TP.HCM: Tái chế chất thải rắn xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nhấn mạnh: “Mỗi ngày TP.HCM phát sinh khoảng 15.000 tấn chất thải rắn, trong đó có lượng lớn chất thải rắn xây dựng. Thành phố cũng đang đối mặt với áp lực thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng truyền thống. Việc tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng cần được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm khai thác tài nguyên, bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ phát triển đô thị. Đề án tập trung hoàn thiện quy hoạch hệ thống khu xử lý chất thải rắn gắn với các nhà máy tái chế vật liệu xây dựng, đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy chất thải xây dựng trở thành nguồn nguyên liệu tái chế.”

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, tối thiểu 70% chất thải xây dựng từ các công trình quy mô lớn, dự án giao thông và hạ tầng được thu gom, xử lý tại các cơ sở hợp pháp; từng bước hình thành ngành công nghiệp vật liệu xây dựng tái chế, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính.

Vấn đề chất thải rắn xây dựng cũng được các diễn giả, các chuyên gia và doanh nghiệp từng tham gia công tác này phân tích chuyên sâu từ góc nhìn thực tiễn.

Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch SACA cho rằng: “Nếu tiếp cận theo cách truyền thống, đây là gánh nặng đối với môi trường nhưng dưới góc độ kinh tế tuần hoàn, đây là nguồn tài nguyên có giá trị đang chưa được khai thác hiệu quả. Tinh thần cốt lõi của Đề án là chuyển đổi tư duy từ "xử lý chất thải" sang "tái tạo tài nguyên".

Theo ông Phạm Minh Mẫn - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM: Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, khối lượng chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Thành phố ngày càng gia tăng. Đây vừa là thách thức đối với công tác quản lý đô thị và bảo vệ môi trường, vừa là nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị nếu được thu gom, phân loại, tái chế và tái sử dụng hiệu quả.

Đến năm 2030, Thành phố phấn đấu tối thiểu 70% chất thải xây dựng từ các công trình quy mô lớn, dự án giao thông và hạ tầng được thu gom, xử lý tại các cơ sở hợp pháp, tối thiểu 60% lượng chất thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật được tái chế thành cốt liệu, vật liệu san lấp, nền đường, gạch không nung, bê tông và các cấu kiện hạ tầng.

TP.HCM sẽ hình thành mạng lưới nhà máy tái chế, trạm trung chuyển, trung tâm kiểm định và trung tâm công nghệ; xây dựng hệ thống dữ liệu số quản lý toàn bộ vòng đời chất thải xây dựng; nghiên cứu cơ chế ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình sử dụng vốn nhà nước.

Tuy nhiên, những khó khăn thách thức đặt ra khi xây dựng và thực hiện Đề án là rất lớn, TS Phan Hữu Duy Quốc - chủ tịch HĐQT CC1 phân tích: Thành phần chất thải rắn đa dạng, gồm bê tông, gạch, vữa, đất đá, nhựa đường, kim loại, gỗ, nhựa, kính, vật liệu hoàn thiện, tấm thạch cao, bao bì và một phần chất thải nguy hại. Việc quản lý còn thiếu tính liên thông giữa khâu cấp phép, xây dựng, phá dỡ, vận chuyển, tiếp nhận, tái chế… Nhiều chủ đầu tư và nhà thầu chưa lập quản lý chất thải rắn từ đầu. Một số đơn vị chỉ vận chuyển chỉ thực hiện dịch vụ đưa chất thải ra khỏi công trường, nhưng chưa chịu trách nhiệm về điểm đến cuối cùng.

Phân tích của TS Phan Hữu Duy Quốc chỉ ra một thực trạng chưa kiểm soát được chất thải rắn xây dựng là một trong những vấn đề cốt lõi mà đề án cần đưa ra phương án giải quyết.

GS.TS Đặng Mậu Chiến - Chủ tịch Hội đồng Liên ngành KH&CN Vật liệu - ĐHQG TP.HCM trong tham luận tuần hoàn chất thải rắn xây dựng: Từ quy trình công nghệ đến giải pháp vật liệu xanh đô thị cho rằng: Đô thị đang khủng hoảng về không gian lưu trữ khi xà bần cồng kềnh, chiếm diện tích lớn, hoàn toàn không thể tiêu hủy bằng các công nghệ lò đốt rác thông thường dẫn đến hệ lụy đổ trộm tràn lan, gây ô nhiễm bụi mịn đô thị, làm sạt lở, tắc nghẽn hệ thống dòng chảy thoát nước kênh rạch, bóp nghẹt cảnh quan vùng ven đô.

Tuy nhiên, vẫn có thể kiến tạo hạ tầng xanh cho đô thị khi tái sử dụng 100% lượng xà bần nghiền sàng làm cốt liệu nền móng, vật liệu san lấp nền cho các dự án đường vành đai, cao tốc giao thông, móng nền KCN vùng ven. Tận dụng cấp phối đá tái chế cho sản xuất bê tông rỗng thấm nước sinh thái cho vỉa hè, công viên, quảng trường tăng diện tích tự thấm chống ngập lụt cục bộ.

Tuy nhiên, vấn đề về phân loại rác tại nguồn đang gặp khó khăn khi rác thải hiện nay có đủ loại được gom chung với nhau. Trong khi công nghệ lõi của các nhà máy xử lý đòi hỏi phải phân loại trước khi đưa vào xử lý. Vậy rác thải tại nguồn sẽ được phân loại như thế nào nếu đã bị lẫn vào nhau.

Tài liệu dẫn chứng tại Hội thảo cho thấy, mỗi ngày TP Hà Nội thải ra khoảng 10.000 tấn rác thải, con số này ở TP.HCM là 15.000 tấn và có thể tăng đến 20.000 tấn. Câu chuyện về chất thải rắn đô thị không còn dừng lại ở chỗ chôn lấp hay đốt mà là sử dụng hiệu quả. Vì thế, Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng đặt mục tiêu xây dựng TP.HCM trở thành đô thị kiểu mẫu về quản lý, tái chế và tái sử dụng chất thải xây dựng, từng bước hình thành ngành công nghiệp vật liệu xây dựng tái chế, góp phần giảm ô nhiễm môi trường, tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.