Tại khoản k mục 1, điều 14, NĐ 151/2025/NĐ-CP quy định: “Trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư quy định tại khoản 6 Điều 91 và khoản 1 Điều 110 Luật Đất đai”. 
Trong quá trình phát triển, việc Nhà nước thu hồi đất để mở đường, xây trường học, hay xây dựng khu công nghiệp đã trở nên quen thuộc. Thế nhưng, phía sau những dự án lớn đó là những câu chuyện không hề đơn giản xung quanh việc người dân phải rời bỏ nơi chôn rau cắt rốn để đến nơi ở mới. Sau khi bỏ cấp huyện, ai sẽ là người gần gũi, sát cánh cùng bà con trong hành trình ấy? Đó chính là UBND cấp xã.
Tái định cư là việc Nhà nước thực hiện bồi thường bằng đất ở hoặc bằng nhà ở tại khu tái định cư hoặc địa điểm khác phù hợp cho người có đất thu hồi hoặc hỗ trợ bằng giao đất ở, nhà ở tái định cư cho người không đủ điều kiện bồi thường về đất ở theo quy định của Luật Đất đai 2024 nhưng không còn chỗ ở nào khác.
Tại khoản k mục 1, điều 14, NĐ 151/2025/NĐ-CP quy định: “Trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc Tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư quy định tại khoản 6 Điều 91 và khoản 1 Điều 110 Luật Đất đai".
Tra cứu khoản 6 Điều 91 Luật Đất đai quy định:
6. UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư để bảo đảm chủ động trong việc bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi. Việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất."
Tra cứu khoản 1 Điều 110 Luật Đất đai quy định:
1. UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư theo quy định của pháp luật.
Khi bộ máy chính quyền hiện nay rút gọn thành 2 cấp, nhiều chức năng, nhiệm vụ vốn do UBND huyện thực hiện đã được điều chỉnh, phân cấp trực tiếp về cho cấp xã. Điều này không chỉ rút ngắn khoảng cách quản lý mà còn tăng cường tính chủ động, trách nhiệm của cơ sở - nơi trực tiếp gắn bó, gần gũi với đời sống hằng ngày của người dân.
Trong lĩnh vực quản lý đất đai, sự thay đổi này đặc biệt rõ nét ở các nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nếu trước đây, vai trò chủ đạo thuộc UBND cấp huyện thì nay, UBND xã trở thành có trách nhiệm trong tổ chức lập và thực hiện các dự án tái định cư. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để chính quyền cơ sở khẳng định vị thế và uy tín trong mắt người dân. Để làm tốt vai trò của mình, UBND xã cần thực hiện:
Thứ nhất: Khảo sát, nắm bắt hoàn cảnh từng hộ
Không ai hiểu người dân bằng chính chính quyền xã. Từng mảnh vườn, từng mái nhà, từng câu chuyện mưu sinh của bà con đều được xã nắm rõ. Khi có dự án thu hồi đất, UBND xã là đơn vị đầu tiên rà soát danh sách hộ bị ảnh hưởng, ghi nhận nhu cầu về nhà ở, đất ở và việc làm.
Thứ hai: Tham gia lập dự án tái định cư
UBND xã cung cấp thông tin dân cư, điều kiện hạ tầng, yếu tố văn hóa - xã hội để cùng cấp tỉnh xây dựng phương án. Dữ liệu “từ gốc” này bảo đảm dự án tái định cư không phải là một bản vẽ trên giấy, mà là một kế hoạch gắn với cuộc sống thực.
Thứ ba: Tổ chức thực hiện
Đây là phần việc vất vả nhất. UBND xã phải tuyên truyền, đối thoại để người dân hiểu rõ quyền lợi - nghĩa vụ của mình. Họ cũng là đơn vị tổ chức bốc thăm nền tái định cư, bàn giao đất, hỗ trợ bà con ổn định chỗ ở. Có thể nói, từ buổi họp dân đến ngày bà con nhận chìa khóa ngôi nhà mới, đều có bóng dáng chính quyền xã.
Thứ tư: Giám sát và bảo vệ quyền lợi của dân
Nếu hạ tầng khu tái định cư có vấn đề - điện nước chậm đấu nối, đường chưa hoàn thiện - UBND xã sẽ phản ánh lên tỉnh, đồng thời giải thích cho người dân để giảm căng thẳng. Vai trò đầu mối này vừa là trách nhiệm, vừa là uy tín của chính quyền xã trong cộng đồng.
