Ngân hàng Thế giới kêu gọi các quốc gia đang phát triển coi tiêu chuẩn là trụ cột trong chiến lược phát triển, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. 
Ngày 11/12, Ngân hàng Thế giới (WB) công bố Báo cáo Phát triển Thế giới (WDR) 2025: Tiêu chuẩn cho Phát triển, là đánh giá toàn cầu đầu tiên về vai trò của tiêu chuẩn đối với phát triển kinh tế.
Tiêu chuẩn định hình thương mại toàn cầu
Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 của WB xác định tiêu chuẩn quốc tế đã vượt ra khỏi vai trò kỹ thuật thuần túy, trở thành một cấu phần thiết yếu của hạ tầng kinh tế, có tầm quan trọng không kém đường sá, cảng biển hay năng lượng.
Báo cáo dẫn chứng, việc tiêu chuẩn hóa container vận tải đã tạo ra tác động thúc đẩy thương mại toàn cầu còn lớn hơn tổng hợp tác động của tất cả các hiệp định thương mại trong suốt 6 thập kỷ qua.
Tuy nhiên, kể từ đầu thế kỷ XXI, tiêu chuẩn ngày càng được sử dụng như công cụ điều tiết thương mại thông qua các biện pháp phi thuế quan, từ quy định dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đến yêu cầu ghi nhãn và thông số kỹ thuật, hiện tác động tới khoảng 90% thương mại toàn cầu.
Ông Indermit Gill - Chuyên gia Kinh tế trưởng kiêm Phó Chủ tịch Cấp cao của Nhóm WB, nhấn mạnh, khi được thiết lập đúng, tiêu chuẩn gần như “vô hình” trong đời sống hằng ngày, nhưng chính sự vô hình đó lại che khuất vai trò trung tâm của chúng trong việc bảo đảm lưu thông hàng hóa, an toàn công trình và sự thống nhất của các hệ thống kinh tế toàn cầu.
Thách thức đối với các nước đang phát triển
Báo cáo chỉ rõ một nghịch lý lớn của hệ thống tiêu chuẩn toàn cầu: trong khi nhu cầu về tiêu chuẩn tăng nhanh chưa từng có, hơn một nửa trong tổng số hơn 20.000 tiêu chuẩn ISO được ban hành từ năm 2000 đến nay, thì sự tham gia của các nước đang phát triển vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn lại rất hạn chế.
Trung bình, các quốc gia này chỉ tham gia chưa tới 1/3 số thành viên ủy ban kỹ thuật của ISO, nơi quyết định các tiêu chuẩn mang tính toàn cầu, chủ yếu do thiếu nguồn lực và chuyên môn. Điều này khiến tiêu chuẩn quốc tế có xu hướng phản ánh ưu tiên của các nước giàu và các tập đoàn đa quốc gia lớn, trong khi nhiều nền kinh tế đang phát triển phải đứng ở vị thế tiếp nhận và tuân thủ.
Theo ông Sergio Mujica - Tổng Thư ký ISO, việc WB dành trọn Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 cho chủ đề tiêu chuẩn là một thông điệp khẳng định tiêu chuẩn không còn là “hạ tầng vô hình”, mà đã trở thành đòn bẩy then chốt cho phát triển bền vững và bao trùm, đòi hỏi sự tham gia rộng rãi và công bằng hơn của tất cả các quốc gia.
Tiêu chuẩn như công cụ chiến lược cho phát triển
Để biến tiêu chuẩn thành động lực phát triển thay vì rào cản, Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 đề xuất khung chiến lược “thích ứng - hài hòa - kiến tạo”, tương ứng với các nấc thang phát triển khác nhau.
Ở giai đoạn đầu, các nước nên điều chỉnh tiêu chuẩn quốc tế cho phù hợp với điều kiện trong nước, tránh sao chép máy móc các chuẩn mực khắt khe vượt quá năng lực doanh nghiệp. Khi năng lực tăng lên, việc hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp giảm trùng lặp, tạo thuận lợi cho hội nhập thị trường và từng bước tham gia định hình tiêu chuẩn.
Trường hợp Nhật Bản được nêu như một ví dụ điển hình, từ vị thế hàng hóa xuất khẩu bị đánh giá thấp sau Thế chiến II, Nhật Bản đã từng bước nâng cao chất lượng thông qua hệ thống tiêu chuẩn quốc gia và quản trị chất lượng toàn diện, để trở thành hình mẫu toàn cầu.
Ông Xavier Giné - Giám đốc Báo cáo Phát triển Thế giới 2025 khẳng định, những quốc gia coi tiêu chuẩn là một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển, chứ không phải việc “để sau”, chính là những quốc gia đã thành công trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt tới thịnh vượng lâu dài.
