Dự thảo Nghị định quản lý cấp, thoát nước hợp nhất hai nghị định hiện hành sau hơn một thập niên áp dụng, nhằm khắc phục tình trạng phân tán thể chế và bảo đảm quản lý ngành nước đồng bộ, hiện đại. Ngày 05/12, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) tổ chức Hội thảo “Góp ý Dự thảo Nghị định Quản lý cấp, thoát nước”. Đây được xem là một trong những hoạt động quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý mới cho ngành nước, tạo bước chuyển từ mô hình quản lý phân tán sang tích hợp, đồng bộ và hiện đại hơn.
Dự thảo Nghị định hợp nhất Nghị định số 117/2007/NĐ-CP ngày 11/7/2007 của Chính phủ về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch và Nghị định số 80/2014/NĐ-CP ngày 06/8/2014 của Chính phủ về thoát nước và xử lý nước thải, sau hơn một thập niên áp dụng, được xem là bước đột phá nhằm tạo lập một hành lang pháp lý thống nhất, hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quản trị mới của ngành nước.
Yêu cầu cấp thiết về khung pháp lý mới cho ngành nước
Phát biểu khai mạc, ông Tạ Quang Vinh - Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng nhấn mạnh, việc rút dự án Luật Cấp thoát nước khỏi Chương trình xây dựng luật thời gian vừa qua không phải là bước lùi, mà là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh các đạo luật nền tảng khác vẫn đang được hoàn thiện. Mô hình chính quyền địa phương đã chuyển sang hai cấp, trong khi các văn bản cũ như Nghị định số 117/2007/NĐ-CP và Nghị định số 80/2014/NĐ-CP đã tồn tại hơn 10 năm và không còn phù hợp với cơ cấu tổ chức cũng như yêu cầu phát triển hiện nay.
Đặt trong bối cảnh 34 đơn vị hành chính hiện tại, ranh giới phường, xã nhiều địa phương thay đổi mạnh sau sáp nhập, bài toán quản lý vùng cấp nước trở nên phức tạp hơn bao giờ hết, đặt ra thách thức lớn đối với chính quyền và các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nước.
Hiện nay, tỷ lệ người dân đô thị được cung cấp nước sạch đã đạt gần 95%, nhưng hệ thống thoát nước, thu gom và xử lý nước thải vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Cả nước mới có hơn 80 nhà máy xử lý nước thải, trong khi nhu cầu thực tế tăng nhanh theo tốc độ đô thị hóa. Điều này cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa chính sách cấp nước và thoát nước, vốn đang được điều chỉnh bởi hai nghị định khác nhau, thiếu liên kết và thiếu tính hệ thống.
Trình bày khái quát các nội dung của dự thảo Nghị định, ông Nguyễn Minh Đức - Trưởng phòng cấp thoát nước khẳng định, đây là lần đầu tiên hoạt động cấp nước và thoát nước được tích hợp trọn vẹn trong một Nghị định duy nhất.
Dự thảo Nghị định gồm 33 Điều, bao phủ toàn bộ chu trình ngành nước: từ khai thác nước thô - sản xuất nước sạch - truyền tải - phân phối - thoát nước mưa, nước thải - xử lý - quản lý bùn thải - tái sử dụng.
Cách tiếp cận này giúp chấm dứt tình trạng phân tán giữa hai văn bản pháp luật đã cũ, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các luật mới ban hành như: Luật Quy hoạch, Luật Tài nguyên nước, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Giá, Luật Đầu tư công và PPP.
Một điểm mới quan trọng là dự thảo Nghị định đề xuất xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành nước cấp quốc gia, cho phép giám sát vận hành theo thời gian thực, tạo điều kiện cho mô hình quản lý hiện đại, liên ngành và dựa trên bằng chứng dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để minh bạch hóa thông tin, nâng cao hiệu quả vận hành và hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định kịp thời, chính xác.
Dự thảo Nghị định cũng lần đầu tiên đề xuất một chương riêng về chống ngập úng, xem đây là một cấu phần chính thức của quản lý ngành nước. Theo ông Tạ Quang Vinh, nhiều năm qua, câu chuyện ngập úng chỉ được quan tâm theo kiểu “nóng đâu chữa đó”. Việc đưa nội dung chống ngập vào nghị định giúp xác lập trách nhiệm rõ ràng và tạo khung pháp lý để các địa phương xây dựng bản đồ ngập úng, xác định cao độ nền và lộ trình đầu tư trọng điểm.
Cần cơ chế giá và quản lý linh hoạt hơn
Tại hội thảo, nhiều doanh nghiệp ngành nước bày tỏ sự đồng tình với cấu trúc mới của dự thảo, đồng thời kiến nghị bổ sung một số nội dung để tăng tính khả thi khi triển khai.
Ông Trần Mạnh - Phó Tổng giám đốc Công ty Nước sạch Quảng Ninh cho rằng, sau gần 20 năm áp dụng Nghị định số 117/2007/NĐ-CP, nhiều quy định đã không còn phù hợp. Đặc biệt, vấn đề tính đúng - tính đủ giá nước sạch vẫn là khoảng trống lớn. Giá nước hiện nay chưa phản ánh đầy đủ chi phí thực tế của doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh giá vật liệu, nhiên liệu, hóa chất đều tăng mạnh. Đề xuất cơ chế điều chỉnh giá tự động, tương tự như một số lĩnh vực khác, để doanh nghiệp có cơ sở chủ động trong quản trị tài chính.
Doanh nghiệp cấp nước tại Thừa Thiên - Huế cũng đánh giá cao Điều 7 của dự thảo Nghị định, trong đó quy định rõ về hệ thống thông tin và dữ liệu số hóa. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ hơn quy trình, chuẩn dữ liệu và trách nhiệm cập nhật để bảo đảm dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Một vướng mắc khác được đại diện Công ty CP Cấp nước Ninh Bình nêu là sự chênh lệch giá nước giữa đô thị và nông thôn. Sau khi các đơn vị hành chính được sáp nhập, có tình trạng hai hộ liền kề nhưng áp dụng hai mức giá khác nhau, gây khó khăn cho doanh nghiệp lẫn người dân. Điều này đặt ra yêu cầu phải xem xét lại cơ chế giá theo hướng linh hoạt, phù hợp thực tế và bảo đảm công bằng.
Những góp ý tại hội thảo cho thấy sự đồng thuận lớn về tính cần thiết của Nghị định quản lý cấp, thoát nước, là “bước đệm” quan trọng trước khi xây dựng Luật Cấp thoát nước trong thời gian tới. Nghị định mới dự kiến được Bộ Xây dựng trình Chính phủ vào tháng 8/2026 và trình Quốc hội xem xét vào tháng 10/2026.
Với cách tiếp cận tích hợp, dựa trên dữ liệu và hướng tới mô hình quản lý theo vùng, lưu vực, Nghị định kỳ vọng sẽ giải quyết những vướng mắc kéo dài của ngành nước, từ phân mảnh thể chế đến bất cập quy hoạch, đầu tư và quản lý vận hành. Quan trọng hơn, đây sẽ là công cụ giúp các địa phương nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu ngập úng và bảo đảm quyền tiếp cận nước sạch của mọi người dân.
