Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu năm 2026 của Ngân hàng Thế giới cho thấy, kinh tế thế giới vẫn giữ được đà phục hồi sau đại dịch, nhưng sự phục hồi này không đồng đều và đang có dấu hiệu chậm lại. 
Dự báo tăng trưởng toàn cầu giảm xuống còn 2,6%
Năm vừa qua, kinh tế toàn cầu được hỗ trợ bởi ba yếu tố chính: doanh nghiệp tăng tích trữ hàng hóa, thị trường tài chính thuận lợi và chi tiêu mạnh cho trí tuệ nhân tạo (AI). Nhờ vậy, quá trình phục hồi kéo dài 5 năm kể từ suy thoái năm 2020 đã khép lại ở mức khá tích cực. Tuy nhiên, phía sau bức tranh chung là sự phân hóa rõ rệt.
Gần 90% các nước phát triển đã có thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức trước dịch. Trong khi đó, hơn một phần tư các nền kinh tế đang phát triển, đặc biệt là các nước nghèo và các nước chịu ảnh hưởng xung đột, vẫn chưa quay lại mức thu nhập năm 2019, cho thấy khoảng cách phát triển đang có xu hướng giãn rộng.
Năm nay, tăng trưởng toàn cầu được dự báo giảm xuống còn 2,6%. Nguyên nhân chính là thương mại thế giới suy yếu do doanh nghiệp giảm tích trữ hàng tồn kho và tác động của thuế quan gia tăng. Rủi ro lớn nhất hiện nay là căng thẳng thương mại leo thang hoặc thị trường tài chính biến động mạnh. Ở chiều tích cực, sự lan tỏa của AI có thể tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng nếu được ứng dụng rộng rãi hơn.
Một nội dung đáng chú ý trong báo cáo của WB là vấn đề nợ công. Tại các nước đang phát triển, nợ công đã lên mức cao nhất trong 55 năm, trong bối cảnh các cú sốc kinh tế ngày càng thường xuyên, dư địa tài khóa để ứng phó đang thu hẹp.
Hiện nay, hơn một nửa các nước đang phát triển đã áp dụng ít nhất một quy định nhằm kiểm soát ngân sách hoặc nợ công, tăng mạnh so với chỉ khoảng 15% vào năm 2000.
Theo WB, các nước áp dụng quy định tài khóa thường cải thiện cân đối ngân sách trong trung và dài hạn. Sau 5 năm áp dụng, mức cải thiện cân đối ngân sách có thể đạt tương đương 1,4% GDP. Khi thực hiện thắt chặt tài khóa trong nhiều năm liên tiếp, mức cải thiện bình quân khoảng 1,6% GDP mỗi năm.
Tuy nhiên, hiệu quả của các quy định này phụ thuộc vào ba yếu tố: thiết kế rõ ràng và đơn giản; có cơ chế thực thi nghiêm túc; và đi kèm cải cách thể chế, nâng cao hiệu quả chi tiêu và quản lý nợ thận trọng. Nếu thiếu môi trường chính sách hỗ trợ, các quy định tài khóa khó đạt hiệu quả mong muốn.
Cần củng cố ổn định kinh tế vĩ mô
Báo cáo cũng phân tích nhóm các nước được gọi là “thị trường cận biên”, tức là những nước có mức độ tiếp cận thị trường tài chính quốc tế còn hạn chế nhưng đang tăng dần, hiện chiếm 20% dân số thế giới nhưng chỉ tạo ra 5% sản lượng toàn cầu. Trong tương lai, phần lớn tăng trưởng dân số toàn cầu đến năm 2050 sẽ đến từ nhóm này. Nhiều nước có tài nguyên thiên nhiên dồi dào và lực lượng lao động trẻ.
Tuy nhiên, kết quả phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Tăng trưởng thu nhập và đầu tư đã giảm một nửa so với giai đoạn đầu những năm 2000. Tỷ lệ vỡ nợ ở mức cao, khoảng 40% các nước trong nhóm đã từng vỡ nợ kể từ năm 2000. Riêng giai đoạn từ năm 2020 đến nay, số vụ vỡ nợ nhiều hơn tất cả các nhóm nước khác cộng lại.
Điểm chung của các nước tăng trưởng tốt hơn là: đầu tư tăng mạnh hơn, thể chế được cải thiện rõ rệt hơn và nợ công được kiểm soát tốt hơn. WB khuyến nghị các nước này cần củng cố ổn định kinh tế vĩ mô, đa dạng hóa xuất khẩu, phát triển thị trường tài chính trong nước và đầu tư vào hạ tầng nền tảng.
Đáng chú ý, WB cho rằng, nếu không cải cách mạnh mẽ, nhiều nước đang phát triển sẽ không tạo đủ việc làm cho lực lượng lao động trong độ tuổi ngày càng tăng.
Ba nhóm giải pháp được WB nhấn mạnh gồm: (i) Đầu tư vào hạ tầng vật chất và hạ tầng số; (ii) Cải thiện môi trường kinh doanh; (iii) Huy động vốn tư nhân để đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn.
Có thể thấy, thông điệp xuyên suốt của WB khá rõ, trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu chậm lại và nợ công cao, các nước đang phát triển cần chủ động cải cách trong nước thay vì chờ đợi động lực từ bên ngoài.
