Trước áp lực gia tăng nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ hàng loạt dự án hạ tầng giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung, kiểm soát biến động giá và thúc đẩy sử dụng vật liệu thay thế, vật liệu tái chế theo hướng phát triển bền vững. 
Giai đoạn 2026-2030 được xác định là thời kỳ tăng tốc đầu tư hạ tầng của TP.HCM với hàng loạt dự án giao thông, chỉnh trang đô thị, nhà ở xã hội và các công trình liên vùng đồng loạt triển khai. Điều này kéo theo nhu cầu rất lớn đối với các loại VLXD chủ lực như cát, đá, đất đắp, xi măng và thép.
Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy thị trường VLXD khu vực phía Nam thường xuyên đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung cục bộ và biến động giá, ảnh hưởng đến tiến độ thi công cũng như hiệu quả đầu tư của nhiều dự án.
Nhằm chủ động ứng phó, UBND TP.HCM vừa ban hành Kế hoạch số 278/KH-UBND về triển khai các giải pháp đáp ứng nhu cầu và kiểm soát giá VLXD trên địa bàn.
Theo kế hoạch, Thành phố tiếp tục duy trì Tổ công tác điều phối VLXD để theo dõi nhu cầu thực tế của từng dự án, từ đó chủ động cân đối nguồn cung theo từng giai đoạn. Sở Xây dựng được giao lập danh mục các công trình trọng điểm, dự án có nhà đầu tư chiến lược và các dự án có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội để ưu tiên bảo đảm vật liệu.
Bên cạnh việc khai thác nguồn cung truyền thống, TP.HCM yêu cầu các chủ đầu tư chủ động khảo sát nguồn vật liệu từ các địa phương khác, nghiên cứu khả năng nhập khẩu và mở rộng sử dụng các loại vật liệu thay thế như cát biển đã qua xử lý, cát nghiền và vật liệu tái chế. Đây được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh nguồn cát sông và nhiều loại khoáng sản làm VLXD ngày càng chịu áp lực về trữ lượng và môi trường.
Một trong những nội dung đáng chú ý của kế hoạch là các giải pháp kiểm soát biến động giá VLXD. Thành phố sẽ tăng cường công khai, cập nhật giá vật liệu; nghiên cứu cơ chế điều chỉnh giá hợp đồng phù hợp với diễn biến thị trường; đồng thời đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác khoáng sản.
Đặc biệt, TP.HCM đang nghiên cứu cơ chế yêu cầu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản cam kết cung cấp trực tiếp 20% sản lượng cho các dự án đầu tư công khi tham gia đấu giá quyền khai thác hoặc được cấp phép khai thác mới. Giải pháp này được kỳ vọng giúp giảm khâu trung gian, hạn chế tình trạng đẩy giá và tạo điều kiện để các công trình sử dụng vốn ngân sách tiếp cận nguồn vật liệu với chi phí hợp lý hơn.
Cùng với đó, Công an Thành phố được giao tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá VLXD; công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản cũng được yêu cầu thực hiện công khai, minh bạch nhằm ngăn ngừa lợi ích nhóm và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.
Không chỉ tập trung vào các giải pháp trước mắt, TP.HCM còn định hướng phát triển thị trường VLXD theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Thành phố khuyến khích tận dụng đất đào, vật liệu đào đắp, xà bần và các nguồn vật liệu có khả năng tái sử dụng từ hoạt động xây dựng; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu tái chế chất thải xây dựng và ứng dụng các công nghệ thi công tiết kiệm vật liệu.
Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng, việc bảo đảm nguồn VLXD được xem là yếu tố quan trọng quyết định tiến độ triển khai các dự án hạ tầng và hiệu quả giải ngân vốn đầu tư. Chủ động nguồn cung, kiểm soát giá cả và phát triển vật liệu thay thế sẽ góp phần hạn chế nguy cơ chậm tiến độ, đội vốn và đứt gãy chuỗi cung ứng vật liệu tại các công trình trọng điểm của Thành phố trong thời gian tới.
Theo Kế hoạch 278/KH-UBND, TP.HCM sẽ tăng cường nghiên cứu, ứng dụng các loại vật liệu thay thế như cát nghiền, cát biển đã qua xử lý, tro xỉ nhiệt điện và vật liệu tái chế nhằm đa dạng hóa nguồn cung cho ngành Xây dựng.
Thành phố cũng giao Hiệp hội Xây dựng và VLXD TP.HCM nghiên cứu Đề án tái chế chất thải xây dựng trên địa bàn. Đây được đánh giá là giải pháp phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên, hạn chế phát sinh chất thải và tạo thêm nguồn vật liệu phục vụ nhu cầu xây dựng ngày càng tăng trong những năm tới.
