Đại biểu Quốc hội đề nghị thu hẹp dự án phải xin chủ trương đầu tư, bổ sung tiêu chí định tính để tránh “xé nhỏ” dự án và cơ chế xin - cho, tại phiên họp sáng 27/11. 
Tiếp tục Kỳ họp thứ 10, sáng 27/11, Quốc hội khóa XV thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Đầu tư (sửa đổi). Các ý kiến tập trung phân tích đề xuất sửa đổi nhóm Điều, khoản liên quan đến chấp thuận chủ trương đầu tư trong dự thảo Luật, gồm Điều 23, 24, 25, 26, 27, 29, 30 và các khoản 1, 2, 3 của Điều 24. Nội dung thảo luận xoay quanh hai nhóm vấn đề lớn: (1) phạm vi, tiêu chí dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư và (2) yêu cầu hoàn thiện quy trình, cơ chế thẩm quyền để giảm rủi ro và tăng tính khả thi.
Làm rõ tiêu chí dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư
Nhiều đại biểu cho rằng, dự thảo Luật cần xây dựng hệ thống tiêu chí vừa định lượng vừa định tính, bảo đảm việc xác định đối tượng dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư thống nhất trong áp dụng và hạn chế tùy tiện trong thực thi.
Đại biểu Lã Thanh Tân (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng, dự thảo Luật mới dừng ở mức liệt kê nhóm dự án theo quy mô diện tích đất hoặc tổng mức đầu tư mà chưa xem xét các yếu tố chi phối lớn đến an ninh môi trường, hạ tầng dân cư, quốc phòng - an ninh. Cần đưa vào Luật các ngưỡng định lượng cụ thể, có giá trị áp dụng thống nhất giữa trung ương và địa phương. Khi đó, quá trình phân cấp sẽ thực chất hơn, đi cùng với công cụ kiểm soát quyền lực hiệu quả.
Với cùng mối quan tâm, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cảnh báo nguy cơ mở rộng quá mức phạm vi dự án phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư. Đặc biệt, các dự án nhà ở thương mại hoặc khu đô thị bị quy định chung một chế độ, không phân biệt quy mô, dẫn đến nguy cơ thủ tục kéo dài, cản trở triển khai thực tế. Đề nghị chỉ yêu cầu chấp thuận chủ trương với dự án trên 50 ha hoặc có quy mô dân số trên 3.000 người; dự án mở rộng dưới 20% diện tích thì không phải xin lại chủ trương đầu tư.
Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (đoàn TP.HCM) phân tích sâu hơn rủi ro của cách tiếp cận thuần định lượng. Ví dụ, dự án sử dụng 49 ha rừng đặc dụng sẽ không phải chấp thuận chủ trương đầu tư, trong khi 50 ha lại phải thực hiện chấp thuận chủ trương đầu tư. Điều này có thể dẫn tới thực trạng “xé nhỏ dự án” để né Luật. Vì vậy, đề nghị bổ sung các tiêu chí định tính như mức độ ảnh hưởng đến môi trường, an sinh xã hội, chi phí GPMB, nguy cơ phá vỡ quy hoạch đất lúa… nhằm bảo đảm quản lý rủi ro thực chất, đặc biệt trong những tình huống có tác động tiêu cực dù diện tích nhỏ hơn ngưỡng định lượng.
Ở góc độ tiến độ triển khai, đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn TP.HCM) phân tích quá trình đầu tư một dự án phải trải qua nhiều tầng nấc thủ tục: sau khi chấp thuận chủ trương đầu tư phải lựa chọn nhà đầu tư, đấu giá đất hoặc đấu thầu lựa chọn, lập và phê duyệt quy hoạch 1/500, thẩm định báo cáo khả thi, thiết kế cơ sở, cấp phép xây dựng... Vì vậy, việc mở rộng quá nhiều đối tượng phải xin chủ trương đầu tư ngay từ đầu sẽ tạo độ trễ lớn, gây khó khăn cho doanh nghiệp và làm mất cơ hội đầu tư.
Từ các phân tích trên, nhóm đại biểu cùng thống nhất quan điểm: phải làm rõ phạm vi, tránh bao phủ tràn lan; đồng thời thiết lập tiêu chí đa chiều, gắn với mục tiêu bảo vệ tài nguyên, môi trường, quốc phòng - an ninh và lợi ích cộng đồng, nhưng không tạo ra rào cản hành chính mới cho phát triển kinh tế.
Hoàn thiện thẩm quyền, quy trình và cơ chế hậu kiểm
Ngoài phạm vi áp dụng, nhiều đại biểu cho rằng, cần rà soát đồng bộ thủ tục và phân cấp thẩm quyền trong chấp thuận chủ trương đầu tư, nhằm giảm thủ tục chồng chéo, bịt kẽ hở pháp lý và chống cơ chế xin - cho.
Trước hết, đại biểu Lã Thanh Tân lưu ý, dự thảo Luật có quy định cho phép chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp nhận nhà đầu tư trong một số trường hợp, nếu không quy định thật chặt chẽ về nguyên tắc, điều kiện và tiêu chí áp dụng sẽ dẫn tới nguy cơ lợi dụng chính sách và giảm tính cạnh tranh công khai trong lựa chọn nhà đầu tư. Do đó, cần tách bạch hai bước hoặc chỉ thực hiện đồng thời trong trường hợp đặc biệt, có cơ sở pháp lý rõ ràng.
Tiếp cận từ yêu cầu kiểm soát quyền lực, đại biểu Trương Trọng Nghĩa nhấn mạnh việc bổ sung tiêu chí định tính còn giúp Nhà nước có “khung quyết định chính sách đủ linh hoạt”, tránh hình thức trong quản lý và xử lý được các tình huống phát sinh phức tạp về xã hội và an ninh.
Trong khi đó, đại biểu Trần Anh Tuấn đề nghị phải rút ngắn quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư, để tránh độ trễ thủ tục quá lớn khi nhà đầu tư triển khai dự án. Thực tế, thời gian hoạt động dự án được tính từ lúc chấp thuận chủ trương, trong khi đất chưa được giao cho nhà đầu tư. Điều này làm ảnh hưởng quyền lợi nhà đầu tư và gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong giám sát tiến độ.
Kết luận phiên thảo luận về dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đánh giá cao các góp ý xác đáng của đại biểu, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện tiêu chí dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng kết hợp định lượng và định tính; chỉ giữ lại những trường hợp thật sự cần thiết để bảo đảm quản lý nhà nước; làm rõ cơ chế phân cấp thẩm quyền giữa Quốc hội - Chính phủ - địa phương, đồng bộ với các luật có liên quan như Luật Quy hoạch (sửa đổi), Luật Đất đai…; tách bạch quy trình, cơ chế hậu kiểm, bảo đảm vừa thúc đẩy đầu tư, vừa kiểm soát rủi ro.
Từ thảo luận tại hội trường cho thấy, dù có nhiều hướng tiếp cận khác nhau, các đại biểu đều thống nhất mục tiêu hoàn thiện quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng rõ tiêu chí, minh bạch thẩm quyền, hài hòa phân cấp, là điều kiện tiên quyết để Luật Đầu tư (sửa đổi) đi vào cuộc sống.
