Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ về việc giải quyết các khó khăn, vướng mắc đối với 17 dự án chậm tiến độ, tồn đọng trên địa bàn tỉnh thuộc thẩm quyền xử lý của Trung ương. Trong số này, dự án nhà máy Xi măng (XM) Thanh Sơn có tổng mức đầu tư 1.474 tỷ đồng là dự án có quy mô lớn bị đình trệ hơn 15 năm, gây lãng phí đất đai và nguồn lực đầu tư. Dự án nhà máy XM Thanh Sơn có tổng mức đầu tư 1.474 tỷ đồng, công suất 2.500 tấn clinker/ngày, xây dựng tại xã Thúy Sơn, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa) trên diện tích 35 ha do CTCP Đầu tư và Thương mại Thăng Long làm chủ đầu tư. Dự án được khởi công từ tháng 12/2007, dự kiến đưa vào vận hành trong quý I/2010.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Thanh Hóa, sau khi được chấp thuận đầu tư tỉnh đã giao 35 ha đất sạch cho chủ đầu tư, đơn vị đã thực hiện một số hạng mục ban đầu như san lấp mặt bằng, xây dựng cổng và tường rào khu nhà máy, xây dựng nhà điều hành, khoan và đổ bê tông cọc khoan nhồi, xây dựng đường điện 35 kV phục vụ thi công. Giá trị khối lượng đã thực hiện ước đạt khoảng 400 tỷ đồng. Tuy nhiên các hạng mục chính của nhà máy để phục vụ sản xuất xi măng chưa được triển khai đồng bộ.
Từ cuối năm 2010, dự án phải dừng thi công do khó khăn trong huy động vốn. Kể từ đó đến nay, nhiều hạng mục công trình bị bỏ dở, xuống cấp theo thời gian, khu vực dự án trở thành bãi đất hoang, cây cỏ phát triển tự nhiên, gây lãng phí lớn về tài nguyên đất và vốn đầu tư.
Năm 2013, Chính phủ đã chấp thuận kiến nghị của Bộ Xây dựng (Văn bản số 485/TTg-KTN) cho phép giãn tiến độ dự án XM Thanh Sơn sang sau năm 2015 theo quy hoạch ngành XM. Ngày 28/8/2014, tại Văn bản số 1592/TTg-KTN, Thủ tướng tiếp tục đồng ý rà soát, điều chỉnh tiến độ các dự án XM và quyết định hoãn triển khai XM Thanh Sơn và không quy định thời hạn được phép khởi động lại.
Từ đó đến cuối năm 2025, kết luận của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho thấy: Dự án không còn phù hợp với Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 khi xã Thúy Sơn (cũ) không được bố trí cho công nghiệp XM.
Bên cạnh việc không còn phù hợp quy hoạch, dự án XM Thanh Sơn còn nhiều vướng mắc như: Vấn đề đánh giá tác động môi trường khi dự án được quy hoạch gần khu dân cư, nhiều hộ dân sát ngay tường rào của nhà máy. Khi được lấy ý kiến đại đa số các hộ dân không đồng ý do ô nhiễm môi trường nếu nhà máy đi vào hoạt động. Về nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp chưa được cấp phép khai thác đá vôi, đất sét khi các mỏ chỉ được khai thác từ năm 2030 - 2050. Chưa kể đến việc khai thác có nguy cơ ảnh hưởng đến di tịch hang Bàn Bù, mỏ đất sét nằm trong khu vực quốc phòng bị cấm khai thác, mỏ đá vôi thuộc rừng tự nhiên, chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng.
Căn cứ trên thực tế, để tránh lãng phí tài nguyên và khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã kiến nghị Tổng Thanh tra Chính phủ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng cùng các bộ, ngành liên quan xem xét, tham mưu, xử lý việc hoãn triển khai dự án theo Văn bản số 1592/TTg-KTN ngày 28/8/2014. Đây cũng là nội dung mà UBND tỉnh Thanh Hóa báo cáo Thủ tướng ngày 10/01/2026 về việc giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc của các dự án tồn đọng trên địa bàn tỉnh, trong đó có XM Thanh Sơn.
Chủ đầu tư dự án XM Thanh Sơn đã đề nghị tỉnh Thanh Hóa báo cáo Thủ tướng, Bộ Xây dựng xem xét cho phép nâng công suất nhà máy từ 2.500 tấn clinker/ngày lên 6.000 tấn clinker/ngày, điều chỉnh tăng vốn đầu tư từ 1.474 tỷ đồng lên 4.800 tỷ đồng, đồng thời tiếp tục triển khai dự án.
Tuy nhiên, tỉnh Thanh Hóa cho biết đề xuất của chủ đầu tư dự án XM Thanh Sơn chưa có cơ sở giải quyết. Việc điều chỉnh công suất và cho phép hoạt động trở lại không phù hợp với quy định của pháp luật và trái với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Chính phủ cũng đã ban hành Kế hoạch số 66 ngày 10/3/2026 để tập trung khắc phục tồn tại, xử lý tồn đọng kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí trong năm 2026, trong đó có dự án Nhà máy XM Thanh Sơn.
Trên thực tế, Việt Nam đang là quốc gia sản xuất XM đứng thứ 3 thế giới với công suất 112 triệu tấn/năm, chỉ sau Trung Quốc 1,67 tỷ tấn/năm và Ấn Độ 484 triệu tấn/năm. Mặc dù vậy, các doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn chưa sản xuất hết công suất thiết kế là 121 triệu tấn/năm. Tại Thanh Hóa, hiện có 5 nhà máy sản xuất với 11 dây chuyền, tổng công suất 24,32 triệu tấn clinker/năm. Các nhà máy đang hoạt động đều có vị trí thuận tiện về giao thông như gần các cảng biển, giảm chi phí vận chuyển và đều là những thương hiệu có tên tuổi được “định vị” trên thị trường như: XM Bỉm Sơn, Nghi Sơn, Long Sơn, Công Thanh, Đại Dương. Việc dự án XM Thanh Sơn không nằm trong quy hoạch cũng là hợp lý khi dự án chưa đáp ứng được các điều kiện cần thiết. Hơn nữa, khi sản phẩm ra thị trường (nếu có) rất khó cạnh tranh với các nhà máy đang hoạt động khi không có lợi thế về thương hiệu, về khách hàng, về giá thành sản xuất… Vấn đề còn lại là khoảng 400 tỷ đồng đã đầu tư của dự án nhà máy XM Thanh Sơn sẽ được xử lý như thế nào?
Việc dự án nhà máy Xi măng Thanh Sơn tiếp tục nằm trong nhóm dự án tồn đọng nhiều năm cho thấy áp lực lớn trong công tác xử lý các dự án chậm tiến độ, đặc biệt là các dự án trong lĩnh vực công nghiệp vật liệu xây dựng có quy mô vốn lớn nhưng không thể triển khai đúng kế hoạch.
