Thiết lập công cụ thống nhất cho lập, thẩm định dự toán chi phí bảo trì đường thủy nội địa

Bộ Xây dựng đang dự thảo Thông tư hướng dẫn phương pháp xác định chi phí bảo trì kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa nhằm không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý chi phí bảo trì, ban hành một hệ thống công cụ - kỹ thuật phục vụ trực tiếp cho việc lập, quản lý và thẩm định dự toán bảo trì kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa trên phạm vi toàn quốc.

Dự thảo Thông tư gồm 4 Phụ lục có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi các văn bản trước đây như: Thông tư số 14/2021/TT-BXD ngày 08/9/2021, hướng dẫn xác định chi phí bảo trì công trình xây dựng; hay Thông tư số 38/2020/TT-BGTVT ngày 31/12/2022, hướng dẫn phương pháp định giá và quản lý giá dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực quản lý, bảo trì đường thủy nội địa thực hiện theo phương thức đặt hàng sử dụng NSTW từ nguồn kinh phí chi thường xuyên, dù có quy định về bảo trì công trình xây dựng hoặc định giá dịch vụ sự nghiệp công, nhưng chưa bao quát đặc thù của kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa, đặc biệt với các cấu phần như: luồng, hành lang bảo vệ luồng, báo hiệu và các công tác đặc thù như điều tiết bảo đảm an toàn giao thông hay thường trực chống va trôi.

Lần đầu cung cấp biểu mẫu tổng hợp

Trong đó, Phụ lục I về “Tổng hợp dự toán chi phí quản lý, bảo dưỡng thường xuyên công trình đường thủy nội địa” là biểu mẫu tổng hợp dự toán phần việc chiếm tỷ trọng ngân sách lớn nhất mỗi năm. Trước đây, công tác bảo trì thường xuyên thường được lập theo biểu mẫu của Thông tư số 14/2021/TT-BXD vốn thiết kế cho công trình xây dựng truyền thống, dẫn tới nhiều bất cập khi áp dụng cho đường thủy.

Phụ lục I mới lần đầu tiên cung cấp biểu mẫu tổng hợp dành riêng cho tuyến sông, tuyến kênh, bao gồm đầy đủ các khoản mục gốm các nhóm chi phí như: chi phí thực hiện, chi phí quản lý của chủ đầu tư, chi phí tư vấn và chi phí khác.

Mẫu biểu mới khắc phục tình trạng mỗi đơn vị lập theo một cách khác nhau, giúp thống nhất và chuẩn hóa toàn bộ quy trình lập dự toán bảo dưỡng thường xuyên.

Ban hành tỷ lệ chi phí chung và chi phí nhà tạm riêng

Tiếp nối Phụ lục I, Phụ lục II về “Dự toán chi phí thực hiện công việc quản lý, bảo dưỡng thường xuyên” là phần đổi mới quan trọng nhất của toàn bộ Thông tư. Trước đây, phương pháp xác định chi phí bảo trì đường thủy được vận dụng từ Thông tư số 14/2021/TT-BXD và một phần từ các văn bản của Bộ GTVT như Thông tư số 38/2020/TT-BGTVT. Tuy nhiên, các văn bản này không quy định cụ thể phương pháp xác định chi phí cho các công tác đặc thù đường thủy, ví dụ như: đo dò bãi cạn, bảo trì báo hiệu, vận hành đèn hiệu hay công tác đặc thù của quản lý giao thông đường thủy.

Phụ lục II đã khắc phục toàn bộ khoảng trống này khi lần đầu tiên đưa vào công thức riêng cho vật liệu - nhân công - máy, định mức chi phí chung theo đặc thù bảo trì, thu nhập chịu thuế tính trước và tỷ lệ chi phí nhà tạm.

Điểm mới mang tính đột phá nằm ở việc ban hành tỷ lệ chi phí chung và chi phí nhà tạm riêng, thay vì sử dụng tỷ lệ của công trình xây dựng vốn không phù hợp với mô hình bảo trì phân tán dọc theo tuyến sông, tuyến kênh. Điều này tạo cơ sở pháp lý vững chắc, tránh các vướng mắc thường gặp trong thanh tra - kiểm toán.

Đề xuất tỷ lệ chi phí quản lý theo quy mô giá trị dự toán

Phụ lục III về “Chi phí quản lý của chủ đầu tư” là một trong những nội dung thay đổi đáng chú ý nhất so với quy định trước đây. Dưới giai đoạn Bộ GTVT quản lý, chi phí quản lý của chủ đầu tư khi thực hiện bảo trì đường thủy thường được tính theo các quy định chung về dự án xây dựng hoặc theo Thông tư số 38/2020/TT-BGTVT trong phương thức đặt hàng.

Tuy nhiên, Luật Giá mới có hiệu lực từ 01/7/2024, không còn cơ sở pháp lý của phương pháp định giá dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực đường thủy, dẫn đến khoảng trống trong việc xác định chi phí quản lý khi áp dụng phương thức đấu thầu.

Phụ lục III của dự thảo Thông tư đã giải quyết triệt để vấn đề này bằng cách đưa ra tỷ lệ chi phí quản lý của chủ đầu tư theo từng quy mô giá trị dự toán, từ dưới 10 tỷ đến dưới 1.000 tỷ đồng. Phân chia theo quy mô này phản ánh đúng đặc điểm của bảo trì đường thủy: khối lượng nhỏ lẻ nhưng trải dài theo tuyến, yêu cầu quản lý kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi phải có bộ máy quản lý phù hợp.

Như vậy, Phụ lục III không chỉ đơn thuần là thay thế quy định cũ, mà còn thiết lập cơ chế minh bạch - thống nhất để các chủ đầu tư thực hiện lập kế hoạch chi phí quản lý.

Tổng hợp đầy đủ ba nhóm chi phí

Cuối cùng, Phụ lục IV về “Tổng hợp dự toán chi phí bảo trì kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa” đóng vai trò là bảng tổng hợp gồm đầy đủ ba nhóm chi phí: chi phí quản lý, bảo dưỡng thường xuyên; chi phí sửa chữa công trình đường thủy; và chi phí các công việc khác trong kế hoạch bảo trì gồm khảo sát luồng, quan trắc, kiểm định, điều tiết khống chế, thường trực chống va trôi và các công tác xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật.

Trước đây, không có mẫu tổng hợp thống nhất dành riêng cho hệ thống đường thủy, dẫn đến mỗi cơ quan tự lập theo biểu riêng, gây khó khăn trong thẩm định và phân bổ ngân sách.

Phụ lục IV lần đầu tiên chuẩn hóa cấu trúc dự toán bảo trì toàn ngành, đặc biệt hữu ích đối với các tuyến sông liên tỉnh khi cần tổng hợp chi phí theo phạm vi quản lý của từng chủ đầu tư.

Nhìn tổng thể, bốn Phụ lục của dự thảo Thông tư không chỉ là phần phụ trợ kỹ thuật, mà thực chất tạo thành bộ công cụ đầy đủ, thống nhất và có tính bắt buộc cho hoạt động lập và quản lý chi phí bảo trì kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa.

So với các quy định trước đây, sự khác biệt lớn nhất nằm ở việc lần đầu tiên Bộ Xây dựng ban hành phương pháp tính chi phí mang tính đặc thù cho đường thủy, giải quyết khoảng trống pháp lý sau khi Luật Giá mới có hiệu lực và khắc phục những bất cập trong cách tính chi phí bảo trì các năm trước, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tăng cường minh bạch trong công tác bảo trì - một lĩnh vực đặc thù nhưng đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an toàn giao thông và phát triển vận tải thủy.