Điều chỉnh, bổ sung phù hợp với công ước quốc tế và thực tế Việt Nam
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang vừa ký ban hành Thông tư số 77/2026/TT-BXD ngày 09/10/2026 của Bộ Xây dựng quy định về tiêu chuẩn chuyên môn, chứng chỉ chuyên môn, đào tạo, huấn luyện thuyền viên và định biên an toàn tối thiểu của tàu biển Việt Nam. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/12/2026, đồng thời thay thế Thông tư số 20/2023/TT-BGTVT ngày 30/6/2023 của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng).
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (đơn vị chủ trì xây dựng, đề xuất ban hành thông tư), Việt Nam là quốc gia thành viên Công ước quốc tế về Tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chỉ và trực ca cho thuyền viên tàu biển năm 1978 (STCW) và các sửa đổi, bổ sung.
Thời gian gần đây, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) liên tục ban hành, cập nhật các nghị quyết và chương trình huấn luyện mẫu, cùng với sự phát triển của KHCN, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng sạch, giảm phát thải CO2... đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, huấn luyện, tiêu chuẩn và cấp chứng chỉ thuyền viên tại Việt Nam.
Do đó, việc ban hành Thông tư số 77/2026/TT-BXD nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất, làm căn cứ cho việc đầu tư, nâng cấp cơ sở đào tạo, cũng như nâng cao hiệu quả quản lý, nâng chất lượng đào tạo, huấn luyện thuyền viên hàng hải trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Thông tư áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan đến tiêu chuẩn chuyên môn, chứng chỉ chuyên môn của thuyền viên, đào tạo, huấn luyện thuyền viên, định biên an toàn tối thiểu của tàu biển, tàu biển công vụ đã đăng ký trong sổ đăng ký tàu biển quốc gia Việt Nam.
So với trước, Thông tư số 77/2026/TT-BXD bên cạnh kế thừa các quy định còn phù hợp của Thông tư số 20/2023/TT- BGTVT, có sự sửa đổi, bổ sung một số nội dung chính: Điều chỉnh các tiêu chuẩn chuyên môn, điều kiện để cấp chứng chỉ chuyên môn cho thuyền viên để phù hợp với công ước quốc tế và thực tế Việt Nam. Bổ sung, cập nhật quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo hình thức điện tử; quy định về thẩm quyền cập nhật, ban hành bổ ghi nhận huấn luyện cho thuyền viên.
Trong bối cảnh hàng hải hội nhập quốc tế sâu rộng, những quy định mới được kỳ vọng sẽ hỗ trợ, đáp ứng tốt hơn yêu cầu đổi mới, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số trong đào tạo và tuyển dụng của doanh nghiệp vận tải, khai thác cảng và dịch vụ biển.
Rõ chức danh, tiêu chuẩn sỹ quan tàu biển
Nhằm làm rõ khái niệm sỹ quan làm việc trên tàu biển, Thông tư số 77/2026/TT-BXD quy định: ‘‘Sỹ quan là một thành viên trong thuyền bộ nhưng không phải thuyền trưởng, có đủ điều kiện, tiêu chuẩn đảm nhiệm một trong các chức danh trên tàu, bao gồm: Đại phó, sỹ quan boong, sỹ quan vô tuyến điện GMDSS; máy hai, sỹ quan máy, sỹ quan kỹ thuật điện". Đồng thời, định nghĩa cụ thể về từng chức danh sỹ quan để phù hợp với công ước quốc tế, cũng như tránh nhầm lẫn giữa các chức danh sỹ quan và chức danh khác (thủy thủ, thợ máy…).
Tiêu chuẩn chuyên môn của từng chức danh thuyền viên tàu biển cũng được quy định cụ thể, trong đó bổ sung quy định sỹ quan boong tàu trọng tải dưới 500 GT hành trình không gần bờ phải đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn của của sỹ quan boong tàu từ 500 GT trở lên.
Đối với đại phó của tàu từ 500 GT đến dưới 3000 GT, bổ sung điều kiện về thời gian để cấp giấy chứng nhận chuyên môn, với yêu cầu: Có thời gian đảm nhiệm chức danh sỹ quan boong tàu từ 500 GT trở lên tối thiểu 24 tháng hoặc đảm nhiệm chức danh sỹ quan boong tàu dưới 500 GT hành trình không gần bờ tối thiểu 24 tháng.
Tương tự, đối với thuyền trưởng: Có thời gian đảm nhiệm chức danh đại phó tàu từ 500 GT trở lên tối thiểu 24 tháng hoặc gian đảm nhiệm chức danh đại phó tàu dưới 500 GT hành trình không gần bờ tối thiểu 24 tháng hoặc đảm nhiệm chức danh thuyền trưởng tàu từ 50 GT đến dưới 500 GT hành trình gần bờ tối thiểu 12 tháng và đảm nhiệm chức danh đại phó tàu từ 500 GT trở lên tối thiểu 12 tháng.
Trong tiêu chuẩn đối để cấp giấy chứng nhận khả năng chuyên môn sỹ quan boong tàu từ 500 GT trở lên, thông tư bổ sung quy định điều kiện về thời gian đảm nhận chức danh đối với thuyền viên tàu công vụ. Cụ thể, thuyền viên làm việc trên tàu công vụ dưới 500 GT hành trình không gần bờ, thì phải có thời gian đi biển tối thiểu 36 tháng, trong đó có ít nhất 18 tháng trên tàu công vụ bao gồm 06 tháng trực ca buồng lái với chức danh thủy thủ trực ca AB.
Tăng định biên an toàn, giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số
Trong quy định về khung định biên an toàn tối thiểu tàu biển, thông tư giữ nguyên quy định chung về khung định biên an toàn tối thiểu đối với bộ phận boong tàu theo tổng dung tích, định biên theo bộ phận máy theo tổng công suất chính. Tuy vậy, nhằm tăng khả năng an toàn, thông tư bổ sung quy định: Đối với tàu biển có định biên từ 10 người trở lên hoạt động tuyến quốc tế, chủ tàu bố trí tối thiểu 01 bếp trưởng hoặc 01 cấp dưỡng. Đối với tàu biển có từ 100 người trở lên và thực hiện chuyến đi quốc tế dài hơn 03 ngày phải bố trí ít nhất một bác sĩ.
Nhằm ứng dụng chuyển đổi số trong lĩnh vực đào tạo, thi và cấp giấy chứng nhận khả năng chuyên môn thuyền viên tàu biển, thông tư bổ sung quy định Hội đồng thi sỹ quan hàng hải có thêm nhiệm vụ tham mưu cho Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam về việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong tổ chức kỳ thi.
Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, quy đinh trên nhằm tạo cơ sở pháp lý triển khai chuyển đổi số trong tổ chức thi, nâng cao tính minh bạch, khách quan, phù hợp yêu cầu hiện đại hóa quản lý và hệ thống đảm bảo chất lượng theo công ước quốc tế.
Trong giải quyết thủ tục hành chính, thông tư bổ sung, cập nhật quy trình giải quyết thủ tục hành chính, phân định rõ các hình thức nộp hồ sơ trực tiếp, qua bưu chính, trực tuyến và loại bỏ thành phần giấy tờ không cần thiết để đảm bảo phù hợp với quy định pháp luật và công khai, minh bạch, dễ thực hiện.
Cũng đáng chú ý, để đáp ứng yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, thông tư bổ sung quy định cấp giấy chứng nhận khả năng chuyên môn thuyền viên đồng thời bản điện tử và bản giấy (có giá trị pháp lý như nhau), góp phần tạo thuận lợi cho thuyền viên, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo.

Từ 01/12/2026, Thông tư của Bộ Xây dựng quy định về tiêu chuẩn chuyên môn, đào tạo, huấn luyện và định biên an toàn tối thiểu của tàu biển Việt Nam có hiệu lực thi hành, với một số quy định được điều chỉnh để phù hợp với công ước quốc tế và thực tế của Việt Nam. 



