Việc một doanh nghiệp kiến nghị nâng thời gian bảo hành công trình giao thông tối thiểu từ 2 năm lên 10 năm để tiết kiệm hơn 12.500 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách đã khiến không ít bàn cãi xảy ra. Liệu có gì mâu thuẫn giữa tư duy quản trị doanh nghiệp với yêu cầu của quản lý nhà nước? 
Từ tính cá biệt của mỗi thương hiệu…
Ngày 01/4/2026, Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải (Công ty Sơn Hải) đã gửi kiến nghị lên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị nâng thời gian bảo hành công trình giao thông tối thiểu từ 2 năm lên 10 năm, mà theo tính toán của doanh nghiệp, với 8 năm tăng thêm ấy, Nhà nước sẽ tiết kiệm hơn 100 nghìn tỷ đồng, một con số rất đáng quan tâm.
Trên các phương tiện thông tin đại chúng, ông Nguyễn Việt Hải - Chủ tịch Tập đoàn Sơn Hải đã nhiều lần tâm sự rằng nước mình còn nghèo, tiền bỏ ra làm hạ tầng giao thông rất lớn nhưng có một số công trình vừa làm xong đã hỏng rất lãng phí nguồn lực nhà nước và xã hội.
Thay vì sau 2 năm hết hạn bảo hành nếu đường hư hỏng, Nhà nước phải bỏ tiền ra sửa thì nay, khi các dự án được doanh nghiệp cam kết bảo hành 10 năm, trong thời gian bảo hành mặt đường hư hỏng, doanh nghiệp phải bỏ kinh phí ra sửa. Việc này sẽ tiết kiệm được chi phí duy tu, bảo trì.
Thực tiễn trong hơn một thập kỷ qua, doanh nghiệp Sơn Hải đã khẳng định được chất lượng thi công qua các dự án giao thông đường bộ đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình. Từ những năm 2014 - 2015, trong khi quy định bảo hành quốc lộ, cao tốc chỉ 2 năm thì doanh nghiệp này đã chủ động cam kết tăng bảo hành mặt đường lên 5 năm tại các dự án nâng cấp mở rộng QL1 Quảng Bình, QL14 qua Tây Nguyên. Sau này, với các dự án cao tốc như Mai Sơn - QL45, Nghi Sơn - Diễn Châu và Nha Trang - Cam Lâm, doanh nghiệp cũng tự nguyện cam kết tăng thời gian bảo hành mặt đường lên 10 năm.
Cho đến gần đây, tháng 4/2026, khi tuyến đường cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn đưa vào hoạt động, Tập đoàn Sơn Hải cũng đã có văn bản đề nghị chính quyền tỉnh Gia Lai cho phép cắm bảng thông báo có thời hạn về việc bảo hành 10 năm cho 27 km mà doanh nghiệp thi công tuyến đường cao tốc này.
Có thể nhận xét, đây là một cam kết đầy bản lĩnh và có trách nhiệm của một thương hiệu trong lĩnh vực hạ tầng giao thông, rất đáng biểu dương.
Tuy nhiên, trong thực tiễn quản trị doanh nghiệp, tư duy về bảo hành sản phẩm thường mang tính cá biệt. Cùng một sản phẩm làm ra, với những mục tiêu khác nhau, mỗi doanh nghiệp có thể đặt ra chế độ và thời hạn bảo hành khác nhau. Chẳng hạn như với máy điều hòa nhiệt độ của Panasonic và Daikin, bảo hành toàn bộ máy 1 năm, riêng máy nén bảo hành 5 năm, nhưng với Samsung lại bảo hành toàn bộ máy 2 năm, máy nén lên đến 10 năm. Các thương hiệu LG, Toshiba, Mitsubishi lại chỉ bảo hành toàn bộ máy 2 năm, máy nén 2 đến 5 năm tùy dòng sản phẩm.
Một câu hỏi được đặt ra, với tính cá biệt như vậy, liệu con số 10 năm kia có thể trở thành một tiêu chuẩn của quốc gia trong bảo hành công trình giao thông?
…Đến yêu cầu về tính phổ biến trong quản lý Nhà nước
Đương nhiên khi có một kiến nghị có tầm ảnh hưởng lớn như vậy, Bộ Xây dựng với trách nhiệm là cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành cao nhất của quốc gia phải vào cuộc, cần có những kết luận thỏa đáng và thông báo rộng rãi.
Bộ đã cùng các cơ quan, hiệp hội và doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, giao thông, trong đó có đại diện Tập đoàn Sơn Hải để đánh giá cẩn trọng và toàn diện về đề xuất này. Có 4 kết luận đáng chú ý.
Thứ nhất, pháp luật không hạn chế việc kéo dài thời gian bảo hành nếu chủ đầu tư và nhà thầu tự thỏa thuận trong hợp đồng.
Thứ hai, cần phân biệt giữa bảo hành và bảo trì công trình. Bảo hành là trách nhiệm của nhà thầu đối với các hư hỏng do lỗi thi công trong thời gian được quy định theo hợp đồng; còn bảo trì là trách nhiệm của đơn vị quản lý khai thác nhằm duy trì khả năng vận hành, an toàn và tuổi thọ công trình trong suốt quá trình sử dụng.
Thứ ba, nếu kéo dài thời gian bảo hành vượt quá chu kỳ sửa chữa định kỳ sẽ khó phân định trách nhiệm giữa lỗi thi công và hao mòn trong khai thác, có thể phát sinh tranh chấp và ảnh hưởng công tác bảo trì.
Thứ tư, trong bối cảnh doanh nghiệp xây dựng đang chịu áp lực lớn từ giá vật liệu, nhiên liệu, lãi vay và chi phí vận tải, nếu áp dụng cứng thời gian bảo hành 10 năm với mọi dự án giao thông, chi phí bảo lãnh, bảo hiểm, dự phòng rủi ro và giá dự thầu sẽ tăng, khiến tổng mức đầu tư dự án tăng cao.
Từ những kết luận trên có thể nhận thấy sự khác biệt giữa tư duy trong quản trị doanh nghiệp với yêu cầu về tính phổ biến của quản lý nhà nước. Trong quản lý nhà nước, tính phổ biến là thuộc tính bắt buộc, quy định các quyết định, tiêu chuẩn và pháp luật phải được áp dụng nhiều lần, ở nhiều nơi, đối với mọi đối tượng trên toàn quốc. Đặc tính này đảm bảo sự công bằng, minh bạch và tính thống nhất của bộ máy hành chính.
Biểu hiện của tính phổ biến là không phân biệt đối tượng, mọi cá nhân, tổ chức khi nằm trong phạm vi quản lý đều phải tuân thủ quy định. Các tiêu chuẩn đặt ra được áp dụng đồng nhất từ trung ương đến địa phương và các vùng miền; hiệu lực không giới hạn về không gian, chúng được quy định chuẩn mực, áp dụng liên tục, lặp đi lặp lại, không mang tính thời điểm…
Chính vì thế, Bộ Xây dựng cho rằng mỗi loại công trình có quy mô, tính chất và đặc điểm kỹ thuật khác nhau nên không thể áp dụng một mức bảo hành cứng cho tất cả dự án. Tại Nhật Bản, thời hạn trách nhiệm hợp đồng với công trình xây dựng thông thường là 2 năm kể từ ngày bàn giao, còn thiết bị, máy móc thường là một năm.
Do có sự khác biệt ấy trong tư duy nên con số “sẽ tiết kiệm hơn 100 nghìn tỷ đồng” kia đã không có căn cứ chứng minh, bởi lẽ khoản kinh phí được ngân sách bố trí hằng năm chủ yếu dành cho quản lý, bảo trì định kỳ, sửa chữa hư hỏng trong quá trình khai thác, khắc phục thiên tai và duy tu hệ thống quốc lộ, không phải toàn bộ là chi phí xử lý lỗi của nhà thầu sau bảo hành.
Nên khuyến khích sự nêu gương
Trong khoảng 10 năm trở lại đây, nếu đặt ra câu hỏi rằng, những thương hiệu nào có uy tín hàng đầu về xây dựng công trình giao thông tại Việt Nam thì gần như chắc chắn sẽ có Tập đoàn Sơn Hải.
Tuy chưa dám so sánh về tầm vóc doanh nghiệp với những nhà thầu đàn anh khác nhưng Sơn Hải đã để lại không ít ấn tượng tốt cho nhiều chủ đầu tư và ngay cả trong dân chúng khi sử dụng những sản phẩm từ Sơn Hải, đó là những cung đường chất lượng cao, những cam kết bảo hành đầy bản lĩnh, những dự án có tiến độ vượt thời hạn… Có thể nói đây là một tấm gương về quá trình xây dựng và phát triển một thương hiệu bền vững trong một chuyên ngành đòi hỏi có hàm lượng kỹ thuật cao và nguồn vốn không nhỏ.
Chỉ nói riêng việc cam kết bảo hành công trình giao thông tối thiểu từ 2 năm lên 10 năm, Tập đoàn Sơn Hải không chỉ phải nghiêm khắc với chính mình trong suốt quá trình thi công mà còn phải chấp nhận những thiệt hại về tài chính trong tình trạng “tự lấy đá ghè chân mình”.
Bởi lẽ theo quy định, mức tiền bảo hành tối thiểu là 3% giá trị hợp đồng đối với công trình xây dựng cấp đặc biệt và cấp I và 5% giá trị hợp đồng đối với công trình xây dựng cấp còn lại. Do Tập đoàn Sơn Hải là nhà đầu tư duy nhất tự nguyện kéo dài thời gian bảo hành từ 2 lên 10 năm nên đã “được giữ lại” hơn 400 tỷ đồng nhằm bảo lãnh cho phần thời gian bảo hành tăng thêm...
Để giảm khó khăn cho nhà đầu tư và khuyến khích các nhà thầu tự nguyện nâng cao thời gian bảo hành, Bộ Xây dựng đã chỉ đạo các chủ đầu tư thuộc các dự án do Bộ là cơ quan chủ quản phối hợp với Tập đoàn Sơn Hải để thống nhất giải pháp liên quan việc giữ tiền hoặc bảo lãnh bảo hành ngoài thời gian bảo hành bắt buộc.
