Tích hợp trong quy hoạch bảo đảm đi vào thực tế

Xây dựng quy hoạch đồng thời ở tất cả các cấp

Đại biểu Hoàng Văn Cường - Đoàn TP Hà Nội cho rằng, nguyên nhân quy hoạch chậm, quy hoạch cấp dưới đã được phê duyệt có nguy cơ phải điều chỉnh, không phải hoàn toàn do khiếm khuyết của Luật Quy hoạch mà do hiểu chưa đúng về cách thức triển khai quy hoạch tích hợp nên còn lúng túng, thậm chí là còn chỉ đạo làm sai lệch bản chất của Luật Quy hoạch theo phương thức tích hợp.

Quy hoạch tích hợp không phải đơn thuần chỉ là việc ghép nội dung từ nhiều quy hoạch riêng lẻ thành một bản quy hoạch chung. Các nội dung và chỉ tiêu trong quy hoạch tích hợp phải được liên kết với nhau theo cả chiều dọc, tức là từ cấp trên, cấp dưới và theo chiều ngang là theo không gian lãnh thổ.

Để liên kết và thống nhất được các chỉ tiêu quy hoạch theo cả chiều dọc và chiều ngang thì quá trình xây dựng quy hoạch phải tiến hành đồng thời ở tất cả các cấp, các ngành và các địa phương để cùng đặt các phương án quy hoạch lên bàn, cùng trao đổi, thảo luận để đi đến một phương án chung thống nhất.

Đại biểu Hoàng Văn Cường e ngại, quy hoạch các tỉnh được duyệt trước, đến khi xây dựng quy hoạch các vùng chỉ là phép cộng cơ học. Các phương án quy hoạch của các tỉnh trong vùng lại với nhau và quy hoạch quốc gia lại là phương án cộng cơ học quy hoạch của các vùng. Điều này sẽ làm trái ngược hoàn toàn với nguyên tắc của quy hoạch là cấp dưới tuân thủ cấp trên.

Tuy nhiên, gần đây Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo các cơ quan ở trung ương phải tập trung thực hiện nhiệm vụ quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch ngành, việc này phải làm song song với quy hoạch các tỉnh.

Cũng theo đại biểu Hoàng Văn Cường, quy định về việc lựa chọn tư vấn quy hoạch chưa phù hợp, không huy động được đông đảo đội ngũ chuyên gia, các nhà khoa học tham gia vào quá trình lập quy hoạch. Đại biểu ví dụ như bản thân đại biểu là người đã làm chủ nhiệm hàng chục đề án quy hoạch của cấp huyện ở Hà Nội, TP.HCM. Đại biểu Cường cũng là người làm thư ký tổng hợp cho đề án quy hoạch của thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2020 và hiện nay là thành viên phản biện của hội đồng nghiệm thu quy hoạch của rất nhiều tỉnh. Nhưng nếu theo quy định, thì Đại biểu không đủ tiêu chuẩn để tham gia làm tư vấn quy hoạch cho 1 tỉnh. Điều này dẫn đến tình trạng là tư vấn quy hoạch của các tỉnh quanh đi quẩn lại chỉ tập trung vào một số đơn vị.

Việc quy định đấu thầu lựa chọn các đơn vị tư vấn cũng không có tác dụng tiết kiệm kinh phí, vì kinh phí đã được lập theo quy định cứng trong định mức, chỉ làm mất thêm thời gian và loại bỏ hoàn toàn cơ hội tham gia của các đơn vị tư vấn thuộc bộ, ngành, địa phương là những đơn vị có đầy đủ thông tin, am hiểu nhất về quy hoạch ở chính những ngành và địa phương đó.

Quy hoạch là việc phân bổ nguồn lực để đạt được các mục tiêu, do vậy trong các phương án quy hoạch phải có quy hoạch các nguồn lực để dành cho phát triển các sản phẩm mà các mục tiêu chiến lược đặt ra. Ví dụ, chúng ta có chiến lược phải đảm bảo nguồn nguyên vật liệu như xi măng cho xây dựng thì chúng ta phải quy hoạch các mỏ đá, các vùng nguyên liệu sản xuất xi măng chứ chúng ta không quy hoạch sản xuất bao nhiêu tấn xi măng.

Nhiều nước không tập trung làm quy hoạch tổng thể quốc gia

Đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng - Đoàn TP Cần Thơ cho rằng, một điều rất đáng tiếc là Đoàn giám sát Quốc hội kỳ này chưa có đủ thời gian và cơ sở để đánh giá được chất lượng của các quy hoạch đã được phê duyệt làm căn cứ đề xuất các giải pháp cụ thể hơn, giúp các quy hoạch chưa được phê duyệt nâng cao chất lượng quy hoạch trong thời gian tới.

Cần nghiên cứu, phân tích, đánh giá toàn diện hơn về kinh nghiệm quốc tế đối với việc xây dựng hệ thống quy hoạch, phương pháp lập và triển khai các loại quy hoạch, mối quan hệ giữa các loại quy hoạch với nhau, đặc biệt là có đánh giá cụ thể về thành công, hạn chế và bài học kinh nghiệm của các nước và gợi ý chính sách cho Việt Nam, đặc biệt là các nước có thực hiện quy hoạch tổng thể quốc gia giống như nước ta, được coi là quy hoạch quan trọng nhất, định hướng và dẫn dắt các quy hoạch khác.

Rất nhiều nước có kinh tế - xã hội phát triển và có quy hoạch được coi là thành công thì không tập trung vào làm quy hoạch tổng thể quốc gia, thay vào đó tập trung vào 3 quy hoạch: Một là quy hoạch sử dụng đất có tính đến các không gian ngầm và trên không; Hai là quy hoạch theo vùng lãnh thổ; Ba là quy hoạch theo các khu vực đô thị lớn.

Năm 2015, Liên hợp quốc đã ban hành Bộ hướng dẫn quốc tế về quy hoạch vùng, lãnh thổ và quy hoạch đô thị, trong đó khuyến cáo các nước nên tập trung vào 2 loại quy hoạch gắn với 4 xu hướng quan trọng trong thiết lập các quy hoạch, đó là: Tăng trưởng kinh tế - xã hội, các biến đổi khí hậu; suy giảm về tài nguyên và phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Không có tư vấn am hiểu tất cả ngành, nghề, lĩnh vực trong quy hoạch

Đại biểu Nguyễn Quang Huân - Đoàn Bình Dương cho rằng, nhiều ngành nghề có cách tiếp cận, phương pháp luận, ngôn ngữ thể hiện khác nhau nên rất khó cho tư vấn. Như trong báo cáo của TP.HCM gửi cho Đoàn Giám sát Quốc hội đã nói, trong quy hoạch có tới 74 nội dung quy hoạch, do vậy trong thực tế khó có một công ty tư vấn nào đủ các nhân viên am hiểu tất cả các ngành nghề trong quy hoạch.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cũng đã nói, khi tuyển đấu thầu đến tư vấn quốc tế sẽ rất ít các công ty tư vấn quốc tế tham gia. Thực tế, tư vấn quốc tế sẽ tham gia vào các lĩnh vực chuyên ngành, đi vào chuyên sâu vào những giá trị cốt lõi của họ. Nếu như phải quy hoạch nhiều ngành, nghề thì có thể người ta liên kết đến 2, 3 công ty tư vấn để đấu thầu những quy hoạch đa ngành, không thể có tư vấn am hiểu tất cả những ngành, nghề, lĩnh vực trong quy hoạch mà chúng ta đang kỳ vọng.

Đại biểu Nguyễn Quang Huân đề nghị tích hợp những nhóm ngành nghề liên quan tới nhau, như quy hoạch xây dựng có thể làm những quy hoạch về đất đai, quy hoạch tài nguyên, hay thậm chí có thể mở rộng theo quy hoạch nông nghiệp và phát triển nông thôn. Những ngành nghề như giáo dục hay bưu chính viễn thông phải hết sức cân nhắc khi quy hoạch để bảo đảm tích hợp trong quy hoạch đi vào thực tế và hiệu quả.