Dự thảo Thông tư của Bộ Xây dựng quy định thi, cấp chứng chỉ chuyên môn thuyền viên phương tiện thủy nội địa (thay thế Thông tư số 40/2019/TT-BGTVT) bổ sung nhiều quy định mới nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, thuận lợi hơn cho người học, người thi lấy chứng chỉ chuyên môn thuyền viên. 
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao trách nhiệm
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đóng góp của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định thi, cấp, cấp lại, chuyển đổi giấy chứng nhận khả năng chuyên môn, chứng chỉ chuyên môn thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa (để thay thế Thông tư số 40/2019/TT-BGTVT quy định thi, kiểm tra, cấp, cấp lại, chuyển đổi giấy chứng nhận khả năng chuyên môn, chứng chỉ chuyên môn thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa; được sửa đổi bổ sung bởi các Thông tư số: 35/2020/TT-BGTVT, số 38/2023/TT-BGTVT, số 60/2024/TT-BGTVT, số 09/2025/TT-BXD).
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (chủ trì xây dựng dự thảo Thông tư) cho biết, sau hơn 06 năm triển khai thực hiện Thông tư số 40/2019/TT-BGTVT đã phát huy hiệu quả thiết thực, góp phần chuẩn hóa nguồn nhân lực thuyền viên phương tiện thủy, nâng cao nhận thức pháp luật và bảo đảm ATGT đường thủy.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mô hình tổ chức bộ máy quản lý nhà nước được tổ chức, sắp xếp lại, cũng như yêu cầu mới về cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số… cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung quy định mới để giải quyết những bất cập và tạo thuận lợi cho người học, thi lấy bằng, chứng chỉ chuyên môn thuyền viên, cũng như huy động nguồn nhân lực tham gia lĩnh vực GTVT đường thủy. Do đó, việc xây dựng và đề xuất ban hành Thông tư thay thế Thông tư số 40/2019/TT-BGTVT là cần thiết.
Dự thảo Thông tư gồm 07 Chương, 31 Điều và 16 phụ lục được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp với thực tế, đồng thời sửa đổi, bổ sung các nội dung nhằm phù hợp với hệ thống pháp luật liên quan và giải quyết những bất cập thực tế, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Trong đó, bổ sung các quy định nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức thực hiện; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số và bảo đảm công khai, minh bạch, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Thuận lợi hơn cho người học, thi, chuyển đổi bằng thuyền viên
Đối tượng tác động chính của dự thảo thông tư là người học, thi để được công nhận là thuyền viên phương tiện thủy (gồm giấy chứng nhận khả năng chuyên môn thuyền trưởng, máy trưởng - gọi tắt là “bằng”), người đủ điều kiện để làm việc trên phương tiện thủy (được cấp chứng chỉ chuyên môn, thuộc các nhóm chứng chỉ: Nghiệp vụ, đặc biệt, huấn luyện an toàn cơ bản).
Nhằm thuận lợi cho người học, thi, dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số thuật ngữ nhằm thống nhất trong cách hiểu, thực hiện; đồng thời bổ sung nhiều quy định mới nhằm làm rõ hơn điều kiện để được dự thi lấy bằng, chứng chỉ chuyên môn. Điều kiện, tiêu chuẩn đầu vào nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo, chất lượng nguồn nhân lực và cũng thuận lợi cho người học, người thi.
Trong đó, dự thảo bổ sung quy định về cấp chứng chỉ điều khiển phương tiện đi ven biển (có chứng chỉ sơ cấp trở lên một trong các chuyên ngành về điều khiển tàu biển, điều khiển phương tiện thủy nội địa, thuyền trưởng hạng ba, có bằng thuyền trưởng từ hạng ba trở lên, có thời gian đảm nhiệm chức danh thuyền trưởng hạng ba trở lên tối thiểu 06 tháng); quy định rõ điều kiện dự học nâng hạng thuyền trưởng, máy trưởng hạng nhất (tốt nghiệp chuyên ngành điều khiển tàu biển, máy tàu biển, điều khiển tàu thủy, máy tàu thủy hệ trung cấp trở lên).
Bổ sung quy định người đã có chứng chỉ sơ cấp điều khiển phương tiện thủy hoặc điều khiển tàu biển hoặc thủy thủ được dự thi lấy bằng thuyền trưởng hạng tư trên mà không phải dự học chương trình tương ứng; giảm thời gian tập sự (03 tháng so với quy định hiện nay) đối với người có bằng tốt nghiệp cao đẳng, trung cấp, sơ cấp để được dự thi lấy bằng cấp bằng thuyền trưởng, máy trưởng (theo hạng phù hợp); quy định giảm thời gian thâm niên làm việc (từ 12 tháng xuống còn 09 tháng) để nâng hạng từ thủy thủ, thợ máy lên bằng thuyền, máy trưởng hạng ba.
Nhằm tận dụng và bổ sung nguồn lực xã hội cho lĩnh vực GTVT đường thủy, dự thảo thông tư cũng bổ sung quy định chuyển đổi từ bằng, chứng chỉ chuyên môn thuyền viên, người lái phương tiện hàng hải, phương tiện đường thủy làm nhiệm vụ an ninh, quốc phòng (trong đó đặc biệt là lực lượng thuyền viên là bộ đội, công an xuất ngũ có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn) sang thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa.
Cùng đó, bổ sung quy định duyệt xét cấp bằng thuyền trưởng hạng tư; bỏ quy định người được cấp chứng chỉ chuyên môn lái phương tiện khi quá tuổi lao động không được phép tham gia các hoạt động kinh doanh vận tải.
Dự thảo cũng quy định chi tiết các trường hợp bằng, chứng chỉ chuyên môn được cấp lại, trong đó nhằm tiết giảm chi phí cho người dân, xã hội, quy định trường hợp bằng thuyền trưởng, máy trưởng quá hạn sử dụng dưới 03 tháng được cấp lại, thay vì phải thi lại như hiện nay.
Về tổ chức thi và cấp bằng, chứng chỉ chuyên môn thuyền viên, dự thảo quy định phân cấp triệt để việc cấp chứng chỉ chuyên môn cho cơ sở đào tạo thuyền viên để cơ sở chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ và chịu trách nhiệm về kết quả đào tạo. Sở xây dựng các địa phương có thẩm quyền, trách nhiệm giám sát các kỳ kiểm tra của cơ sở đào tạo. Sở xây dựng cấp bằng thuyền trưởng, máy trưởng và chứng chỉ chuyên môn điều khiển phương tiện đi ven biển đối với học viên tại cơ sở đào tạo thuộc địa bàn quản lý.
Trong quy định cụ thể về thi, nội dung thi thực hành các hạng bằng thuyền trưởng được điều chỉnh giảm thời gian (giảm 30 phút) so với hiện nay. Quy định về hội đồng thi, giám sát kỳ thi cũng được sửa đổi, bổ sung để phân định rõ vai trò, trách nhiệm của cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý, các thành viên trong công tác tổ chức thi, giám sát và chấm thi.
Nhằm ứng dụng chuyển đổi số và công khai, minh bạch trong lĩnh vực trên, dự thảo bổ sung quy định cơ sở đào tạo cập nhật dữ liệu bằng, chứng chỉ thuyền viên, người lên hệ thống thông tin điện tử. Quy định trách nhiệm của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, sở xây dựng trong việc thực hiện ứng dụng, khai thác, bảo đảm an ninh, an toàn công nghệ thông tin lĩnh vực đường thủy nội địa. Cùng với đó, bổ sung trách nhiệm của chủ phương tiện, doanh nghiệp vận tải thủy nội địa; học viên, thí sinh, thuyền viên, người lái phương tiện trong việc thực hiện các nội dung được quy định tại thông tư.
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, sau khi dự thảo Thông tư được thông qua và ban hành, việc tổ chức thực hiện thông tư được thực hiện trên cơ sở sử dụng nguồn lực hiện có, không làm phát sinh yêu cầu bổ sung biên chế hoặc tăng chi ngoài dự toán được giao. Các quy định mới trong thông tư sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng để các cơ sở đào tạo, huấn luyện chủ động xây dựng, cập nhật và tổ chức thực hiện chương trình đào tạo, huấn luyện thuyền viên, người làm việc trên phương tiện thủy bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu thực tiễn.
