Dự án Luật sửa đổi đồng thời 3 luật trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng nhằm thể chế hóa mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, thúc đẩy thị trường vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và hoàn thiện cơ chế phòng, chống rửa tiền. 
Sáng 5/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.
Tháo gỡ vướng mắc, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết dự án Luật tập trung xử lý những vấn đề phát sinh từ quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy; khắc phục thiếu hụt của pháp luật về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế và tháo gỡ khó khăn trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước.
Việc sửa đổi cũng tạo cơ sở để Ngân hàng Nhà nước thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại các tổ chức tiền tệ quốc tế, đồng thời kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng trưởng hai chữ số, tăng cường phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào nguồn vốn ngân hàng.
Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, dự thảo bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Chính phủ được giao quy định đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn và hình thức cung cấp thông tin phục vụ việc lập trạng thái đầu tư quốc tế, tương tự cơ chế đang áp dụng đối với việc lập cán cân thanh toán.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, trừ những trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Theo cơ quan soạn thảo, nội dung này nhằm luật hóa Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối, bảo đảm nguyên tắc quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo luật định.
Một nội dung khác là sửa đổi cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước trên cơ sở những quy định đã được đề cập tại Nghị quyết số 160/2024/QH15 của Quốc hội về phân bổ ngân sách trung ương năm 2025. Thẩm quyền quy định chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước được đề xuất chuyển từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ để thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ.
Dự thảo đồng thời bổ sung thẩm quyền cho Ngân hàng Nhà nước được áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác mức quy định đối với tổ chức tín dụng nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.
Các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy của Ngân hàng Nhà nước cũng được điều chỉnh để phù hợp với việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Dự thảo đề xuất bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và kiểm tra việc quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước, qua đó giảm chồng chéo nhưng không ảnh hưởng đến quyền kiểm tra thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.
Với Luật Phòng, chống rửa tiền, Chính phủ đề xuất sửa đổi khái niệm để bao quát đầy đủ hơn các trường hợp chủ sở hữu hưởng lợi; bổ sung đối tượng báo cáo, dấu hiệu đáng ngờ và trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền liên quan đến tài sản ảo.
Dự thảo hoàn thiện các quy định về nhận biết khách hàng, thông tin nhận biết khách hàng và xác minh thông tin; tăng tính minh bạch đối với các thỏa thuận pháp lý; quy định trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước và trách nhiệm lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu.
Một số quy định về tên gọi, trách nhiệm của các bộ và cơ quan ngang bộ cũng được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy.
Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, nội dung đáng chú ý là đề xuất cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Theo Thống đốc Phạm Đức Ấn, quy định này nhằm tháo gỡ khó khăn trong thực tế, góp phần phát triển thị trường vốn và giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn vốn từ lĩnh vực ngân hàng.
Cần làm rõ cơ chế kiểm soát rủi ro, trách nhiệm của ngân hàng
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm dự thảo phù hợp với chủ trương của Đảng, có tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế liên quan; đánh giá kỹ nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành Luật.
Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cơ quan thẩm tra đề nghị kịp thời ban hành quy định chi tiết về chủ thể, phạm vi thông tin và cơ chế cung cấp, chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ lập trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Các quy định về mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước, trường hợp được sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam và cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước cũng cần tiếp tục được rà soát.
Ủy ban đề nghị dự thảo quy định rõ cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước; rà soát quy định về kiểm toán nội bộ, đồng thời làm rõ cơ chế kiểm toán độc lập thay thế khi bỏ trách nhiệm kiểm tra của Bộ Tài chính đối với nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.
Với đề xuất cho phép áp dụng tỷ lệ an toàn khác mức quy định đối với tổ chức tín dụng, cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ trường hợp, điều kiện, tiêu chí, phạm vi và thời hạn áp dụng; thủ tục công khai, chế độ báo cáo, thẩm quyền xác định yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và cơ chế kiểm soát rủi ro.
Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát khái niệm, hướng dẫn tiêu chí xác định chủ sở hữu hưởng lợi; đánh giá tính khả thi và chi phí tuân thủ phát sinh khi thu thập, cập nhật và xác minh thông tin theo định nghĩa mới.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị xem xét tính hợp lý của các thông tin phải thu thập, xác minh; khả năng tiếp cận nguồn dữ liệu phục vụ nhận biết khách hàng; đồng thời rà soát quy định về giao dịch đáng ngờ và dịch vụ tài sản mã hóa.
Cơ chế thu thập, xác minh, cập nhật và lưu trữ thông tin, hồ sơ cần được hướng dẫn cụ thể. Phạm vi thẩm quyền của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các bộ, ngành khác trong thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền cũng phải được phân định rõ.
Đối với việc sửa đổi Điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng, Ủy ban đề nghị quy định chi tiết trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp; trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước; quyền, nghĩa vụ của các bên liên quan và điều kiện thực hiện hoạt động này.
Như vậy, trong khi Chính phủ tập trung mở rộng cơ sở pháp lý để thúc đẩy tăng trưởng, phát triển thị trường vốn và hoàn thiện cơ chế phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra của Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát rủi ro, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm tính khả thi khi các quy định mới được triển khai.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung đồng thời một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, nhằm tháo gỡ những vướng mắc pháp lý, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng, phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Dự thảo bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế; điều chỉnh cơ chế sử dụng ngoại hối, cơ chế tài chính và tổ chức bộ máy của Ngân hàng Nhà nước; hoàn thiện quy định nhận biết khách hàng, chủ sở hữu hưởng lợi và giám sát hoạt động liên quan đến tài sản ảo, tài sản mã hóa. Dự thảo cũng đề xuất cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ điều kiện áp dụng, trách nhiệm của các bên, chi phí tuân thủ và cơ chế kiểm soát rủi ro, bảo đảm các quy định có tính thống nhất và khả thi khi triển khai.
