TOD với phát triển đường sắt đô thị

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng UAH cho biết: Mỗi người chúng ta hiểu TOD theo một cách riêng, có người nhìn thấy đó là yếu tố mới, có nhìn thấy đó là thách thức, khó khăn trong sự phát triển sau này. Chính vì những góc nhìn khác nhau đó, chúng ta có mặt trong buổi Hội thảo ngày hôm nay, cùng nhau bàn bạc, học hỏi và cùng nhau làm rõ hơn những thách thức để triển khai các ý tưởng, hình thành các giải pháp thiết kế. Đây là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, chúng ta bàn với nhau là triển khai như thế nào và hiệu quả ra sao. Sự có mặt của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, cơ sở đào tạo kỳ vọng sẽ tạo ra sự kết nối giữa các bên liên quan trong tất cả các vấn đề về TOD.

Hội thảo hướng tới 3 mục tiêu quan trọng, bao gồm: Làm rõ vai trò của mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) trong bối cảnh phát triển đô thị Việt Nam thông qua kinh nghiệm thế giới; Thúc đẩy kết nối liên ngành giữa quy hoạch, kiến trúc, giao thông và kinh tế đô thị; Góp phần đề xuất các giải pháp phù hợp cho việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị, đặc biệt tại TP.HCM.

Nội dung thảo luận tại Hội thảo bao quát nhiều khía cạnh từ nền tảng lý luận đến thực tiễn.

Tham luận tại Hội thảo về cơ sở pháp lý thực hiện các dự án TOD, TS Tống Thị Hạnh - Cục trưởng Cục Quản lý Nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển đô thị theo hướng giao thông công cộng, được cụ thể hóa bằng các Nghị quyết như: NQ số 98/2023/QH15, NQ số 260/2025/QH15, NQ số 188/2025/QH15. Các nghị quyết này cũng đã quy định về thẩm quyền của UBND cấp tỉnh, tuy nhiên vẫn còn một số vướng mắc, bất cập trong các quy định của luật liên quan. Chẳng hạn Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn chưa có quy định về quy hoạch TOD, phạm vi, ranh giới dẫn đến khi triển khai thực tiễn thì chưa có cơ sở xác định phạm vi triển khai TOD gắn với thu hồi đất 2 bên tuyến.

Hệ quả là rất khó bảo đảm khai thác hiệu quả quỹ đất, kiến trúc, cảnh quan và tổ chức không gian đô thị…Cần phải sửa đổi, bổ sung, rà soát để sửa từ Luật Đất đai, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Nhà ở, Luật Đường sắt… để phát huy hiệu quả của TOD nhưng cũng phải tính đến đối tượng bị ảnh hưởng để phát triển nhà ở xã hội trong khu vực chuyển tiếp bởi đây là những người có nhu cầu cao về giao thông công cộng và cũng là trách nhiệm của chủ đầu tư đóng góp vào quỹ nhà quốc gia, thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Ông Võ Hoàng Ngân - Giám đốc Sở QH&KT TP.HCM cho biết: TP.HCM phát triển hệ thống giao thông trên 3 trụ cột chính. Thứ nhất, TOD là động lực kinh tế, cần nén đô thị hiệu quả tại các đầu mối giao thông, mở rộng không gian ngầm và khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh, nhà ga để tạo nguồn lực tái đầu tư cho hệ thống hạ tầng. Thứ hai, TOD là giải pháp đô thị xanh. Hệ thống metro phải là xương sống của giao thông trong tương lai, hướng tới đô thị nén, ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Thứ ba, TOD phải gắn liền với bản sắc, gắn liền với bảo tồn di sản và không gian văn hóa đặc thù, tạo ra không gian sống hiện đại nhưng vẫn giữ được cái hồn của đô thị phương Nam”.

Ông Đặng Văn Huấn - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) chia sẻ tại Hội thảo: Thành công trong phát triển TOD phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của nguồn nhân lực chuyên sâu, tư duy đổi mới, khả năng phối hợp liên ngành của những người trong lĩnh vực thiết kế, quản lý và triển khai các giải pháp về TOD.

Hiện Bộ GD&ĐT đang triển khai Đề án Đào tạo nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035 định hướng đến năm 2045, xây dựng chuẩn đạo tạo đại học, thạc sỹ, tiến sỹ phục vụ TOD.

Ông Đặng Văn Huấn đánh giá cao UAH đã chủ động phối hợp với các chuyên gia, các tổ chức, các cơ quan quản lý để đào tạo sinh viên và đào tạo nguồn nhân lực cao cho TOD.

Ông Phạm Trần Hải - Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nhận định: TOD là cơ hội để tổ chức không gian tốt, đưa ra bộ tiêu chí đánh giá mô hình TOD gồm giá trị gia tăng từ đất, thu từ thuế và phí; nhà nước và tư nhân cùng làm, nâng hệ số sử dụng đất trong khu vực nhưng trong Luật Đất đai chưa có hành lang pháp lý rõ ràng.

Ông Trần Đăng Thành -  Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị TP.HCM với tham luận “Tuyến Metro số 1 kinh nghiệm khai thác và vận hành tại TP.HCM” cho biết: Biểu đồ chạy tàu dựa trên việc tính toán số lượng hành khách thực tế tại các giờ các ngày trong tuần, các tuyến đều có bãi gửi xe, hiện có 4 bãi nhưng hiện nhu cầu tăng cao nên Công ty đã có tờ trình mở rộng, quy định xe đạp gấp được mang lên tàu, kết nối với grab và Xanh SM để tăng cường vận tải hành khách, đã kết nối với đường thuỷ tại ga Ba Son. Về nhân sự làm việc tại metro có độ tuổi trung bình khoảng 30 tuổi nên độ nhanh nhạy và sức khỏe đảm bảo tốt. Công ty cũng đã ký quy chế phối hợp với công an phường, cảnh sát cơ động… sắp tới sẽ có cảnh sát cơ động để đảm bảo an ninh trên các chuyến tàu chạy.

Vận tải cả xe buýt và đường sắt đô thị đều tăng lên 14%, số vụ tai nạn giao thông thoàn Thành phố giảm 17%, số người chết giảm 35%. Hiện Metro số 1 đạt 64.000 lượt hành khách mỗi ngày và ngày cuối tuần là 80.000 lượt/ngày.

Phiên tọa đàm bàn tròn chuyên sâu quy tụ đại diện của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, các hiệp hội, chuyên gia tư vấn đến từ các công ty tư vấn uy tín trong nước và quốc tế. Các khách mời cùng đối thoại xoay quanh 3 chuyên đề trọng tâm: Quy hoạch tích hợp không gian TOD; chính sách đất đai - bất động sản và công nghệ - kỹ thuật triển khai dự án. Chuyên đề “Quy hoạch tích hợp và phát triển không gian TOD” - TS Phạm Trọng Thuật điều phối. Chuyên đề về “Công nghệ - kỹ thuật triển khai dự án TOD” do TS Phạm Hữu Duy Quốc - Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Xây dựng số 1 - CTCP (CC1) điều phối.

Với 51 tham luận chuyên sâu, mang tính liên ngành và có giá trị ứng dụng cao, hướng tiếp cận đa chiều từ lý luận đến thực tiễn, bao gồm: Cơ sở lý thuyết và mô hình phát triển TOD; Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam; Quy hoạch và thiết kế đô thị gắn với các nhà ga và hành lang giao thông; Cơ chế chính sách, tài chính và quản lý phát triển; Các giải pháp công nghệ và tiếp cận đổi mới như BIM, GIS, Digital Twin trong bối cảnh đô thị thông minh và thích ứng biến đổi khí hậu. Các nghiên cứu khẳng định vai trò then chốt của việc kết hợp giữa hạ tầng giao thông và thiết kế đô thị để nâng cao chất lượng sống tại các siêu đô thị như TP.HCM và Hà Nội.