Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy hiện nay và phân cấp mạnh cho chính quyền cơ sở, trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành đất đai đã được chuyển giao cho UBND cấp xã quy định tại Điều 6 Nghị định 151/2025/NĐ-CP. 
Kiểm tra chuyên ngành đất đai là hoạt động do cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền tiến hành nhằm đánh giá, giám sát việc chấp hành các quy định pháp luật, thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật về đất đai…
Đây là hoạt động được thực hiện thường xuyên, liên tục, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai.
Nội dung kiểm tra chuyên ngành đất đai có 3 nội dung đáng quan tâm:
Thứ nhất, về quản lý đất đai của Nhà nước, gồm: Việc lập, điều chỉnh và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai.
Thứ hai, về sử dụng đất của tổ chức, cá nhân, gồm: Sử dụng đúng mục đích, đúng ranh giới được giao/thuê; Chấp hành thời hạn sử dụng đất; Thực hiện các thủ tục đăng ký, chuyển nhượng, thế chấp, cho thuê... theo quy định.
Thứ ba, về xử lý vi phạm, gồm: Kiểm tra tình trạng lấn chiếm, chuyển mục đích trái phép, bỏ hoang đất; Thực hiện biện pháp khắc phục hoặc xử phạt.
Trước đây, nhiệm vụ này chủ yếu do UBND cấp huyện hoặc cấp tỉnh thực hiện. Tuy nhiên, trong bối cảnh tinh gọn bộ máy hiện nay và phân cấp mạnh cho chính quyền cơ sở, trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành đất đai đã được chuyển giao cho UBND cấp xã quy định tại Điều 6 Nghị định 151/2025/NĐ-CP:
Điều 6. Thẩm quyền của cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp huyện chuyển giao cho cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã
Thẩm quyền của cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp huyện ban hành kế hoạch kiểm tra, quyết định kiểm tra đối với lĩnh vực đất đai trên phạm vi địa bàn quản lý quy định tại điểm b khoản 2 Điều 103 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP chuyển giao cho cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp xã thực hiện.
Tra cứu điểm b khoản 2 Điều 103 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP:
2. Thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra, quyết định kiểm tra và trách nhiệm thực hiện
……
b) Bộ Tài nguyên và Môi trường và cơ quan có chức năng quản lý chuyên ngành về đất đai trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường; cơ quan có chức năng quản lý đất đai cấp tỉnh, cấp huyện; cán bộ, công chức, viên chức thực hiện chức năng quản lý đất đai chịu trách nhiệm thực hiện việc kiểm tra chuyên ngành đất đai;
Việc này vừa tạo điều kiện cho quản lý đất đai sát thực tế, giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong bảo vệ quỹ đất và trật tự sử dụng đất. Vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực, trách nhiệm của cấp xã, nếu không kèm theo cơ chế giám sát, hỗ trợ kỹ thuật từ cấp tỉnh thì dễ dẫn đến tình trạng xử lý không triệt để hoặc thiếu thống nhất.
