Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn gắn với phát triển du lịch và bảo đảm quốc phòng, an ninh

Đảo Lý Sơn là khu vực có giá trị nổi bật về địa chất, sinh thái, văn hóa và giữ vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế biển, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh của vùng duyên hải miền Trung.
Tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn gắn với phát triển du lịch và bảo đảm quốc phòng, an ninh
Toàn cảnh đảo Lý Sơn (Ảnh: Internet)

1. Đặt vấn đề
Trong Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, các đảo có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền và bảo đảm quốc phòng, an ninh [1]. Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, là đảo có vị trí chiến lược, đồng thời sở hữu cảnh quan địa chất núi lửa đặc sắc, hệ sinh thái biển và các giá trị văn hóa gắn với đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải. Những đặc trưng này tạo nên nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch biển đảo gắn với bảo tồn cảnh quan và văn hóa địa phương.

Những năm gần đây, cùng với sự cải thiện về hạ tầng và dịch vụ, hoạt động du lịch tại Lý Sơn phát triển, kéo theo nhu cầu về lưu trú, thương mại và hạ tầng kỹ thuật [6]. Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng tạo áp lực lên không gian và tài nguyên đảo.

Tại một số khu vực, hoạt động xây dựng và khai thác du lịch có nguy cơ làm biến đổi cảnh quan tự nhiên, gia tăng sức ép lên hệ sinh thái ven biển và các giá trị địa chất [8]. Bên cạnh đó, do đặc thù của một đảo có vị trí quan trọng về quốc phòng, an ninh, việc phân bổ các chức năng phát triển cần được xem xét đồng thời với các yêu cầu quản lý và bảo vệ không gian biển đảo.

Từ góc độ quy hoạch và kiến trúc cảnh quan, tổ chức không gian đảo vì vậy không chỉ là phân bố các chức năng sử dụng đất mà cần điều phối mối quan hệ giữa cảnh quan tự nhiên, văn hóa, hoạt động du lịch, hạ tầng và yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Cách tiếp cận tích hợp có ý nghĩa đặc biệt đối với Lý Sơn do quỹ đất hữu hạn, hệ sinh thái nhạy cảm và nhiều chức năng sử dụng không gian cùng tồn tại.

Mặc dù đã có các nghiên cứu về phát triển du lịch, bảo tồn tài nguyên và quy hoạch không gian biển, nghiên cứu tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan Lý Sơn theo hướng tích hợp giữa phát triển du lịch, bảo tồn cảnh quan và bảo đảm quốc phòng, an ninh còn hạn chế. Đặc biệt, việc chuyển hóa các đặc trưng cảnh quan núi lửa, văn hóa biển đảo và yêu cầu quản lý thành một cấu trúc tổ chức không gian tổng thể cần tiếp tục được làm rõ.

Trên cơ sở đó, bài báo đánh giá hiện trạng và các yếu tố tác động đến tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan Lý Sơn, từ đó đề xuất định hướng tổ chức không gian theo hướng phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn cảnh quan và bảo đảm quốc phòng, an ninh [1], [5]. Đóng góp chính của nghiên cứu là đề xuất mô hình “một trục - ba vành đai - năm phân khu chức năng”, nhằm tạo lập cấu trúc liên kết giữa các không gian bảo tồn, du lịch, dân cư - dịch vụ và các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù; qua đó cung cấp cơ sở tham khảo cho quy hoạch và quản lý phát triển không gian đảo Lý Sơn.

Hình 1. Khung nghiên cứu đề xuất

2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

2.1. Cơ sở lý luận về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan

Kiến trúc cảnh quan hướng tới tổ chức và quản lý không gian nhằm tạo lập mối quan hệ hài hòa giữa con người với tự nhiên, đồng thời phát huy các giá trị sinh thái, văn hóa và thẩm mỹ [5]. Đối với khu vực biển đảo, tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan còn có vai trò bảo tồn tài nguyên, kiểm soát phát triển và nâng cao khả năng thích ứng trước các tác động của biến đổi khí hậu [10].

Theo tiếp cận phát triển bền vững, tổ chức không gian đảo cần dựa trên khai thác hợp lý tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái, hạn chế tác động của xây dựng và duy trì bản sắc địa phương [6]. Việc phân vùng chức năng cần điều hòa mối quan hệ giữa không gian cư trú, du lịch – dịch vụ, bảo tồn sinh thái và các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù.

Đối với các đảo có vị trí chiến lược như Lý Sơn, tổ chức không gian còn phải gắn phát triển kinh tế biển với bảo đảm quốc phòng, an ninh. Vì vậy, cần áp dụng cách tiếp cận tích hợp giữa quy hoạch xây dựng, phát triển du lịch, quản lý không gian biển và các yêu cầu quốc phòng, an ninh [7].

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp tổng hợp tài liệu, phân tích không gian, khảo sát thực địa và tiếp cận hệ thống. Tài liệu khoa học, văn bản pháp lý, quy hoạch và chiến lược liên quan được tổng hợp nhằm xác lập cơ sở lý luận và định hướng phát triển đảo Lý Sơn.

Phân tích không gian được sử dụng để nhận diện cấu trúc cảnh quan, phân bố chức năng, mạng lưới giao thông, các điểm du lịch và mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên với hoạt động kinh tế - xã hội; qua đó xác định các khu vực cần bảo tồn, phát triển hoặc kiểm soát. Khảo sát thực địa tập trung tại các không gian tiêu biểu như khu vực cảng và trung tâm đảo, chùa Hang, cổng Tò Vò, núi Thới Lới, đảo Bé (An Bình) và các khu dân cư ven biển.

Trên cơ sở đó, phương pháp phân tích tổng hợp và tiếp cận hệ thống được sử dụng để xem xét mối quan hệ giữa giá trị cảnh quan - phát triển du lịch - bảo vệ môi trường - quốc phòng, an ninh, làm cơ sở đề xuất mô hình tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan phù hợp với định hướng phát triển bền vững của Lý Sơn.

3. Thực trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn

3.1. Đặc điểm tự nhiên và giá trị cảnh quan

Đảo Lý Sơn nằm cách đất liền khoảng 15 hải lý về phía đông bắc tỉnh Quảng Ngãi, gồm đảo Lớn, đảo Bé (An Bình) và hòn Mù Cu với tổng diện tích tự nhiên khoảng 10 km².Toàn bộ quần đảo được hình thành từ quá trình phun trào núi lửa cách đây hàng triệu năm, tạo nên hệ thống miệng núi lửa, vách đá bazan, bãi đá ven biển và địa hình đặc trưng hiếm gặp ở Việt Nam [2].

Đặc điểm địa chất núi lửa tạo cho Lý Sơn hệ thống cảnh quan có giá trị khoa học và thẩm mỹ cao. Các miệng núi lửa như Thới Lới, Giếng Tiền cùng các vách đá trầm tích núi lửa tại chùa Hang, cổng Tò Vò hay khu vực Hang Câu là những điểm nhấn cảnh quan quan trọng, đồng thời là tài nguyên cốt lõi phục vụ phát triển du lịch địa chất và du lịch trải nghiệm.

Hình 2. Tài nguyên cảnh quan đảo Lý Sơn.

Bên cạnh giá trị địa chất, đảo còn sở hữu hệ sinh thái biển với các rạn san hô, thảm cỏ biển và nguồn lợi thủy sản phong phú.

Các yếu tố này không chỉ góp phần duy trì cân bằng sinh thái mà còn tạo điều kiện phát triển các loại hình du lịch lặn biển, du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học [9]. Tuy nhiên, hệ sinh thái biển có tính nhạy cảm cao trước các tác động của xây dựng, khai thác du lịch và biến đổi khí hậu, đòi hỏi phải có giải pháp quản lý tổng hợp và sử dụng hợp lý tài nguyên.

Hình 3.  Hệ sinh thái đa dạng tại đảo Lý Sơn.

Ngoài giá trị tự nhiên, Lý Sơn còn lưu giữ hệ thống di sản văn hóa - lịch sử đặc sắc gắn với đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, đình làng An Hải, Âm Linh tự, lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa và các tín ngưỡng dân gian. Các giá trị văn hóa bản địa cùng sự tham gia của cộng đồng tạo nên bản sắc cảnh quan nhân văn và là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch bền vững tại Lý Sơn [4].

Như vậy, cảnh quan Lý Sơn được cấu thành bởi sự đan xen giữa cảnh quan địa chất, sinh thái và văn hóa, tạo nên nguồn tài nguyên đặc trưng cho phát triển du lịch. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn các giá trị cốt lõi, kiểm soát xây dựng và hạn chế phát triển tự phát nhằm duy trì bản sắc cảnh quan đảo.

3.2. Hiện trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan

Không gian kiến trúc cảnh quan Lý Sơn được hình thành từ các khu dân cư truyền thống, vùng sản xuất nông nghiệp, công trình công cộng, hạ tầng giao thông và các điểm du lịch ven biển. Sự phát triển du lịch những năm gần đây thúc đẩy đầu tư cơ sở lưu trú, dịch vụ và hạ tầng, góp phần cải thiện khả năng tiếp cận và phục vụ du khách.

Tuy nhiên, hoạt động xây dựng tập trung chủ yếu tại khu vực trung tâm và dọc các tuyến ven biển, trong khi việc kiểm soát hình thái kiến trúc và cảnh quan còn hạn chế. Một số công trình chưa hài hòa về quy mô, chiều cao, màu sắc và hình thức kiến trúc, làm giảm tính thống nhất của cảnh quan biển đảo. Tuyến đường cơ động ven đảo góp phần tăng cường kết nối giao thông và đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh; tuy nhiên, tại một số đoạn, kết cấu bảo vệ ven đường có chiều cao khoảng 1,5 - 2,0 m làm hạn chế tầm nhìn và khả năng tiếp cận trực quan với cảnh quan biển. Đây là vấn đề cần được xem xét trong tổ chức không gian nhằm hài hòa giữa yêu cầu hạ tầng, quốc phòng, an ninh với bảo tồn và khai thác giá trị cảnh quan phục vụ du lịch.

Tại các điểm du lịch nổi tiếng như Hang Câu, cổng Tò Vò, núi Thới Lới hay chùa Hang, hệ thống hạ tầng phục vụ du lịch từng bước được đầu tư nhưng còn thiếu sự kết nối đồng bộ. Không gian công cộng, bãi đỗ xe, điểm ngắm cảnh, hệ thống biển chỉ dẫn và các tiện ích phục vụ trải nghiệm còn phân tán, chưa tạo thành mạng lưới liên hoàn giữa các điểm đến.

Hình 4.  Hiện trạng cảnh quan công trình ven biển Lý Sơn.

Đối với đảo Bé (An Bình), mặc dù vẫn giữ được nhiều nét nguyên sơ nhưng áp lực từ hoạt động du lịch tự phát đang gia tăng. Một số công trình dịch vụ được xây dựng sát bờ biển, làm thu hẹp không gian cảnh quan tự nhiên và có nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái ven bờ nếu không được kiểm soát chặt chẽ [8].

Trong khu vực dân cư truyền thống, các giá trị kiến trúc bản địa vẫn còn được lưu giữ thông qua nhà ở thấp tầng, không gian sân vườn và hệ thống đình, chùa, miếu. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và nhu cầu phát triển dịch vụ đã làm xuất hiện nhiều công trình mới chưa phù hợp với hình thái kiến trúc địa phương, từng bước làm suy giảm bản sắc cảnh quan.

Xét trên tổng thể, cấu trúc không gian hiện nay chưa hình thành được hệ thống phân vùng chức năng rõ ràng giữa khu bảo tồn cảnh quan, khu phát triển du lịch tập trung, khu dân cư, khu dịch vụ và khu vực có yêu cầu đặc thù về quốc phòng, an ninh. Đây là một trong những nguyên nhân làm giảm hiệu quả quản lý phát triển và gia tăng nguy cơ xung đột trong sử dụng không gian.

3.3. Đánh giá thực trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan dưới góc độ phát triển du lịch gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh

Kết quả phân tích cho thấy không gian kiến trúc cảnh quan Lý Sơn đã hình thành trên nền tảng tài nguyên tự nhiên và văn hóa đặc trưng, song còn thiếu sự liên kết đồng bộ giữa phát triển du lịch, bảo tồn cảnh quan và yêu cầu quốc phòng, an ninh. Các vấn đề chính được nhận diện trên bốn phương diện.

Thứ nhất, cấu trúc không gian du lịch còn phân tán và thiếu liên kết. Các điểm tham quan chủ yếu được kết nối bằng mạng lưới giao thông hiện hữu, trong khi hệ thống tuyến cảnh quan, đi bộ, xe đạp và không gian công cộng liên hoàn chưa rõ nét. Cơ sở lưu trú và dịch vụ phát triển phân tán, chưa hình thành các cụm có khả năng chia sẻ hạ tầng và kiểm soát đồng bộ về kiến trúc, cảnh quan. Điều này hạn chế khả năng liên kết các giá trị tự nhiên, văn hóa và nâng cao trải nghiệm du lịch.

Thứ hai, cảnh quan tự nhiên và hệ sinh thái chịu áp lực từ hoạt động du lịch. Các vách đá núi lửa, bãi đá bazan, không gian ven biển và hệ sinh thái biển là những thành phần tạo nên giá trị đặc trưng của Lý Sơn nhưng có tính nhạy cảm cao. Sự tập trung khách tại một số điểm trong mùa cao điểm cùng với hoạt động xây dựng và khai thác ven biển có thể làm gia tăng áp lực lên tài nguyên và môi trường. Đặc biệt, tại đảo Bé (An Bình), năng lực hạ tầng và không gian có giới hạn, đặt ra yêu cầu kiểm soát sức chịu tải và cường độ khai thác du lịch.

Thứ ba, bản sắc kiến trúc cảnh quan chưa được phát huy đầy đủ. Sự kết hợp giữa cảnh quan tự nhiên, không gian cư trú truyền thống, di tích tín ngưỡng và cảnh quan sản xuất nông nghiệp tạo nên đặc trưng riêng của Lý Sơn. Tuy nhiên, một số công trình mới còn thiếu sự kế thừa về hình thái, vật liệu và ngôn ngữ kiến trúc địa phương; hệ thống không gian công cộng, điểm dừng chân và cảnh quan ven biển cũng chưa tạo được tính nhận diện thống nhất. Vì vậy, cần tăng cường kiểm soát kiến trúc và thiết kế cảnh quan nhằm duy trì bản sắc của điểm đến.

Thứ tư, mối quan hệ giữa phát triển không gian với yêu cầu quốc phòng, an ninh cần được tích hợp rõ hơn. Với vị trí chiến lược của Lý Sơn, tổ chức không gian phải đồng thời đáp ứng nhu cầu dân sinh, du lịch, quản lý biển đảo, phòng chống thiên tai và yêu cầu quốc phòng, an ninh [1]. Một số không gian phát triển du lịch và dịch vụ có quan hệ với các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù, do đó cần phân vùng và kiểm soát chức năng phù hợp, hạn chế xung đột trong sử dụng không gian.

Từ các vấn đề trên, yêu cầu đặt ra không phải là mở rộng không gian du lịch đơn thuần mà là tái cấu trúc các mối quan hệ không gian theo hướng tích hợp: tăng liên kết giữa các điểm và tuyến cảnh quan; xác lập khu vực ưu tiên bảo tồn và kiểm soát phát triển; tổ chức các khu dịch vụ phù hợp với sức chịu tải; bảo tồn bản sắc kiến trúc - văn hóa; đồng thời tích hợp yêu cầu quốc phòng, an ninh trong phân vùng và quản lý không gian. Đây là cơ sở để đề xuất mô hình tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan.

Bảng 1. Phân tích SWOT về tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn

4. Đánh giá chung

Kết quả nghiên cứu cho thấy tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan Lý Sơn cần chuyển từ phát triển theo các dự án riêng lẻ sang tiếp cận tổng hợp dựa trên cấu trúc và giá trị cảnh quan, trong đó cảnh quan tự nhiên được xem là nền tảng định hướng phân vùng, kiểm soát xây dựng và phát triển du lịch [7]. Đối với Lý Sơn, cần ưu tiên bảo tồn cảnh quan núi lửa, hệ sinh thái biển và di sản văn hóa; đồng thời kiểm soát cường độ xây dựng ven biển và tăng cường liên kết giữa các không gian xanh, công cộng và các khu chức năng.

Bên cạnh mục tiêu phát triển du lịch, tổ chức không gian cần tích hợp yêu cầu quản lý biển đảo, thích ứng với thiên tai và bảo đảm quốc phòng, an ninh [10]. Việc bố trí hợp lý không gian dân cư, dịch vụ, du lịch, bảo tồn và các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù là cơ sở để hạn chế xung đột sử dụng không gian và nâng cao hiệu quả quản lý lãnh thổ. Từ đó, nghiên cứu đề xuất mô hình tổ chức không gian “một trục - ba vành đai - năm phân khu chức năng” nhằm cụ thể hóa các yêu cầu trên trong cấu trúc phát triển của đảo Lý Sơn.

5. Đề xuất tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn theo hướng phát triển du lịch gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh

Trên cơ sở kết quả phân tích hiện trạng, đánh giá tiềm năng cảnh quan và định hướng phát triển kinh tế biển của tỉnh Quảng Ngãi, nghiên cứu đề xuất mô hình tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đảo Lý Sơn theo cấu trúc “một trục - ba vành đai - năm phân khu chức năng”. Mô hình được xây dựng trên nguyên tắc khai thác hợp lý tài nguyên cảnh quan, bảo tồn các giá trị địa chất, sinh thái và văn hóa, đồng thời bảo đảm yêu cầu phát triển du lịch bền vững gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là cơ sở định hướng cho việc tổ chức không gian và kiểm soát phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Hình 5.  Mô hình tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đề xuất.

5.1. Tổ chức không gian theo cấu trúc “một trục - ba vành đai”

Trục không gian cảnh quan trung tâm

Trục cảnh quan trung tâm được xác lập theo hướng Nam - Bắc, kết nối Cảng Lý Sơn, khu trung tâm đô thị - dịch vụ với núi Thới Lới và chuỗi điểm tham quan phía Đông Bắc. Đây là xương sống của cấu trúc không gian, liên kết các khu chức năng và tạo sự chuyển tiếp giữa không gian đô thị, văn hóa và cảnh quan tự nhiên.

Dọc trục, ưu tiên chỉnh trang cảnh quan, tăng không gian công cộng, cải thiện khả năng tiếp cận các điểm du lịch và phát triển giao thông đi bộ, xe đạp. Công trình xây dựng cần được kiểm soát về chiều cao, mật độ, hình thức, màu sắc và vật liệu nhằm bảo đảm sự hài hòa với cảnh quan biển đảo [3].

Vành đai bảo tồn sinh thái

Vành đai bảo tồn sinh thái bao gồm núi Thới Lới, Hang Câu, Chùa Hang, các vách đá núi lửa, vùng ven biển, rạn san hô và đảo Bé (An Bình). Đây là khu vực ưu tiên bảo vệ các giá trị địa chất, sinh thái và cảnh quan đặc trưng.

Định hướng chính là bảo tồn địa hình tự nhiên, phục hồi hệ sinh thái, kiểm soát sức chịu tải du lịch và hạn chế xây dựng mới. Các công trình phục vụ tham quan cần có quy mô nhỏ, hạn chế tác động đến địa hình và ưu tiên vật liệu phù hợp với môi trường biển đảo.

Vành đai phát triển du lịch

Vành đai phát triển du lịch được bố trí tại các khu vực có điều kiện hạ tầng và khả năng kết nối thuận lợi, tập trung các chức năng lưu trú, thương mại - dịch vụ, trải nghiệm văn hóa và du lịch cộng đồng. Phát triển xây dựng cần gắn với khả năng đáp ứng của hạ tầng và sức chịu tải của đảo, đồng thời kiểm soát hình thái kiến trúc, mật độ và cảnh quan nhằm hạn chế phát triển tự phát và duy trì bản sắc địa phương.

Vành đai quốc phòng - an ninh

Vành đai quốc phòng - an ninh gồm các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù phục vụ bảo vệ chủ quyền và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Tổ chức không gian tại đây phải ưu tiên yêu cầu quốc phòng, an ninh, đồng thời bảo đảm sự tương thích với các chức năng dân sinh và phát triển kinh tế theo quy định.

Các hoạt động tham quan, du lịch chỉ được tổ chức tại những khu vực phù hợp với yêu cầu quản lý; có thể kết hợp khai thác giá trị lịch sử - văn hóa để giáo dục truyền thống và nâng cao nhận thức về chủ quyền biển, đảo nhưng không làm ảnh hưởng đến chức năng quốc phòng.

5.2. Định hướng tổ chức năm phân khu chức năng

Phân khu 1. Trung tâm đô thị - dịch vụ

Đây là hạt nhân phát triển của đảo, tập trung các cơ quan hành chính, khu vực cảng biển, thương mại và dịch vụ công cộng. Định hướng tổ chức không gian theo mô hình đô thị biển quy mô nhỏ, ưu tiên phát triển quảng trường, không gian công cộng và hệ thống cây xanh, đồng thời kiểm soát mật độ xây dựng và hình thái kiến trúc nhằm tạo dựng hình ảnh đặc trưng của đô thị biển đảo.

Phân khu 2. Không gian bảo tồn địa chất và sinh thái

Phân khu bao gồm núi Thới Lới, Hang Câu, Chùa Hang, Cổng Tò Vò và các khu vực có giá trị địa chất đặc sắc. Định hướng chủ đạo là bảo tồn nguyên trạng các thành tạo địa chất, duy trì hệ sinh thái tự nhiên và tổ chức các tuyến tham quan gắn với giáo dục địa chất, sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phân khu 3. Không gian văn hóa - lịch sử

Bao gồm hệ thống đình, chùa, miếu, Âm Linh tự, đình làng An Hải và các di tích liên quan đến Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải. Định hướng phát triển theo mô hình không gian văn hóa mở, kết hợp bảo tồn di sản với các hoạt động trải nghiệm, giáo dục lịch sử và phát huy giá trị văn hóa bản địa trong phát triển du lịch.

Phân khu 4. Không gian du lịch nghỉ dưỡng

Được bố trí tại các khu vực ven biển có điều kiện thuận lợi cho phát triển dịch vụ du lịch nhưng ít tác động đến các hệ sinh thái nhạy cảm. Khuyến khích phát triển các mô hình lưu trú sinh thái, công trình có quy mô phù hợp, sử dụng vật liệu địa phương, ứng dụng năng lượng tái tạo và các giải pháp thiết kế thích ứng với điều kiện khí hậu biển đảo.

Phân khu 5. Không gian quốc phòng và dự trữ phát triển

Phân khu này bao gồm các khu vực phục vụ nhiệm vụ quốc phòng và quỹ đất dự trữ cho phát triển lâu dài. Việc quản lý không gian cần bảo đảm tính linh hoạt, kiểm soát chặt chẽ hoạt động đầu tư xây dựng và duy trì khả năng đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh trong mọi tình huống, đồng thời tạo dư địa cho phát triển bền vững trong tương lai.

Bảng 2. Định hướng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan

6. Kết Luận

Đảo Lý Sơn có tiềm năng nổi bật để phát triển thành trung tâm du lịch biển đảo chất lượng cao nhờ hệ thống cảnh quan núi lửa độc đáo, tài nguyên sinh thái đa dạng và giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc. Tuy nhiên, quá trình phát triển hiện nay còn tồn tại những hạn chế về tổ chức không gian, kiểm soát kiến trúc, bảo tồn cảnh quan và sự tích hợp giữa phát triển du lịch với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Nghiên cứu đã phân tích thực trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trên đảo, chỉ ra những vấn đề cần ưu tiên giải quyết và đề xuất mô hình “một trục - ba vành đai - năm phân khu chức năng” nhằm định hướng phát triển bền vững. Mô hình này góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên cảnh quan, tăng cường bản sắc không gian biển đảo, cải thiện chất lượng môi trường sống và tạo cơ sở cho việc lồng ghép mục tiêu phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh trong quy hoạch và quản lý phát triển.

Để các giải pháp được triển khai hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc cảnh quan, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý không gian, đồng thời đẩy mạnh sự tham gia của cộng đồng địa phương trong bảo tồn cảnh quan và phát triển du lịch bền vững [6].

* Tiêu đề do Tòa soạn đặt ► Mời xem file PDF tại đây

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ Chính trị. Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội, 2018.
[2] Chính phủ. Quyết định số 1456/QĐ-TTg ngày 22/11/2023 phê duyệt Quy hoạch tỉnh Quảng Ngãi thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội, 2023.
[3] Quốc hội. Luật Kiến trúc, số 40/2019/QH14, Hà Nội, 2019.
[4] NT.T. Trang and T. Tuyen. Developing the sustainable community-based tourism in Ly Son Island, Ly Son District, Quang Ngai Province. VNUHCM Journal of Social Sciences and Humanities, vol. 5, no. 4, pp. 1223-1232, 2021.
[5] UNESCO. Recommendation on the Historic Urban Landscape. UNESCO, 2011.
[6] United Nations World Tourism Organization. Tourism and the Sustainable Development Goals - Journey to 2030. UN Tourism, 2023.
[7] J. Alder and J. Castaño-Isaza. Marine Spatial Planning for a Resilient and Inclusive Blue Economy: Key Considerations to Formulate and Implement Marine Spatial Planning. World Bank, 2022.
[8] World Bank. Blue Tourism in Islands and Small Tourism-Dependent Coastal States: Tools & Recovery Strategies. World Bank, 2022.
[9] D. Chandrasekharan Behr and T.T.L. Nguyen. What Is It Worth? Testing a Practical Approach to Assess and Value Natural Assets in Coastal Areas of Vietnam’s Quang Ninh Province and Tam Giang-Cau Hai Wetland. World Bank, 2022.
[10] World Bank. Supporting Resilient Coastal Economies in Vietnam: Informing the Operationalization of Vietnam’s Marine Strategy with International Experiences. World Bank, 2022.

 

Bình luận