TP.HCM định hình cấu trúc không gian siêu đô thị

Hội thảo quy tụ các chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà khoa học bàn về nhiều vấn đề của siêu đô thị TP.HCM khi Thành phố đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới - mô hình siêu đô thị đa cực với khát vọng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Theo định hướng quy hoạch, Thành phố sẽ hình thành 5 cực tăng trưởng gồm: Trung tâm tài chính và dịch vụ quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía Đông, cực công nghiệp và logicstics phía Bắc, cực cảng biển thương mại tự do phía Nam và cực kinh tế biển, du lịch hướng ra Cần Giờ, Vũng Tàu, Hồ Tràm.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng UAH cho biết: “Điều có ý nghĩa đặc biệt đối với TP.HCM không chỉ là hình thành các cực phát triển, mà còn là tạo dựng một cấu trúc không gian đủ năng lực kết nối các cực phát triển thành một chỉnh thể thống nhất. Hệ thống metro, mô hình TOD, hạ tầng đa tầng, hạ tầng số cùng các hành lang sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và không gian sinh thái Cần Giờ sẽ là nền tảng để Thành phố phát triển theo hướng xanh hơn, thông minh hơn và có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Các tham luận tại Hội thảo tiếp cận chủ đề từ nhiều gó độ: Quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, TOD, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế biển, đến văn hoá đô thị, nghệ thuật công cộng và bản sắc không gian. Chúng tôi mong muốn kết nối nghiên cứu với thực tiễn, kết nối nhà khoa học với nhà quản lý, để những kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở các diễn đàn học thuật mà có thể trở thành những luận cứ khoa học phục vụ quá trình hoạch định chính sách của Thành phố”.

TP.HCM mới có diện tích 6.777 km2, có khoảng 14,4 triệu dân và trở thành siêu đô thị đông dân nhất Đông Nam Á, nhưng chưa phân định rõ giữa cấu trúc không gian và cấu trúc phát triển trong việc xác định cấu trúc đô thị, chưa có cấu trúc đô thị thống nhất cho toàn vùng đô thị mới. Câu hỏi đặt ra: Cấu trúc đô thị của TP.HCM mới nên được định hình theo cách tiếp cận nào để đảm bảo phát triển bền vững và phát huy tối đa lợi thế cạnh tranh của Thành phố.

Ths Vũ Chí Kiên - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho rằng: Cấu trúc đô thị TP.HCM được định hình qua 5 quy hoạch khác nhau. Tại Quy hoạch 2076/QĐ-TTg, là vùng TP.HCM, tập trung đa cực với đặc điểm cốt lõi là: Một cực trung tâm chủ đạo kết hợp các cực vệ tinh phát triển theo hướng tập trung. Quy hoạch 615/QĐ-TTg là vùng Đông Nam Bộ, đa cực, đa trung tâm, nhiều cực và nhiều trung tâm cùng phát triển, liên kết vùng rộng. TP.HCM (cũ) là đô thị đa trung tâm Nhiều trung tâm chức năng trong một đô thị thống nhất. Bình Dương (cũ) là đô thị tập trung đa cực, một cực trung tâm chủ đạo kết hợp các cực vệ tinh phát triển theo hướng tập trung. Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) là một đô thị trung tâm chủ đạo và ba đô thị động lực hỗ trợ.

Vì thế, chưa có sự thống nhất về mô hình cấu trúc đô thị giữa các quy hoạch dẫn đến thiếu nhất quán trong định hướng phát triển vùng đô thị mới. Thiếu phân công chức năng vùng rõ ràng giữa các đô thị. Chưa xác định hành lang liên kết chức năng giữa các cực.

Nếu lấy Seoul và Thượng Hải làm khung so sánh ở cấp độ quốc tế theo 3 chiều: cấu trúc không gian, cấu trúc phát triển và hành lang phát triển thì Seoul hình thành 3 vành đai (Bán dẫn thông minh, Logistics quốc tế & công nghiệp tiên tiến, Du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng. Bài học cốt lõi: Liên kết chức năng giữa các cực quan trọng hơn việc chỉ hình thành nhiều trung tâm độc lập. Thượng Hải lại chuyên môn hoá các cực phát triển: Lục Gia Chủy là Trung tâm Tài chính quốc tế, Hồng Kiều là Hub Giao thông - Thương mại, Lâm Cảng là Công nghệ cao & Tự do thương mại, Gia Định là Công nghiệp Ô tô, Tùng Giang là Đổi mới sáng tạo. Bài học cốt lõi: Mô hình phát triển Đa cực thực sự hiệu quả khi mỗi cực có bản sắc và chức năng chuyên biệt riêng.

Từ đó, Ths Vũ Chí Kiên đưa ra 4 khuyến nghị, bao gồm: Phân định rõ phạm trù, khái niệm cấu trúc không gian đô thị và cấu trúc phát triển; kế thừa định hướng quy hoạch hiện hành; tổ chức lại các cực phát triển theo chuyên môn hoá chức năng; quy hoạch hành lang phát triển chức năng.

Trong bài tham luận về tái cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM dựa trên các động lực phát triển mới, TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn - Trưởng khoa Quy hoạch (UAH) đề xuất phát triển theo 6 cực, bao gồm: Cực hạt nhân lõi trung tâm quốc tế là trung tâm lịch sử Sài Gòn - Chợ Lớn và khu vực Thủ Thiêm; Cực đổi mới sáng tạo và tri thức là khu vực phía Đông (Thủ Đức, Thuận An, Dĩ An); Cực công nghiệp - logicstics là khu vực phía Bắc (Bình Dương, Bến Cát, Tân Uyên, Bàu Bàng); Cực cửa ngõ biển - toàn cầu là khu vực Cái Mép, Cần Giờ; Cực sinh thái biển xanh - dịch vụ du lịch - năng lượng là khu vực Cần Giờ, Bà Rịa, Vũng Tàu, Long Hải, Hồ Tràm; Cực di sản - vùng biển toàn cầu; Aerotropolis - Sân bay quốc tế Long Thành là toàn bộ đô thị Sân bay quốc tế Long Thành.

TS.KTS Quentin Michaud - chuyên gia Boston Consulting Group (BCG) đề xuất tầm nhìn xây dựng một siêu đô thị quốc tế được tổ chức theo cấu trúc 5 cực phát triển, 5 hành lang kinh tế xã hội, 10 vùng quản trị và 6 khu chức năng đặc thù. Theo đó, các vùng sẽ được phát triển chuyên biệt hoá theo chức năng. Mô hình này hướng đến mục tiêu hình thành một đô thị toàn cầu vận hành bằng mạng lưới thay vì tập trung quá mức vào khu vực trung tâm hiện hữu.

Bên cạnh đó, Hội thảo cũng nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các chuyên gia, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực. Hầu hết các ý kiến đều đồng thuận cho rằng siêu đô thị TP.HCM nên phát triển thành các cực và phân vùng chức năng đặc thù để phát huy lợi thế bởi một siêu đô thị không được tạo nên chỉ bởi những công trình quy mô lớn hay những chỉ tiêu tăng trưởng ấn tượng. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một cấu trúc không gian hợp lý, biết phát huy lợi thế của từng khu vực, kết nối hiệu quả các động lực phát triển, giữ gìn bản sắc và không ngừng nâng cao chất lượng sống của người dân.