lực chi phí. Bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12%; chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp tăng 4,37%. Trong khi đó, CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%.
Đối với doanh nghiệp xây dựng, biến động giá đầu vào không chỉ tác động đến giá thành công trình mà còn ảnh hưởng đến dòng tiền, tiến độ thực hiện hợp đồng và khả năng bảo đảm biên lợi nhuận. Đặc biệt, diễn biến giá năng lượng và chi phí vận tải quốc tế vẫn là biến số cần theo dõi khi Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu, nhiên liệu và thiết bị nhập khẩu.
Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh nhu cầu sản xuất đang tăng mạnh. Chỉ số sản xuất công nghiệp 9 tháng tăng 12,3%, trong đó chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ của ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, nhưng tồn kho tại thời điểm 30/9 vẫn tăng 11,9% so với cùng kỳ.
Những tín hiệu trên cho thấy nhu cầu vật liệu và thiết bị tiếp tục có dư địa tăng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu quản trị tốt hơn chuỗi cung ứng. Khi sản xuất công nghiệp, đầu tư và xây dựng cùng tăng tốc, khả năng xuất hiện những điểm nghẽn cục bộ về nguồn cung, vận chuyển hoặc giá vật liệu cần được tính đến trong kế hoạch triển khai dự án.
Một tín hiệu tích cực khác là hoạt động vận tải hàng hóa 9 tháng tăng 15,8% về khối lượng vận chuyển và tăng 12,8% về luân chuyển. Điều này hỗ trợ trực tiếp cho lưu chuyển vật liệu, thiết bị và hàng hóa phục vụ các công trình. Tuy nhiên, chi phí logistics vẫn cần được kiểm soát để hạn chế tác động lan truyền vào giá thành xây dựng.
Quý IV ưu tiên hiệu quả và khả năng hấp thụ vốn
Nhìn tổng thể, nền kinh tế bước vào quý IV với nền tảng khá tích cực: GDP 9 tháng tăng 9,01%; ngành Xây dựng tăng 12,22%; đầu tư toàn xã hội tăng 15,1%; FDI thực hiện tăng 12,1%; sản xuất công nghiệp tăng 12,3%. Những con số này tạo nền tảng thuận lợi để hoạt động xây dựng tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong những tháng cuối năm.
Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng của ngành trong quý IV sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng hấp thụ và chuyển hóa nguồn vốn đầu tư thành khối lượng xây dựng thực tế. Khoảng 40% kế hoạch vốn ngân sách còn phải thực hiện trong ba tháng cuối năm khiến yêu cầu về tiến độ trở nên cấp thiết hơn.
Ở góc độ doanh nghiệp, cần chủ động xây dựng phương án nhân lực, máy móc, vật liệu và dòng tiền theo tiến độ thực tế của từng dự án; đồng thời tăng cường quản trị hợp đồng trong bối cảnh giá nguyên liệu, nhiên liệu và logistics còn biến động.
Với góc độ quản lý, trọng tâm quý IV nên tiếp tục là tháo gỡ các điểm nghẽn làm chậm tiến độ đầu tư, nhất là GPMB, thủ tục đầu tư, nguồn cung vật liệu và năng lực thực hiện của các chủ thể tham gia dự án. Cùng với đó, cần theo dõi sát diễn biến giá nguyên liệu, nhiên liệu và chi phí vận tải để có giải pháp phù hợp đối với các dự án chịu tác động lớn từ biến động đầu vào.
Đáng chú ý, kết quả điều tra xu hướng kinh doanh của doanh nghiệp chế biến, chế tạo cho thấy 39,2% doanh nghiệp dự báo tình hình sản xuất kinh doanh quý IV sẽ tốt hơn quý III, 44,7% cho rằng ổn định và 16,1% dự báo khó khăn hơn. Đây là tín hiệu cho thấy kỳ vọng cải thiện hoạt động sản xuất đang tăng lên, qua đó có thể tiếp tục tạo cầu cho xây dựng công nghiệp và hạ tầng.
Trong bối cảnh đó, quý IV không chỉ là giai đoạn hoàn thành kế hoạch năm mà còn là bước chuyển quan trọng để ngành Xây dựng nâng cao chất lượng tăng trưởng. Việc đẩy nhanh tiến độ cần đi cùng kiểm soát chi phí, bảo đảm chất lượng, sử dụng hiệu quả nguồn vốn và chủ động nguồn lực. Đây sẽ là nền tảng để thị trường xây dựng bước vào năm 2027 với năng lực thực hiện tốt hơn và dư địa tăng trưởng bền vững hơn.
