Tháo gỡ ngay nút thắt pháp lý cho điện gió ngoài khơi

07:00 24/12/2022
Điện gió ngoài khơi đang thiếu một khung pháp lý đồng bộ, rõ ràng để phát triển bền vững, đó cũng là nguyên do khiến nhiều nhà đầu tư rơi vào tình thế rất bối rối, không thể tạo lập kế hoạch chắc chắn phát triển dự án.

Ngay cả ngân hàng và tổ chức tài chính nước ngoài, đa phần dừng ở mức thăm dò thị trường do không đủ thông tin để xác định tính khả thi dự án.

Không đủ thông tin xác định tính khả thi dự án

Thông tư 02/2019/TT-BTC ngày 15/01/2019 của Bộ Công Thương quy định thực hiện phát triển dự án điện gió và hợp đồng mua bán điện mẫu cho các dự án điện gió, đóng vai trò là khung pháp lý cơ bản cho điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, Thông tư 02/2019/TT-BTC chỉ nêu những vấn đề khái quát, thiếu cơ sở đồng bộ, hoàn chỉnh và chi tiết cho việc phát triển một dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn. 

Trên thực tế, để triển khai một dự án điện gió ngoài khơi tại Việt Nam, nhà đầu tư không chỉ phải tuân theo các quy định theo Luật Điện lực mà còn phải đáp ứng các quy định của các lĩnh vực khác liên quan, nằm trong nội dung các bộ luật như: Luật Tài nguyên môi trường biển và hải đảo, Luật Biển Việt Nam, Luật Môi trường, Luật Đầu tư…

Mỗi lĩnh vực có các điều kiện riêng, nhà đầu tư phải đáp ứng đủ: Giấy phép đầu tư; Giấy phép khảo sát, đo đạc; Quyết định giao biển cho dự án để khai thác, sử dụng tài nguyên biển; Giấy phép vận chuyển hàng siêu trường, siêu trọng... Nhưng chưa có một văn bản pháp lý nào thống kê đầy đủ các điều kiện, giấy phép đối với nhà đầu tư dự án điện gió ngoài khơi.

Hiện nay phần lớn các dự án điện gió ngoài khơi mới chỉ triển khai được đến giai đoạn xin Giấy phép đo đạc và khảo sát.

Theo thống kê của Bộ TN&MT, trong Báo cáo số 126/BC-BTNMT ngày 04/10/2022 về một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các đề xuất khảo sát điện gió ngoài khơi và đề xuất giải pháp tháo gỡ, tính tới ngày 31/8/2022, Bộ TN&MT đã nhận được 55 đề xuất khảo sát điện gió ngoài khơi nhưng mới chỉ có 01 đề xuất đo gió đã được Bộ TN&MT chấp thuận và 19 đề xuất đo gió, khảo sát địa chất, địa hình trên biển để lập các dự án điện gió ngoài khơi được Bộ TN&MT ban hành văn bản lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương theo quy định. 

Theo Bộ TN&MT, nguyên nhân chủ yếu là vì có cách hiểu khác nhau về việc cho phép tổ chức, cá nhân nước ngoài thực hiện hoạt động đo gió, khảo sát địa chất, địa hình trên biển. Ngoài ra, cũng chưa có quy định định cụ thể về hồ sơ, tài liệu, trình tự, thủ tục, thời gian giải quyết việc chấp thuận đo đạc, quan trắc, điều tra, khảo sát, đánh giá tài nguyên biển. 

Được biết, Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 40/2016/ND-CP ngày 15/5/2016 và Nghị định 21/2021 đang được gấp rút hoàn thành để tháo gỡ các vướng mắt trên. Tuy thế, đó cũng chỉ là một mảnh ghép của câu trả lời pháp lý dành cho điện gió ngoài khơi. 

Sẽ còn những mảnh ghép khác thu hút không ít sự quan tâm của các nhà đầu tư trong ngành, các nội dung về: Xác định vùng biển được phép quy hoạch dự án, phương án tối ưu để lựa chọn nhà đầu tư, đấu thầu dự án, các giấy phép chuyên ngành khác cần phải có trong quá trình triển khai dự án, cơ chế giá đối với điện từ dự án điện gió ngoài khơi. 

Vì thiếu vắng một lộ trình xây dựng chính sách cụ thể, các nhà đầu tư cũng cảm thấy rất bối rối và không thể lập ra một kế hoạch chắc chắn cho dự án điện gió ngoài khơi của họ. Các ngân hàng và tổ chức tài chính nước ngoài, dù đã rất là nôn nóng trong “cuộc chơi” điện gió, đa phần cũng chỉ dừng ở mức thăm dò thị trường Việt Nam do không đủ thông tin để xác định được tính khả thi của dự án.

Cần có quy trình tinh giản, minh bạch

Theo Dự thảo mới nhất của Quy hoạch điện 8 tại Tờ trình số 7194/TTr-BCT ngày 11/11/2022 về phê duyệt Đề án Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Bộ Công Thương, điện gió ngoài khơi được ưu tiên phát triển mạnh, dự kiến đến năm 2030, công suất điện gió ngoài khơi là 7.000 MW, riêng miền Bắc 4.000 MW. 

Việc đáp ứng được công suất điện gió ngoài khơi kịp đến năm 2030 theo Dự thảo Quy hoạch điện 8 là thử thách rất lớn, đòi hỏi một kế hoạch rõ ràng, khả thi từ Chính phủ nhằm tháo gỡ nút thắt pháp lý hiện nay.

Trong đó, cần gấp rút giải quyết trước mắt vấn đề pháp lý trong giai đoạn đầu của dự án điện gió ngoài khơi như: Xác định vùng biển được đặt dự án, giấy phép đo đặc, khảo sát và lựa chọn nhà đầu tư. Trong Báo cáo số 126/BC-BTNM, Bộ TN&MT đã đề xuất Bộ KH&ĐT chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương, Bộ TN&MT nghiên cứu, xây dựng và ban hành tiêu chí lựa chọn nhà phát triển dự án có kinh nghiệm, năng lực. Bộ TN&MT sẽ chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương và các bộ, ngành, địa phương liên quan nghiên cứu, xây dựng, trình cấp có thẩm quyền công bố các vùng biển có tiềm năng và khả năng phát triển điện gió ngoài khơi. 

Chính sách mới cũng cần trả lời một số câu hỏi các nhà đầu tư đặt ra: 

Một là, mức độ tham gia của cơ quan nhà nước, nhà đầu tư trong hoạt động khảo sát biển (Phạm vi công việc của cơ quan nhà nước dừng ở giai đoạn nào? Xác định vùng biển tiềm năng, đánh giá tác động môi trường hay các hoạt động khảo sát khác).

Hai là, phương án giải quyết trong trường hợp những vùng biển được giao cho các nhà đầu tư khảo sát chồng lấn lẫn nhau.

Ba là, nhà đầu tư được cấp phép khảo sát vùng biển có được đồng thời đảm bảo quyền triển khai dự án trên vùng biển đó không, nếu không thì chính sách ưu tiên nào để bảo vệ cho quyền lợi nhà đầu tư đã bỏ tiền ra đầu tư khảo sát.

Bốn là, mức độ và cách thức chia sẻ thông tin khảo sát được cho là bí mật kinh doanh cho cơ quan nhà nước.

Năm là, phương thức tối ưu nào để lựa chọn nhà đầu tư, có bao gồm đấu thầu không?

Trên thực tế, Việt Nam chưa có kinh nghiệm chuyên sâu về cách thức quy hoạch vùng biển tiềm năng cho điện gió ngoài khơi và lựa chọn nhà đầu tư. Việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế vì thế là giải pháp cần thiết và khả thi. 

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã nhận được sự giúp đỡ của World Bank, Chính phủ Đan Mạch và các Tổ chức quốc tế: South East Energy Transition Partnership (ETP), GIZ, Asian Development Bank, WWF… để xây dựng chính sách cho năng lượng tái tạo nói chung và điện gió ngoài khơi nói riêng. 

Xu hướng quốc tế cho thấy, đấu thầu dự án điện gió ngoài khơi đang dần phổ biến ở nhiều nước: Đan Mạch, Anh, Hoa Kỳ, Đức, và Australia. 

Mỗi quốc gia đều có cách tiếp cận riêng về phương án đấu thầu nhưng nhìn chung mục tiêu vẫn là khuyến khích tính cạnh tranh và giảm giá điện của dự án điện gió ngoài khơi. Chẳng hạn, ở Đan Mạch, Chính phủ sẽ đảm nhận luôn nhiệm vụ khảo sát biển và tổ chức đấu thầu khu vực biển. Trong khi đó, ở Hoa Kỳ, Chính phủ chỉ tổ chức đấu thầu một vùng biển đã được xác định là phù hợp để phát triển điện gió (Wind Energy Areas) và chủ đầu tư thắng thầu có nhiệm vụ thực hiện hoạt động đo đạc, khảo sát chuyên sâu hơn trên vùng biển đó.

Song song với đó, cơ quan nhà nước cần khẩn trương ban hành một khung pháp lý phát triển điện gió ngoài khơi đồng bộ và chi tiết. Khung pháp lý này có thể được xây dựng dưới hình thức văn bản Luật, Nghị định, Thông tư bảo đảm thống nhất. Nhưng vấn đề quan trọng vẫn là phải cung cấp một cơ sở pháp lý rõ ràng và loại bỏ các “điều kiện”, “giấy phép con”. Nói cách khác, quy trình cấp phép cho dự án điện gió ngoài khơi cần phải được tinh giản và minh bạch.
 

Bình luận