Giải thưởng chính VinFuture 2025 trị giá 3 triệu USD đã thuộc về nhóm 4 nhà khoa học Hoa Kỳ nhờ những công trình đột phá trong nghiên cứu và phát triển vaccine HPV, thành tựu được đánh giá là một trong những tiến bộ y học có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế kỷ XXI, góp phần ngăn ngừa hàng triệu ca ung thư cổ tử cung và nhiều dạng ung thư khác trên toàn cầu. Đây được coi là điểm nhấn quan trọng trong Lễ trao Giải thưởng Khoa học công nghệ thường niên VinFuture lần thứ 5, tổ chức tối 05/12 tại Nhà hát Hồ Gươm (Hà Nội), với sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tổ chức quốc tế và hàng trăm nhà khoa học kiệt xuất.
Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh chủ đề VinFuture 2025: “Cùng vươn mình - Cùng thịnh vượng” như lời cam kết về tinh thần hợp tác, sẻ chia tri thức và hướng đến phát triển bền vững.
Sau 5 mùa giải, VinFuture đã trở thành cầu nối tri thức quan trọng, quy tụ hơn 6.000 đề cử từ gần 110 quốc gia và vùng lãnh thổ, tôn vinh 48 nhà khoa học xuất sắc trong các lĩnh vực mang tính chiến lược như AI, năng lượng sạch, y học chính xác hay công nghệ sinh học.
Chủ tịch Quốc hội cũng ghi nhận đóng góp của các nhà sáng lập Quỹ VinFuture trong việc lan tỏa các giá trị nhân văn của khoa học và góp phần quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam đổi mới, nhân ái và khát vọng phát triển. Ông nhấn mạnh Việt Nam luôn coi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trọng yếu cho giai đoạn phát triển mới, được thể hiện qua các Nghị quyết lớn như Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị hay Nghị quyết 193 của Quốc hội, mở đường cho các cơ chế thử nghiệm đặc thù, sáng tạo.
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Việt Nam mong muốn tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng khoa học quốc tế trong các lĩnh vực nghiên cứu chung, phát triển nhân lực chất lượng cao và chuyển giao công nghệ, đồng thời bảo đảm môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Với tinh thần cởi mở, trách nhiệm và hợp tác, Việt Nam được kỳ vọng sẽ là điểm đến tin cậy của các nhà khoa học trên thế giới, nơi những giá trị sáng tạo được nuôi dưỡng, chia sẻ và lan tỏa rộng rãi.
Tại buổi lễ, Quỹ VinFuture công bố các giải thưởng năm 2025, trong đó Giải thưởng chính được trao cho TS Douglas R. Lowy, TS John T. Schiller, TS Aimée R. Kreimer và GS Maura L.Gillison. Những nghiên cứu nền tảng của TS Lowy và TS Schiller về cấu trúc protein capsid của virus papilloma người đã mở đường cho sự ra đời của các loại vaccine HPV thế hệ mới, với hiệu quả cao trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Công trình này đặc biệt có ý nghĩa tại các quốc gia đang phát triển, nơi tỷ lệ mắc bệnh và tử vong vì ung thư cổ tử cung vẫn ở mức cao.
Đóng góp quan trọng tiếp theo đến từ TS Kreimer, người đã phát triển phác đồ tiêm một liều được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị áp dụng rộng rãi, giúp tăng khả năng tiếp cận vaccine đối với người dân, đặc biệt tại những vùng còn hạn chế về hệ thống y tế.
Cùng với đó, các nghiên cứu dịch tễ học của GS Maura Gillison và TS Kreimer đã chứng minh mối liên hệ giữa HPV và ung thư vùng đầu - cổ, mở ra hướng phòng ngừa sớm bằng tiêm vaccine, qua đó cứu sống hàng triệu người trong tương lai.
Bên cạnh Giải thưởng chính, VinFuture 2025 còn trao 3 Giải đặc biệt trị giá 500.000 USD, hướng tới các lĩnh vực mới, nhà khoa học nữ và nhà khoa học đến từ các quốc gia đang phát triển.
Giải đặc biệt dành cho nhà khoa học đến từ quốc gia đang phát triển vinh danh GS María Esperanza Martínez-Romero (Mexico), người có những phát hiện đột phá về hệ sinh thái vi sinh vật và cơ chế cố định đạm cộng sinh ở các hệ sinh thái nhiệt đới. Công trình của bà mở ra hướng tiếp cận mới trong nông nghiệp bền vững, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên đất đai.
Ở hạng mục dành cho nhà khoa học nữ, GS Mary-Claire King (Hoa Kỳ) được vinh danh nhờ phát hiện gene BRCA1 vào năm 1990, cột mốc lịch sử trong y học hiện đại. Phát hiện này đặt nền móng cho xét nghiệm di truyền ung thư vú và buồng trứng, mở ra xu hướng cá thể hóa trong điều trị và tầm soát bệnh, góp phần nâng cao chất lượng sống của hàng triệu phụ nữ trên thế giới.
Giải đặc biệt dành cho nghiên cứu các lĩnh vực mới được trao cho nhóm năm nhà khoa học từ Hoa Kỳ, Đức và Pháp nhờ thành tựu trong phát triển giống cây lai có khả năng tự nhân giống. Điều này giải quyết bài toán then chốt của ngành nông nghiệp: sản xuất hạt giống lai chất lượng cao nhưng vẫn đảm bảo chi phí phù hợp, tạo điều kiện cho nông dân ở các nước nghèo tiếp cận công nghệ nông nghiệp tiên tiến, qua đó thúc đẩy an ninh lương thực toàn cầu.
Từ góc độ Hội đồng Giải thưởng, Giáo sư Richard Friend đánh giá cao những công trình được vinh danh năm nay, bởi chúng không chỉ mở rộng hiểu biết của nhân loại mà còn trực tiếp giải quyết thách thức toàn cầu như sức khỏe cộng đồng hay an ninh lương thực. Ông nhấn mạnh khi khoa học phục vụ con người và được dẫn dắt bởi tinh thần hợp tác xuyên biên giới, những giá trị sáng tạo sẽ lan tỏa mạnh mẽ và bền vững.
Năm nay, Giải thưởng tiếp tục ghi nhận số lượng đề cử lớn với 1.705 hồ sơ, gấp gần 3 lần so với mùa giải đầu tiên. Các công trình khoa học đều thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ, sáng tạo tiên phong. Những công trình nghiên cứu này sẽ tiếp tục lan tỏa cảm hứng, củng cố niềm tin của xã hội vào sức mạnh của khoa học công nghệ trong việc giải quyết những vấn đề cấp bách của toàn cầu.
