AI thế hệ mới đang lan nhanh trong khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam, rõ nhất ở lĩnh vực thương mại dịch vụ. Nhưng đằng sau tỷ lệ ứng dụng cao là một nghịch lý ít được phân tích: AI đã được dùng cho nhiều nghiệp vụ nhưng phần lớn mới dừng ở vai trò gợi ý, còn con người vẫn trực tiếp làm và quyết định. Bài báo phân tích thực trạng theo hai trục là mức tự chủ và nhóm nghiệp vụ, vận dụng khung TOE cùng lý thuyết năng lực hấp thụ để định vị các rào cản. DOI: http://doi.org/10.64588/jc.02.07.2026
TÁC GIẢ:
THS Phạm Việt Dũng*, PGS.TS Nguyễn Cao Ý
Trường Đại học Giao thông vận tải
*Email: dungpv@utc.edu.vn
THÔNG TIN BÀI BÁO
Chuyên mục: Khoa học công nghệ
Ngày nhận bài: 18/6/2026
Ngày sửa bài: 25/6/2026
Ngày chấp nhận đăng: 06/7/2026
Ngày xuất bản Online: 09/7/2026
Tác giả liên hệ: Email: dungpv@utc.edu.vn
TÓM TẮT
AI thế hệ mới đang lan nhanh trong khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam, rõ nhất ở lĩnh vực thương mại dịch vụ. Nhưng đằng sau tỷ lệ ứng dụng cao là một nghịch lý ít được phân tích: AI đã được dùng cho nhiều nghiệp vụ nhưng phần lớn mới dừng ở vai trò gợi ý, còn con người vẫn trực tiếp làm và quyết định. Bài báo gọi đó là nghịch lý “ứng dụng rộng tự chủ thấp” và phân tích thực trạng theo hai trục là mức tự chủ và nhóm nghiệp vụ, vận dụng khung TOE cùng lý thuyết năng lực hấp thụ để định vị các rào cản. Từ đó, bài báo kết luận nhận thức là gốc rễ của chiều rộng, còn lòng tin và bằng chứng về giá trị mới là gốc rễ của chiều sâu.
Từ khóa: AI thế hệ mới; mức độ tự chủ của AI; năng lực hấp thụ; doanh nghiệp nhỏ và vừa thương mại dịch vụ; TOE.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] McKinsey & Company. The state of AI in 2025: Agents, innovation and transformation (McKinsey Global Survey on AI). QuantumBlack, AI by McKinsey. Internet: https://www.mckinsey.com/capabilities/quantumblack/our-insights/the-state-of-ai, 2025.
[2] Gartner. Gartner predicts over 40% of agentic AI projects will be canceled by end of 2027 [Press release]. Internet: https://www.gartner.com/en/newsroom/press-releases/2025-06-25-gartner-predicts-over-40-percent-of-agentic-ai-projects-will-be-canceled-by-end-of-2027, 25 June 2025.
[3] VECOM - Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam. Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2025 (EBI 2025). Internet: https://vecom.vn/bao-cao-chi-so-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2025, 2025 (số liệu năm 2024).
[4] Google, Temasek & Bain & Company. e-Conomy SEA 2025: From digital decade to AI reality - Accelerating the future in ASEAN. Internet: https://services.google.com/fh/files/misc/e_conomy_sea_2025_report.pdf, 2025.
[5] ITviec. Vietnam AI adoption status and IT hiring insight 2025 (Mini report). Internet: https://itviec.com/blog/key-summary-of-vietnam-ai-adoption-and-it-hiring-report/, 2025.
[6] Amazon Web Services [AWS] & Strand Partners. Unlocking Vietnam's AI potential. AWS. Internet: https://press.aboutamazon.com/sg/aws/2025/9/new-aws-research-shows-strong-ai-adoption-momentum-in-vietnam, 2025.
[7] Lazada Group & Kantar. Bridging the AI gap: Online seller perceptions and adoption trends in Southeast Asia (Khảo sát thực hiện bởi Kantar). Lazada Group. Internet: https://www.prnewswire.com/apac/news-releases/three-in-four-southeast-asian-ecommerce-sellers-require-additional-support-in-their-ai-adoption-lazada-report-reveals-302422986.html, 2025.
[8] Cisco. Cisco AI Readiness Index 2024: Vietnam. Cisco Systems. Internet: https://www.cisco.com/c/dam/m/en_us/solutions/ai/readiness-index/2024-m11/documents/cisco-ai-readiness-index-vn.pdf, 2024.
[9] Thân Ngọc Minh. Tác động của trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đến hiệu quả DNNVV thương mại - dịch vụ ở Việt Nam. Tạp chí Công Thương, số 9. Internet: https://tapchicongthuong.vn/tac-dong-cua-tri-tue-nhan-tao-va-chuyen-doi-so-den-hieu-qua-doanh-nghiep-nho-va-vua-thuong-mai-dich-vu-o-viet-nam-513633.htm, 2026.
[10] Nguyễn Thị Phương Thúy. Tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả hoạt động của DNNVV tại Việt Nam. Nghiên cứu Kinh tế - Tài chính Online (chuyên trang của Tạp chí Kinh tế - Tài chính), đăng ngày 22/3/2026. Internet: https://nghiencuu.tapchikinhtetaichinh.vn/tac-dong-cua-chuyen-doi-so-den-hieu-qua-hoat-dong-cua-doanh-nghiep-nho-va-vua-tai-viet-nam-151528.html, 2026.
[11] Hồ Đắc Đăng Khoa, Đinh Phi Hổ và Trần Thị Ngọc Lan. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Vai trò của nhận thức bảo mật và mô hình đề xuất trong bối cảnh Việt Nam. Tạp chí Khoa học Đại học Mở TP.HCM - Kinh tế và Quản trị kinh doanh, 21(1), 21-36, 2026. https://doi.org/10.46223/HCMCOUJS.econ.vi.21.1.4597.2026.
[12] Nguyễn Hoàng Phương Hiếu và Lại Doãn Anh Tuấn. Mức độ sử dụng trí tuệ nhân tạo của nhân sự marketing trong ngành bán lẻ trực tuyến tại TP.HCM. Tạp chí Quản lý nhà nước (đăng trực tuyến ngày 17/10/2024). Internet: https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/10/17/muc-do-su-dung-tri-tue-nhan-tao-cua-nhan-su-marketing-trong-nganh-ban-le-truc-tuyen-tai-tp-ho-chi-minh/, 2024.
[13] Nguyễn Thị Phương Anh, Bùi Huy Khôi, Nguyễn Quang Thu và Trần Nhã Ghi. The role of the level of artificial intelligence adoption on business model innovation, sustainable competitive advantage and firm performance: Integrating the TOE framework and Dynamic Capabilities theory. Green Technologies and Sustainability, 4, 100384, 2026, https://doi.org/10.1016/j.grets.2026.100384.
[14] Parasuraman, R., Sheridan, T. B. & Wickens, C. D. A Model for Types and Levels of Human Interaction with Automation. IEEE Transactions on Systems, Man and Cybernetics - Part A, 30(3), 286-297, 2000.
[15] Sheridan, T. B., & Verplank, W. L. Human and Computer Control of Undersea Teleoperators. MIT Man-Machine Systems Laboratory, 1978.
[16] Feng, K. J. K., McDonald, D. W. & Zhang, A. X. Levels of Autonomy for AI Agents. arXiv:2506.12469, 2025.
[17] Tornatzky, L. G. & Fleischer, M. The Processes of Technological Innovation. Lexington Books, 1990.
[18] Cohen, W. M. & Levinthal, D. A. Absorptive Capacity: A New Perspective on Learning and Innovation. Administrative Science Quarterly, 35(1), 128-152, 1990.
[19] OECD. AI adoption by small and medium-sized enterprises: OECD discussion paper for the G7. OECD Publishing, 2025, https://doi.org/10.1787/426399c1-en.
[20] Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (iDEA). Sách trắng Thương mại điện tử Việt Nam năm 2023. Bộ Công Thương. Internet: https://idea.gov.vn/?page=document, 2023.
[21] Milieu Insight. Vietnam's young e-commerce sellers are scaling fast, but rapid growth outpaces ecosystem support. Milieu Insight. Internet: https://www.prnewswire.com/apac/news-releases/vietnams-young-e-commerce-sellers-are-scaling-fast-but-rapid-growth-outpaces-ecosystem-support-new-milieu-insight-study-302639846.html, 2025.
[22] Quốc hội. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Luật số 91/2025/QH15), hiệu lực 01/01/2026; Nghị định 356/2025/NĐ-CP hướng dẫn (ban hành 31/12/2025), 2025. Luật: https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-91-2025-qh15-45578.htm; Nghị định: https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/nghi-dinh-so-356-2025-nd-cp-468371.htm.
►Xem bài báo tại đây
