Bộ Xây dựng đề xuất nguyên tắc chia sẻ rủi ro, trách nhiệm các bên và công thức bồi thường cụ thể để xử lý các dự án BOT tồn đọng, bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư và lợi ích công. 
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Luật PPP), tập trung vào việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án BOT giao thông được ký kết trước ngày 01/01/2021.
Dự thảo áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến dự án đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo hình thức hợp đồng BOT trong giai đoạn này.
Xử lý vướng mắc giảm doanh thu
Dự thảo Nghị định hướng dẫn chi tiết 4 điều kiện chia sẻ doanh thu được nêu tại Điều 99a Luật PPP. Trong đó, đáng chú ý là tiêu chí xác định phương án tài chính không còn hiệu quả và nội dung đàm phán giữa cơ quan nhà nước và nhà đầu tư.
Theo Luật PPP, Bộ trưởng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định tỷ lệ chia sẻ, bảo đảm công bằng và không làm tăng mức phí sử dụng đường bộ với tỷ lệ cụ thể như: (i) Nhà nước chia sẻ không quá 75% của tỷ lệ sụt giảm doanh thu bình quân trong 3 năm gần nhất; (ii) Mức doanh thu bị sụt giảm được xác định bằng doanh thu trong phương án tài chính trừ đi doanh thu thực tế; (iii) Mức vốn nhà nước chia sẻ không vượt quá 50-70% tổng mức đầu tư, theo quy định tại Điều 69 Luật PPP.
Mức 75% được đề xuất trên cơ sở khung quy định tại Điều 82 Luật PPP, cho phép chia sẻ doanh thu nếu mức sụt giảm do yếu tố quy hoạch, chính sách, pháp luật tác động.
Các bên liên quan phải cùng chia sẻ rủi ro theo hướng nhà đầu tư giảm lợi nhuận, doanh nghiệp dự án giảm lãi suất vay. Hợp đồng không được điều chỉnh tăng phí hoặc kéo dài thời gian thu phí. Cơ quan ký hợp đồng và nhà đầu tư cập nhật lại phương án tài chính theo thứ tự ưu tiên chi trả gồm thuế, chi phí vận hành, trả nợ vốn vay, lãi vay và lợi nhuận.
Về chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, dự án được chi trả bồi thường khi: (i) Đã đưa vào khai thác ít nhất 2 năm nhưng không được thu phí theo hợp đồng; (ii) Phương án điều chỉnh tài chính không khả thi (ngay cả sau khi chia sẻ doanh thu, giảm lợi nhuận, lãi vay), và thời gian thu phí hoàn vốn kéo dài trên 50 năm.
Căn cứ quy định pháp luật hiện hành, thời gian thu phí vượt quá 50 năm bị xem là mất tính khả thi do vượt thời hạn giao đất, cho thuê đất theo luật đất đai.
Xác định chi phí lãi vay giai đoạn vận hành
Dự thảo Nghị định nêu 3 phương án xử lý phần lãi vay trong chi phí bồi thường. Trong đó, phương án 1 tính theo tổng vốn vay nhân lãi suất 4%/năm, từ thời điểm khai thác đến khi chấm dứt hợp đồng, có ưu điểm là thống nhất, minh bạch; nhược điểm: khó khăn cho ngân hàng do đã hạch toán.
Phương án 2, tính theo số tiền lãi đã thanh toán thực tế, có ưu điểm là sát thực tiễn, thuận lợi hạch toán; nhược điểm: thiếu thống nhất giữa các dự án.
Phương án 3, không tính phần lãi vay trong chi phí bồi thường. Căn cứ theo chỉ đạo tại Thông báo số 270/TB-VPCP ngày 22/6/2024 của Văn phòng Chính phủ, đề xuất này nhấn mạnh nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”, hạn chế tối đa sử dụng ngân sách nhà nước.
Bộ Xây dựng đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các địa phương làm việc với nhà đầu tư, ngân hàng tài trợ vốn của 6 dự án BOT dự kiến chấm dứt hợp đồng để lấy ý kiến về các phương án trên.
Từ thực tiễn và phân tích ưu, nhược điểm, dự thảo Nghị định tổng hợp cả 3 phương án nhằm xin ý kiến Chính phủ lựa chọn phương án khả thi nhất, bảo đảm vừa không gây thiệt hại cho nhà đầu tư, ngân hàng, vừa bảo đảm kỷ cương tài chính công.
Việc quy định rõ nguyên tắc chia sẻ rủi ro, trách nhiệm các bên và công thức bồi thường cụ thể góp phần tạo cơ sở pháp lý vững chắc để xử lý các dự án BOT tồn đọng, bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư và lợi ích công.
Dự thảo Nghị định quy định cụ thể công thức tính chi phí bồi thường = Tổng vốn đầu tư (theo quyết toán, không gồm vốn nhà nước) + chi phí vận hành + thuế, phí phải nộp + kiểm toán độc lập (nếu có) + lãi vay trong giai đoạn vận hành - doanh thu (từ thu phí và nguồn khác).
