Tương tự như tòa nhà thông minh trong một đô thị thông minh, để đáp ứng nhu cầu thực tế của sinh viên khi thiết kế ký túc xá thông minh cũng là một yếu tố quan trọng không kém công nghệ để làm sao ký túc xá là nơi đáng sống và nơi nuôi dưỡng nhiều hoài bão tuổi trẻ được cất cánh. 1. Đặt vấn đề
Năm 2013, Chính phủ ban hành Quyết định số 37 về việc điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, giai đoạn 2006-2020, dự kiến đến năm 2020, cả nước có 224 trường đại học [9]. Tính đến tháng 9/2021, theo số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê số lượng các trường Đại học đã lên đến 242 cơ sở giáo dục đại học [5]. Số lượng sinh viên các trường Đại học cũng gia tăng hàng năm.
Năm 2015, tổng số sinh viên ở các cơ sở giáo dục đại học là 1753,2 nghìn sinh viên và đã gia tăng số sinh viên khoảng 152,8 nghìn sinh viên tính đến tháng 9/2021, nâng tổng số sinh viên tại các cơ sở giáo dục đại học là 1906 nghìn sinh viên.
Với số lượng sinh viên các trường đại học hàng năm là rất lớn nhưng chỗ ở ký túc xá (KTX) còn hạn hẹp, cơ sở vật chất cũng đáp ứng mức cơ bản cho sinh viên.
Trường Đại học Xây dựng Hà Nội có quy mô đào tạo khoảng 20.000 sinh viên nhưng khu KTX chỉ đáp ứng chỗ ở cho 1400 sinh viên thuộc diện chính sách và sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vào nội trú [11]. Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội có quy mô đào tạo khoảng 30.000 sinh viên nhưng khu KTX chỉ đáp ứng chỗ ở cho 4500 sinh viên [10].
Các khu KTX hiện nay đã và đang được thiết kế quy hoạch theo tiêu chuẩn Việt Nam, theo các nguyên tắc thiết kế về nhà ở, KTX chung ở mức tiêu chuẩn và nhiều khu đã xuống cấp.
Hiện nay, nhu cầu của sinh viên ở KTX không phải đơn thuần chỉ để có chỗ ở mà cần đáp ứng các nhu cầu của sinh viên trong thời kỳ cách mạng công nghệ 4.0 với các phát minh công nghệ đã đi vào cuộc sống. Việc nghiên cứu để đưa ra các giải pháp xây dựng, cải tạo ký túc xá phù hợp nhu cầu ở cũng như nhu cầu cơ sở vật chất đáp ứng là yêu cầu cần đặt ra cấp thiết.
2. Tổng quan về KTX sinh viên
2.1. Các khái niệm chung
2.1.1. Ký túc xá
Theo định nghĩa từ điển tiếng Anh Cambridge ký túc xá (dormitory) “a large room or building containing many beds, esp. in a college or boarding school” là “một căn phòng lớn hoặc tòa nhà có nhiều giường trong một trường cao đẳng hoặc trường nội trú.” [1]
Theo định nghĩa từ điển tiếng Anh Oxford ký túc xá (dormitory) “a room for several people to sleep in, especially in a school or other institution” or “a building for university or college students to live in” là “một căn phòng cho nhiều người ngủ, đặc biệt là trong một trường học hoặc cơ sở khác hoặc "một tòa nhà cho sinh viên đại học hoặc cao đẳng ở" [8]
Theo các quan điểm nghiên cứu tại Việt Nam thì KTX là một ngôi nhà lớn (nhà tập thể) dành cho người ở lại, nghỉ lại một cách tạm thời trong một thời gian nhất định.
KTX thường được xây dựng trong một khuôn viên tương đối độc lập và thiết kế theo dạng nhà ở tập thể với nhiều phòng và nhiều giường trong một phòng hoặc giường tầng, cùng với nhà vệ sinh công cộng, nhà tắm công cộng hoặc các công trình tập thể khác. Ký túc xá có thể nằm trong hoặc ngoài khuôn viên của trường đại học. [2]
2.1.2. Tòa nhà thông minh
“Tòa nhà thông minh” là một thuật ngữ gần đây đã được sử dụng để mô tả một số công nghệ khác nhau đang được tích hợp vào các tòa nhà. Thuật ngữ tòa nhà thông minh mô tả sự phát triển của các công nghệ xây dựng, từ “sơ khai” đến “đơn giản” đến “tự động” thành "thông minh", thành các tòa nhà "thông minh".
Đầu tiên là những công trình kiến trúc thô sơ: bốn bức tường và một mái nhà. Sau đó là những tòa nhà đơn giản với các công nghệ được điều khiển thủ công như chiếu sáng và kiểm soát khí hậu. [3]
Tòa nhà thông minh theo nghiên cứu của Matthew B Hoy (202.) là các công trình sử dụng các các công nghệ xây dựng thông minh, kết nối tất cả lại với nhau bằng cách sử dụng hệ thống quản lý tòa nhà và điều khiển chúng bằng các cảm biến thích hợp. [3]
Hệ thống tích hợp quản lý tòa nhà cung cấp các tiện ích (thiết bị thông minh) để tòa nhà hoạt động một cách đồng bộ, chính xác theo đúng yêu cầu của người điều hành với các chương trình điều khiển được lập trình sẵn.
2.2. Tổng quan chung về KTX của các trường Đại học Việt Nam
Các trường đại học công lập và dân lập tại Hà Nội đều có các tòa nhà KTX phục vụ sinh viên nhập học và đã dần cập nhật công nghệ vào trong cơ sở vật chất KTX hiện hữu, tuy nhiên cơ sở vật chất còn hạn chế cũng như số lượng sinh viên trong 1 phòng vẫn còn quá đông, chiều cao tầng cũng chỉ 4-5 tầng thấp nên số lượng phòng KTX chưa đáp ứng được nhu cầu rất lớn của sinh viên xa nhà.
Đại học Bách khoa Hà Nội là trường Đại học công lập lâu đời có số lượng sinh viên lớn với ký túc xá trong khuôn viên trường, đáp ứng nhu cầu 4500 sinh viên thuộc diện chính sách (con thương binh, liệt sỹ, bệnh binh, chất độc hóa học, vùng sâu vùng xa, biên giới, hải đảo, dân tộc….), nữ sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, sinh viên ngoại tỉnh, hoặc ở xa. KTX của trường được chia thành các tòa nhà với cơ cấu phòng gồm các loại phòng ở 6-8-10-12 sinh viên/phòng. [10]
Bảng 1. KTX Đại học Bách khoa Hà Nội - Các đặc điểm và công nghệ thông minh áp dụng
(Nguồn: [10], Nguyễn Thị Vân Hương, Trần Trung Dũng tổng hợp, 2023)
Đại học Hà Nội là trường Đại học công lập với tên gọi ban đầu Trường Đại học Ngoại ngữ, đổi tên thành Đại học Hà Nội. Hệ thống KTX của Đại học Hà Nội gồm có 09 tòa nhà, được bố trí ở trong khuôn viên Nhà trường, với cơ cấu phòng đa dạng gồm các loại phòng ở 1-2-4-6-8-10 sinh viên/phòng. Các phòng được trang bị phòng tắm chung hoặc riêng, giường, bàn, tủ, tivi, mạng LAN hoặc wifi, góc học tập. [10]
Đại học Tôn Đức Thắng là trường đại học công lập có tuổi đời trẻ hơn các đại học nêu trên và có KTX tương đối hiện đại và đẹp đáp ứng nhu cầu sinh viên cả về cơ sở vật chất lẫn công nghệ thông minh KTX của trường được chia thành các tòa nhà với cơ cấu phòng gồm các loại phòng ở 2- 4 sinh viên/phòng, đây là KTX có cấu trúc phòng ít sinh viên so với các trường đại học khác. [13]
Bảng 2. KTX Đại học Hà Nội - Các đặc điểm và công nghệ thông minh áp dụng
(Nguồn: [10], Nguyễn Thị Vân Hương tổng hợp, 2023)
Bảng 3. KTX Đại học Tôn Đức Thắng - Các đặc điểm và công nghệ thông minh áp dụng
(Nguồn: [13], Nguyễn Thị Vân Hương, Trần Trung Dũng tổng hợp, 2023)
2.3. Các khảo sát thực tế về nhu cầu KTX của sinh viên Việt Nam
Đề tài thực hiện khảo sát các sinh viên thuộc các trường Đại học theo 3 đợt tổng số là 208 sinh viên vào năm 2019, năm 2020, và năm 2023, bao gồm các trường Đại học lớn trên địa bàn TP Hà Nội: Đại học Bách khoa Hà Nội; Đại học Xây dựng Hà Nội; Đại học Kinh tế Quốc dân; Đại học Thủy lợi; Cao đẳng Y dược Pasteur; FPT; Đại học Mỏ địa chất; Đại học Công nghiệp Hà Nội; Đại học Khoa học tự nhiên (ĐHQG) [7]
Đề tài thu được các kết quả thực tế về hiện trạng tiếp cận các công nghệ thông minh cũng như nắm bắt nhu cầu được sống trong một ký túc xá theo nhu cầu và thông minh như thế nào của các sinh viên.
Theo khảo sát 3 đợt số lượng sinh viên đang ở nhà trọ chiếm tỷ lệ lớn nhất dao động từ 57,9% -68%, tỷ lệ ở KTX của trường và KTX SV ngoài trường là rất ít chiếm từ 4,3% -13,1% cho các đợt khảo sát.
Thiết kế KTX sinh viên trước hết phải đáp ứng được nhu cầu mong muốn của sinh viên về số lượng thành viên trong cùng một phòng. Theo kết quả khảo sát thì cho thấy rõ mong muốn của các sinh viên tập trung vào số lượng thành viên trong phòng là 2 người từ 38,3% đến 46,6%, tiếp đến là phòng 3 người từ 19,2% đến 21,7%), đáng ngạc nhiên nhất số lượng sinh viên mong muốn ở loại phòng 1 người chiếm thứ tự 5 ở đợt khảo sát 2020, 2021 (đợt 1: 13,7%, đợt 2: 16,7%) nhưng vươn lên thứ 2 ở đợt 2023. [6]
Nhu cầu sử dụng các thiết bị điện tử thiết yếu cho phòng ở của sinh viên là rất đa dạng và đầy đủ với các thiết bị smart tivi, wifi, máy tính hoặc laptop, điều hòa, bình nóng lạnh, lò vi sóng,… Đây là các trang thiết bị thiết yếu và cũng tiêu thụ nhiều năng lượng trong quá trình sử dụng. Với kết quả khảo sát thì nhu cầu cao nhất là sử dụng wifi (93,3%-95,9%), tiếp đến máy tính (83,3%-83,6%), smartphone (71,7%-76,7%), tủ lạnh (72,6%-94,7%), bếp từ (30%-66,7%), bình nóng lạnh (58,9%, 89,3%), điều hòa (46,6%, 84%). Điều này cũng cho thấy, việc trang bị trang thiết bị trong phòng KTX cần bổ sung đáp ứng tối thiểu 4 trang thiết bị phục vụ cuộc sống thiết yếu là bình nóng lạnh, điều hòa và tủ lạnh, bếp từ. [6]
Việc đảm bảo an ninh được giám sát thông qua camera là tiện nghi tối thiểu cho KTX hướng tới “thông minh” nên nhóm đã khảo sát nhu cầu lắp đặt trang thiết bị này. Theo kết quả khảo sát, các khu vực trong KTX mà sinh viên mong muốn được lắp đặt camera an ninh, trong đó các mong muốn lần lượt là khu để xe (83,6%, 88,3%), không gian công cộng (75,3%, 68,3%), hành lang (56,2%, 73,3%) và ít nhất là trong phòng (5,5%, 8,3%).[6]
Nhu cầu đảm bảo riêng tư và an toàn cho việc ra vào các khu vực thuộc khu ở, khu KTX của sinh viên cũng rất cao. Theo biểu đồ 2.6, sử dụng vân tay hoặc thẻ từ cho việc ra vào phòng chiếm mong muốn số 1 của sinh viên (78,1%, 83,3%), khu vực để xe đứng thứ 2 (61,1%, 73,3%), đứng thứ 3 là thang máy (49,3%, 63,3%), đứng thứ 4 là ra vào khu nhà ở KTX (63%, 48,3%).[6]
Việc sử dụng các app trên trên smartphone, máy tính bảng để điều khiển các thiết bị tại phòng ở KTX là một trong những xu hướng của ngôi nhà thông minh. Các sinh viên cũng có mong muốn được sử dụng để thuận tiện trong việc sử dụng, điều khiển cũng như giúp tiết kiệm năng lượng và chi phí.
Trong 3 cuộc khảo sát này, sinh viên mong muốn nhất là sử dụng app thông báo an ninh và phòng cháy nổ (81,9%, 93,3%), sau đó đến điều khiển các thiết bị điện tử trong phòng (74%, 83,3%), điều khiển đóng mở nước, điện đứng thứ ba (42,5%, 60%).[6]
Nhà thông minh (tiếng Anh là “Smart Home”) là một ngôi nhà/căn hộ được trang bị hệ thống tự động tiên tiến dành cho điều khiển đèn chiếu sáng, nhiệt độ, truyền thông đa phương tiện, an ninh, rèm cửa, cửa và nhiều tính năng khác nhằm mục đích làm cho cuộc sống ngày càng tiện nghi, an toàn và góp phần sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên.
Khi được hỏi “Bạn có mong muốn ở trong 1 ngôi nhà như vậy không?” thì đa số các sinh viên đều mong muốn (80,8%, 78,3%), cũng có một số lượng sinh viên vẫn còn phân vân với việc ở trong một căn hộ smart home (4,1%, 13,3%).
Theo quan điểm của các bạn sinh viên, KTX thông minh sẽ đáp ứng đầu tiên về tiện nghi của cuộc sống (46,7%), tiếp đến là đáp ứng việc an toàn hơn cho cuộc sống (33,3%), đứng thứ ba về việc giảm ô nhiễm môi trường (13,3%). Thú vị là các sinh viên ít thấy bị ảnh hưởng cuộc sống riêng tư khi sử dụng thiết bị thông minh do sử dụng thiết bị giám sát (3,35%) và ít bạn thấy khi ở trong căn hộ thông minh thì mình thông minh hơn (3,35%). [6]
3. Đề xuất
3.1. Quan điểm đề xuất cơ sở thiết kế KTX thông minh
Dựa trên thực trạng KTX các trường Đại học hiện nay và với kết quả khảo sát sinh viên về KTX thông minh, nhóm nghiên cứu đưa ra các quan điểm như sau: (1) Là KTX đáp ứng các quy định chung về thiết kế KTX theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng Việt Nam; (2) Là KTX đáp ứng nhu cầu và mong muốn của sinh viên hiện nay về trang thiết bị, cơ sở vật chất và số lượng sinh viên trong 1 phòng; (3) Là khu ở của sinh viên đảm bảo được các giá trị cốt lõi của tòa nhà thông minh, căn hộ thông minh với các lĩnh vực an ninh, quản trị, … (4) Là khu vực ở sinh viên sử dụng công nghệ nhằm đáp ứng và bảo đảm môi trường sinh thái duy trì và phát triển có lợi cho sức khỏe và phát triển theo xu thế bền vững.
KTX thông minh sử dụng các các công nghệ xây dựng thông minh, sử dụng hệ các cảm biến thích hợp, thông qua việc sử dụng công nghệ thống quản lý tòa nhà và điều khiển chúng bằng thông tin và truyền thông (CNTT-TT) và các phương tiện khác nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống, hiệu quả của hoạt động và dịch vụ, đồng thời đảm bảo đáp ứng nhu cầu của hiện tại và các thế hệ sinh viên tương lai liên quan đến các khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường cũng như văn hóa. [8]
3.2. Đề xuất cơ sở thiết kế KTX thông minh
3.2.1 Cơ cấu thiết lập mặt bằng KTX
KTX thông minh tuân thủ theo TCXDVN về quy mô số lượng sinh viên nội trú, diện tích tối thiểu cho mỗi sinh viên, các phòng hoạt động công cộng,.. tuân thủ theo TCXDVN hiện hành. Tuy nhiên, đối với một số vấn đề thiết yếu liên quan đến mong muốn và nhu cầu sử dụng thực tế hiện tại theo kết quả điều tra, việc đưa ra các thiết kế mặt bằng tầng nhà cần thay đổi cho phù hợp.
Cấu trúc loại phòng ở lựa chọn theo nhu cầu thực tế sinh viên mong muốn dựa theo kết quả khảo sát của đề tài đã thực hiện cần thay đổi và đưa ra tiêu chuẩn cao hơn các thiết kế hiện hữu đáp ứng mong muốn của các sinh viên tập trung vào số lượng thành viên trong phòng là 2 người, 3 người, phòng 4 người và phòng 1 người.
Với khu vực vệ sinh cần thay đổi và đưa ra tiêu chuẩn cao hơn như thiết kế khu vệ sinh riêng cho từng loại phòng theo số lượng thành viên hoặc vệ sinh chung đáp ứng số lượng sinh viên vừa đủ. Đây không phải là điều mới mẻ trong thiết kế nhưng khi thiết kế các KTX hiện tại, các trường Đại học hoặc các Ban quản lý KTX tập trung vẫn chưa chú ý đến nhu cầu thực sự của người sử dụng là sinh viên.
Các cơ sở vật chất trang thiết bị cơ bản cần đáp ứng đủ nhu cầu thực tế tối thiểu gồm wifi, tủ lạnh, bình nóng lạnh, điều hòa.
Các không gian công cộng phục vụ sinh viên nên được bố trí trong mỗi tòa nhà KTX để phục vụ tiện lợi cho các sinh viên, khuyến khích và thu hút sinh viên ở trong các KTX được xây dựng tập trung. Trong đó, phần phục vụ ăn uống, ngoài việc phục vụ ăn sẵn (canteen) nên bố trí khu vực tự phục vụ (tự nấu nướng, dọn dẹp sau nấu,…) bao gồm khu vực có bếp từ (có thể thiết kế bếp theo căn hộ, theo tầng hoặc khu vực bếp tập trung cho mỗi tòa). Đây là nhu cầu thiết yếu của các sinh viên nhằm giảm chi phí cũng như có những bữa ăn hợp khẩu vị khi học tập xa nhà.
Bảng 4 - Cơ cấu tòa nhà KTX đề xuất
3.2.2. Hệ thống hạ tầng thiết bị và quản lý thông minh cho tòa nhà KTX
Để thiết lập KTX thông minh cần có 2 phần cơ bản là lắp đặt hệ thống cơ điện với nhiều thiết bị cảm ứng thông minh và sử dụng phần mềm quản lý thông minh cho hệ thống đó.
Hệ thống hạ tầng cơ điện trong tòa nhà KTX thông minh bao gồm đầy đủ hệ thống cơ điện của một tòa nhà bình thường và đồng thời được mở rộng lắp đặt các thiết bị thông minh về hệ thống gió và điều hòa không khí (Heating Ventilation Air Conditioning; HVAC); hệ thống thoát nước và thiết bị vệ sinh (Plumbing & Sanitary; P&S); Hệ thống điện (Electrical); hệ thống báo cháy và chữa cháy (Fire Alarm & Fire Fighting).
Để đáp ứng được điều kiện tòa nhà KTX theo xu hướng tòa nhà thông minh thì cần tích hợp, thiết kế và thiết lập được mạng lưới công nghệ thông minh trên cơ sở hạ tầng kỹ thuật trong thiết kế mới hoặc cải tạo hệ thống hạ tầng kỹ thuật sẵn có của khu KTX nói chung và từng tòa nhà nói riêng. Các yêu cầu hay các tiêu chí cụ thể về ký túc xá thông minh cần được các kiến trúc sư và chủ đầu tư đưa vào từ giai đoạn lập nhiệm vụ, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, thiết kế cho đến triển khai bản vẽ, thi công và lắp đặt.
3.2.3 Đề xuất các kịch bản Ứng dụng công nghệ trong thiết kế KTX thông minh
Với việc đầu tư công và đầu tư tư nhân của các trường Đại học khác nhau, KTX thông minh có thể có một số kịch bản cho việc thiết lập giải pháp thông minh ở cấp độ ít hay nhiều. Nhóm nghiên cứu đưa ra một số kịch bản đề xuất để khi thiết kế thực tế tùy theo mức độ đầu tư mà thiết lập hệ thống thông minh.
Kịch bản cơ bản: Thiết kế KTX thông minh đảm bảo quản lý an ninh, an toàn thông minh
Quản lý là mấu chốt quan trọng trong các yếu tố thiết lập tòa nhà KTX thông minh. Quản lý thông minh tại KTX bao gồm quản lý sinh viên và người ra vào tòa nhà, quản lý an ninh chống đột nhập lấy cắp, quản lý an toàn về cháy nổ trong tòa nhà.
Quản lý KTX thông minh với phòng máy chủ hay trung tâm dữ liệu của tòa nhà hoạt động 24/7 nắm vững, xử lý dữ liệu và điều hành mọi hoạt động của tòa nhà, các trang thiết bị kết nối thông qua cơ sở hạ tầng mạng vô tuyến và hữu tuyến vào mạng Internet truyền về phòng máy chủ nhằm: (1) Kiểm soát an toàn, an ninh hệ thống giao thông nội bộ tòa nhà hành lang, cầu thang bộ, cầu thang máy, thang thoát hiểm, sảnh công cộng,… (bao gồm tổng thể và từng tầng riêng biệt) thông qua camera và hệ thống số hóa tòa nhà; (2) Kiểm soát việc ra vào tòa nhà, ra vào phòng thông qua thẻ từ, vân tay, camera; (3) Kiểm soát việc vắng mặt của sinh viên qua đêm thông qua các app quản lý; (4) Kiểm soát hoạt động của quản lý KTX với sinh viên, chia sẻ thông tin và kết nối với hệ thống dữ liệu toàn khu KTX, giúp sinh viên dễ dàng truy cập hành chính công tại trường đại học và các cơ quan hành chính trong khu vực.
Kịch bản gia tăng: Quản lý KTX thông minh về năng lượng, môi trường và âm thanh
Với kịch bản gia tăng, chủ đầu tư có thể sử dụng kịch bản cơ bản và cộng thêm kịch bản gia tăng về quản lý KTX thông minh về năng lượng, môi trường và âm thanh khi thiết kế phương án về khối nhà KTX.
Nguyên tắc thiết kế tòa nhà KTX thông minh với yếu tố quản lý và kiểm soát năng lượng, môi trường và âm thanh thông minh là tuân thủ các nội dung chính là sử dụng công nghệ thông minh cung cấp, kiểm soát thông tin về năng lượng, môi trường âm thanh đảm bảo bảo vệ môi trường, tuân thủ và cảnh báo các trường hợp xảy ra mất an toàn về cháy nổ trong tòa nhà.
Đối với Hệ thống cung cấp, kiểm soát thông tin về năng lượng ưu tiên đáp ứng: (1) Sử dụng hệ thống điện chiếu sáng với các thiết bị cảm biến bật tắt khi có người đi lại, tiết kiệm điện nhưng đảm bảo đủ ánh sáng cho các khu vực cần an toàn, an ninh; (2) Tối đa hóa việc sử dụng năng lượng tái tạo và các nguồn năng lượng tác động thấp khác. Với các tòa nhà KTX ưu tiên sử dụng điện năng lượng mặt trời áp mái cho các nguồn điện chiếu sáng các khu vực công cộng như hàng lang, cầu thang, sảnh nhà và tầng.
Đối với Hệ thống cung cấp, kiểm soát thông tin về môi trường ưu tiên đáp ứng: (1) kiểm soát được tình hình chung của môi trường toàn bộ đơn vị ở và trong mỗi tòa nhà: không khí, nước sạch, rác thải, nước thải, tiếng ồn…;
(2) Đảm bảo cung cấp thông tin, toàn diện và đầy đủ về tình trạng không khí, độ ẩm, nồng độ ôxy tại các thời điểm, luôn điều chỉnh tới các thiết bị điều hòa nhiệt độ, máy hút ẩm, quạt thông gió giúp tòa nhà KTX duy trì trạng thái trong lành;
(3) Đảm bảo sự cảnh báo cần thiết và đưa ra phương án giải quyết rủi ro về môi trường nhanh chóng và toàn diện;
(4) sử dụng hệ thống tưới cây tự động theo giờ ở các khu vực ban công nhằm tiết kiệm nguồn tài nguyên nước; thiết kế cần lưu ý hướng nắng gió, thiết lập phương án sao cho các công trình, đặc biệt là các công trình có nhiều người hoạt động không bị chiếu nắng hoặc gió xấu tiếp cận trực diện và nhiều giờ cũng như áp dụng giải pháp công nghệ nhằm giảm tiêu thụ năng lượng cung cấp cho hệ thống điều hòa, thông gió.
Đối với Hệ thống cung cấp, kiểm soát thông tin về âm thanh ưu tiên đáp ứng: (1) yêu cầu về hệ thống âm thanh thông tin liên lạc luôn thông suốt. Các khu vực trong tòa nhà được chia thành các nhóm khác nhau với các địa chỉ riêng biệt. Từ bất cứ vị trí nào của toà nhà đội quản lý cũng có thể gọi đến từng vùng (zone) đã được thiết lập trước đó hoặc thông báo cho toàn vùng (All zone) khi cần thiết; (2) Trong điều kiện bình thường hệ thống âm thanh thông minh sẽ phát nhạc nền dùng cho việc giải trí. Khi có tín hiệu báo cháy đưa vào hệ thống (đã được kết nối và thiết lập trước) thì hệ thống phát ra những tin báo động khẩn cấp đã được lưu trước đó đến tất cả các khu vực của tòa nhà hoặc một khu vực mặc định được cài đặt trước đó; (3) Trong trường hợp có hỏa hoạn xảy ra, hệ thống sẽ được dùng ưu tiên cho việc thông báo hướng dẫn thoát hiểm.
3.2.4. Chi phí đầu tư và vận hành KTX thông minh
Chi phí đầu tư vây dựng ban đầu hoặc cải tạo để xây dựng tòa nhà KTX thông minh là một yếu tố khiến các chủ đầu tư sẽ phải cân nhắc. Tuy nhiên, thật may mắn hiện nay các sản phẩm lắp đặt trong công trình đã được các hãng công nghệ tích hợp công nghệ kết nối vạn vật (IoT) vào sản phẩm mang tính thông minh, tiêu biểu như các sản phẩm điều hòa thông minh, đèn thông minh, công tắc thông minh, camera thông minh, cảm biến khói thông minh,…
Các sản phẩm thông minh này ngoài việc cung cấp các hoạt động như các thiết bị thông thường còn có khả năng điều chỉnh bật tắt, tăng giảm giúp giảm lượng điện và nước tiêu thụ, thông qua kết nối mạng không dây để cung cấp dữ liệu hỗ trợ hoạt động điều hành thông minh hơn. Giá thành của các thiết bị này đắt hơn các thiết bị thông thường.
Tuy nhiên, việc gia tăng giá thành ở chi phí đầu tư thiết bị thông minh được bù đắp bởi việc giảm chi phí khá lớn trong việc lắp đặt, vận hành và bảo trì.
Các thiết bị thông minh sử dụng mạng không dây nên đã tiết kiệm rất nhiều cho chi phí lắp đặt các trạm hoặc các thiết bị điện tử với hệ thống dây cáp viễn thông trong toàn bộ các tòa nhà.
Bên cạnh đó, sử dụng hệ thống thiết bị thông minh cảm biến giúp tiết kiệm và giảm chi phí điện, nước của các tòa nhà KTX, làm giảm đáng kể chi phí vận hành tòa nhà.
Bảng 5 - Quản lý KTX thông minh về năng lượng, môi trường và âm thanh
Điều này cho thấy việc đầu tư xây dựng KTX thông minh hoàn toàn khả thi nếu đưa ra phương án ưu tiên lựa chọn kịch bản đề xuất ở trên nhằm thiết lập phương án thông minh ở mức độ nào.
4. Kết luận
KTX các trường đại học tại Việt Nam đang được quan tâm thiết kế và xây dựng đáp ứng tiện nghi tối thiểu và đầy đủ. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực thiết kế và đầu tư các kiến trúc sư và các nhà đầu tư (các trường đại học) cần nghiên cứu và đề xuất xây dựng thành KTX thông minh.
Đối với Kiến trúc sư, KTX thông minh là dự án thiết kế có tính liên quan chặt chẽ đến sinh viên và nhân viên các trường đại học, đến môi trường sống nên cần tham khảo, định hướng và thiết kế công trình theo hướng thông minh.
Đối với chủ đầu tư, KTX thông minh không chỉ là nơi ở cho sinh viên mà còn là sản phẩm kết nối với nhu cầu phát triển của đô thị thông minh tại địa phương. Thị trường cần có các tiêu chí, tiêu chuẩn nền tảng của Việt Nam nhưng đáp ứng được phát triển bền vững trong tương lai. Bên cạnh đó, các trường đại học nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh năng lượng và đảm bảo an ninh an toàn xã hội.
Đối với các nhà quản lý chính sách, KTX thông minh có tác động lớn đến sự phát triển chung của đô thị, của Việt Nam trong thời đại 4.0, tác động đến môi trường vì vậy để tạo động lực phát triển cần đưa ra các quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể và đặc biệt các chính sách hỗ trợ thuế, ưu đãi trong quá trình đầu tư, xây dựng và vận hành để các trường đại học và kiến trúc sư mạnh dạn áp dụng và xây dựng thêm nhiều KTX thông minh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/
[2] Đánh giá sự hài lòng của sinh viên đối với chất lượng dịch vụ ký túc xá tại cơ sở chính Trường Đại học Hồng Đức”, Luận văn thạc sỹ, ĐH Kinh tế - ĐH Huế, 2016
[3] Matthew B Hoy (2016), Smart Buildings: An Introduction to the Library of the Future, Medical Reference Services Quarterly, July 2016.
[4] TCVN 4451: 2012 Nhà ở - Nguyên tắc cơ bản để thiết kế.
[5] Niên giám Thống kê Việt Nam năm 2021, Statistical yearbook of Vietnam 2021
[6] Nguyễn Thị Vân Hương, “Nghiên cứu các cơ sở thiết kế ký túc xá sinh viên theo hướng thông minh”, mã số: 01-2020/KHXD.
[7] Nguyễn Thị Vân Hương, Trần Trung Dũng, Tòa nhà thông minh: xu hướng thiết kế ký túc xá trong tương lai, Tạp chí Kiến trúc – Số 01.2022 – ISSN 0866 – 8617, trang 68-71.
[8] Oxford Learner's Dictionaries, https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/
[9] Quyết định số 37 về việc điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, giai đoạn 2006-2020.
[10] Website Đại học Bách khoa Hà Nội, http://ktx.hust.edu.vn/
[11] Website Đại học Hà Nội,
[12] Website Đại học Xây dựng Hà Nội,
[13] Website Đại học Tôn Đức Thắng,
